Từ Nghị quyết đến thực tiễn: Hành trình vì sức khỏe Nhân dân (Bài 2): Củng cố y tế cơ sở - “lá chắn” đầu tiên bảo vệ sức khỏe Nhân dân

Trong cấu trúc của hệ thống y tế, tuyến cơ sở không chỉ là nơi gần dân nhất mà còn là “tuyến đầu” trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Thanh Hóa đang triển khai một cuộc sắp xếp quy mô lớn đối với hệ thống y tế cơ sở. Với việc dự kiến đưa 166 trạm y tế xã, phường đi vào hoạt động theo mô hình mới từ ngày 1/5, ngành y tế kỳ vọng tạo ra bước chuyển căn bản, đưa nguồn lực về đúng nơi cần thiết nhất – nơi trực tiếp chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Việc thu hút bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Mường Lát vẫn còn nhiều khó khăn. Ảnh: Tô Hà

Sắp xếp lại 166 trạm y tế - tái định vị vai trò nền tảng của tuyến cơ sở

Không phải ngẫu nhiên mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu củng cố y tế cơ sở. Thực tiễn cho thấy, nếu “mắt xích” này yếu, toàn bộ hệ thống y tế sẽ chịu áp lực, từ quá tải tuyến trên đến gia tăng chi phí cho người dân. Chính vì vậy, việc củng cố y tế cơ sở không chỉ là yêu cầu mang tính chuyên môn, mà còn là giải pháp bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

Tại Thanh Hóa, bài toán này được tiếp cận theo hướng căn cơ hơn, thông qua việc xây dựng và triển khai đề án sắp xếp lại toàn bộ hệ thống y tế cơ sở. Theo đó, 166 trạm y tế xã, phường, thị trấn sẽ được tổ chức lại theo mô hình mới, trực thuộc UBND cấp xã quản lý, dự kiến chính thức vận hành từ ngày 1/5/2026. Điểm mấu chốt của đề án không chỉ là thay đổi “cơ học” về tổ chức, mà là tái phân bổ lại nguồn lực. Các trung tâm y tế sẽ được giải thể, toàn bộ nhân lực được điều chuyển về trạm y tế xã, tăng cường “sức mạnh” cho tuyến đầu.

Ông Nguyễn Văn Phúc, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ Sở Y tế Thanh Hóa, cho biết: "Việc sắp xếp 166 trạm y tế là bước đi mang tính nền tảng nhằm củng cố vai trò “gác cổng” của y tế cơ sở. Các phương án về nhân lực, tài chính, tài sản, trang thiết bị, thuốc và vật tư y tế đã được xây dựng đồng bộ, bảo đảm không xảy ra gián đoạn trong hoạt động chuyên môn khi chuyển sang mô hình mới. Đồng thời, ngành y tế cũng đã xây dựng cơ chế hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên xuống tuyến dưới trong giai đoạn đầu vận hành, giúp các trạm y tế nhanh chóng ổn định hoạt động".

Tại nhiều địa phương, công tác chuẩn bị cho mô hình mới đang được triển khai khẩn trương. Hệ thống trạm y tế đã được rà soát, nâng cấp cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị và củng cố đội ngũ nhân lực. Các quy trình chuyên môn cũng được chuẩn hóa, bảo đảm phù hợp với yêu cầu mới.

Ông Hà Minh Đoan, Phó Chủ tịch UBND xã Biện Thượng, cho biết: "Với địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông còn khó khăn, y tế cơ sở giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Khi trạm y tế trực thuộc UBND xã, chính quyền địa phương chủ động hơn trong chỉ đạo, điều hành và tổ chức các hoạt động chăm sóc sức khỏe, giúp người dân tiếp cận dịch vụ ngay tại nơi cư trú, giảm thời gian và chi phí đi lại. Việc sắp xếp trạm y tế về trực thuộc UBND xã cũng tạo thuận lợi trong công tác quản lý, nâng cao hiệu quả tham mưu và triển khai nhiệm vụ y tế ở cơ sở. Sau sắp xếp, đội ngũ nhân lực và cơ sở vật chất từng bước được củng cố, đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu cho Nhân dân. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, bảo đảm trạm y tế hoạt động đúng chức năng, nhiệm vụ".

