Triển vọng thực thi thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Ả Rập Xê Út

Một ngày sau khi Mỹ và Ả Rập Xê Út ký kết thỏa thuận hợp tác hạt nhân, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington sẽ chỉ thúc đẩy thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Ả Rập Xê Út nếu Riyadh đồng ý bình thường hóa quan hệ với Israel thông qua Hiệp định Abraham. Việc điều kiện này không được đề cập trong thỏa thuận hợp tác hạt nhân được công bố trước đó đã làm dấy lên nghi ngờ về triển vọng thực thi văn kiện.

Tổng thống Donald Trump tuyên bố không thúc đẩy thỏa thuận hạt nhân nếu Ả Rập Xê Út không tham gia Hiệp định Abraham. Ảnh: Bodhiwire.

Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 24/7, ông Trump nhấn mạnh việc Ả Rập Xê Út gia nhập Hiệp định Abraham là điều kiện tiên quyết để triển khai thỏa thuận. Ông nói: “Để thực hiện thỏa thuận, họ phải là thành viên của Hiệp định Abraham”.

Ả Rập Xê Út hiện chưa đưa ra bình luận về điều kiện mới mà Tổng thống Trump đưa ra.

Dù vậy, ông Trump bày tỏ tin tưởng hai bên cuối cùng sẽ đạt được đồng thuận. Ông nói: “Đến một thời điểm nào đó, họ sẽ tham gia và phát triển chương trình hạt nhân dân sự của mình”.

Trong khi đó, cùng ngày, Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller đã lên tiếng bảo vệ quyết định của Tổng thống Donald Trump về việc gắn thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự giữa Mỹ và Ả Rập Xê Út với điều kiện Riyadh phải tham gia Hiệp định Abraham.

Trả lời báo giới, ông Miller được hỏi vì sao Tổng thống Trump chỉ công bố điều kiện này một ngày sau khi Washington và Riyadh ký kết thỏa thuận hợp tác hạt nhân. Ông Miller cho rằng Tổng thống Trump đã trao đổi rõ ràng với phía Ả Rập Xê Út về lập trường của Mỹ, đồng thời bày tỏ tin tưởng Riyadh cuối cùng sẽ bình thường hóa quan hệ với Israel thông qua việc tham gia Hiệp định Abraham. Quan chức Nhà Trắng cũng cho rằng người dân Mỹ nên “tin tưởng” vào cách Tổng thống Trump xử lý quan hệ với ban lãnh đạo Ả Rập Xê Út và để ông dẫn dắt tiến trình đàm phán.

Phát biểu của ông Miller được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều câu hỏi về khả năng triển khai thỏa thuận sau khi ông Trump công khai gắn hợp tác hạt nhân với yêu cầu Ả Rập Xê Út công nhận Israel.

Ý tưởng về một thỏa thuận hạt nhân với Ả Rập Xê Út đã được ông Trump theo đuổi từ nhiệm kỳ đầu tiên. Chính quyền của cựu Tổng thống Joe Biden sau đó cũng thúc đẩy kế hoạch tương tự và tìm cách gắn thỏa thuận với tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Ả Rập Xê Út và Israel.

Nhà Trắng cho rằng người dân Mỹ nên “tin tưởng” Tổng thống Donald Trump trong việc xử lý quan hệ với Ả Rập Xê Út, trong bối cảnh Riyadh vẫn chưa sẵn sàng bình thường hóa quan hệ với Israel. Ảnh: Shutterstock.

Tuy nhiên, Ả Rập Xê Út nhiều lần khẳng định sẽ không thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel cho đến khi có một lộ trình đáng tin cậy và không thể đảo ngược hướng tới việc thành lập Nhà nước Palestine độc lập tại Bờ Tây, Đông Jerusalem và Dải Gaza. Việc điều kiện này không được đề cập trong thỏa thuận hợp tác hạt nhân được công bố trước đó cũng làm dấy lên nghi ngờ về triển vọng thực thi văn kiện.

Bên cạnh đó, thỏa thuận còn gây tranh luận trong giới chuyên gia hạt nhân sau khi xuất hiện thông tin cho rằng Mỹ có thể xuất khẩu công nghệ hạt nhân sang Ả Rập Xê Út mà không áp dụng đầy đủ một số cơ chế bảo đảm vốn thường có trong các thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự.

Trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định các biện pháp ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân vẫn được duy trì, nhiều chuyên gia cảnh báo cơ chế hợp tác được đề xuất có thể làm suy yếu chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân mà Mỹ theo đuổi suốt nhiều thập kỷ.

Thúy Hà

Nguồn: Reuters/Wionews