Đối với các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, ý nghĩa của việc củng cố y tế cơ sở càng rõ nét. Trong điều kiện đi lại còn nhiều trở ngại, việc nâng cao năng lực trạm y tế giúp người dân được khám, chữa bệnh kịp thời, hạn chế rủi ro do chậm trễ trong điều trị. Không chỉ dừng lại ở khám, chữa bệnh ban đầu, trạm y tế trong mô hình mới còn đảm nhận vai trò quản lý sức khỏe toàn dân. Hồ sơ sức khỏe điện tử được triển khai sẽ giúp theo dõi tình trạng sức khỏe của người dân theo vòng đời, từ đó phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật và có biện pháp can thiệp kịp thời. Cùng với đó, các chương trình y tế dự phòng tiếp tục được triển khai đồng bộ: tiêm chủng mở rộng, phòng chống dịch bệnh, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe sinh sản, dinh dưỡng... Qua đó, từng bước chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”.

Tháo gỡ “điểm nghẽn” để phát huy hiệu quả thực chất

Dù định hướng đã rõ và lộ trình đã được xác định, nhưng để mô hình 166 trạm y tế thực sự phát huy hiệu quả, vẫn còn không ít “điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Trước hết là vấn đề nhân lực – yếu tố then chốt quyết định chất lượng hoạt động. Khi trạm y tế đảm nhận đồng thời cả nhiệm vụ dự phòng và khám chữa bệnh, yêu cầu về trình độ chuyên môn, kỹ năng thực hành và khả năng xử lý tình huống cũng cao hơn. Trong khi đó, thực tế hiện nay cho thấy nhiều trạm y tế vẫn thiếu bác sĩ hoặc thiếu nhân lực có chuyên môn sâu. Điều này đặt ra áp lực lớn khi mô hình mới đi vào hoạt động.

Người dân theo dõi sức khỏe định kỳ tại Trạm Y tế Minh Tân, xã Biện Thượng.

Để giải quyết bài toán này, ngành y tế Thanh Hóa đã xây dựng kế hoạch dài hạn. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh phấn đấu thu hút khoảng 290 bác sĩ về làm việc tại các cơ sở y tế công lập, trong đó ưu tiên cho tuyến cơ sở và vùng khó khăn. Song song với đó là đẩy mạnh đào tạo theo địa chỉ, đào tạo liên tục, đào tạo chuyên khoa sâu và tăng cường liên kết với các cơ sở đào tạo lớn. Cơ chế luân phiên cán bộ từ tuyến trên về hỗ trợ tuyến dưới tiếp tục được duy trì, với thời gian từ 3 đến 6 tháng, giúp nâng cao năng lực chuyên môn tại chỗ.

Tuy nhiên, nhân lực không chỉ là câu chuyện “có hay không”, mà còn là “giữ được hay không”. Thu nhập và chế độ đãi ngộ hiện nay vẫn chưa tương xứng với áp lực công việc, đặc biệt tại tuyến cơ sở. Đây là nguyên nhân khiến việc thu hút và “giữ chân” bác sĩ còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa. Bên cạnh đó, cơ chế tài chính và mua sắm cũng là những “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ. Giá dịch vụ y tế chưa được tính đúng, tính đủ khiến các cơ sở y tế khó cân đối nguồn lực. Quy định về đấu thầu, mua sắm vật tư, hóa chất còn bất cập, chưa phù hợp với đặc thù ngành y tế, dẫn đến tình trạng thiếu hụt cục bộ trong một số thời điểm. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xem là “chìa khóa” để nâng cao hiệu quả hoạt động của y tế cơ sở. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, khám chữa bệnh và kết nối dữ liệu sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao chất lượng dịch vụ.

Các nền tảng khám chữa bệnh từ xa cho phép bác sĩ tuyến xã hội chẩn với tuyến trên, tiếp cận các hướng dẫn chuyên môn mới và nâng cao năng lực điều trị. Đồng thời, người dân cũng được hưởng lợi khi có thể tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện hơn, giảm thời gian chờ đợi và chi phí đi lại. Thế nhưng, để chuyển đổi số thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng công nghệ, bảo đảm kết nối thông suốt giữa các tuyến, đồng thời nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ y tế. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, an toàn và hiệu quả.

Việc sắp xếp lại 166 trạm y tế là bước đi đúng hướng, nhưng hiệu quả đến đâu phụ thuộc vào khả năng giải quyết đồng bộ các “điểm nghẽn”. Khi nhân lực được bảo đảm, cơ chế được tháo gỡ và công nghệ được ứng dụng hiệu quả, y tế cơ sở sẽ phát huy vai trò là “lá chắn” đầu tiên trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống y tế công bằng, hiệu quả và bền vững, nơi mỗi người dân đều được chăm sóc sức khỏe ngay từ đầu, ngay tại nơi mình sinh sống.

Tô Hà

Bài cuối: Vươn tầm y tế chuyên sâu - lấy người bệnh làm trung tâm phục vụ