Thiếu sân chơi văn hóa, thể thao cho thanh, thiếu niên

Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, đời sống vật chất của người dân khu vực nông thôn, miền núi trên địa bàn tỉnh từng bước được nâng lên, song các không gian sinh hoạt văn hóa, thể thao dành cho thanh, thiếu niên (TTN) vẫn còn nhiều khoảng trống. Việc hình thành các “sân chơi” phù hợp vì thế trở thành yêu cầu cấp thiết trong cuộc sống hiện đại.

Một buổi giao lưu bóng đá của thanh niên xã Pù Luông tại sân bóng thôn Leo.

Ở nhiều địa phương, nhà văn hóa thôn, bản vẫn là nơi duy nhất có thể tổ chức các hoạt động cộng đồng, nhưng phần lớn mới chỉ đáp ứng nhu cầu hội họp, thể thao, còn chức năng là “sân chơi” cho TTN lại khá mờ nhạt. Câu chuyện ở xã Trung Lý là một ví dụ điển hình. Địa hình chia cắt, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn khiến việc đầu tư cho các hoạt động văn hóa, thể thao gặp không ít trở ngại. Sau giờ học, nhiều TTN trở về phụ giúp gia đình, hoặc tụ tập vui chơi tự phát, thiếu sự định hướng. Không gian đọc sách, sinh hoạt câu lạc bộ gần như vắng bóng; các hoạt động đoàn, đội vì thế cũng khó duy trì thường xuyên.

Bí thư Đoàn xã Lương Thị Trường, cho biết: "Xã hiện có hơn 500 TTN. Tuy nhiên, không gian sinh hoạt văn hóa, thể thao ở hầu hết các bản còn rất hạn chế, đặc biệt là ở một số bản cách xa trung tâm xã như Tà Cóm, Nà Ón, Cá Giáng, Cánh Cộng, Pa Búa. Thanh niên ở bản rất cần sân chơi để giao lưu văn hóa, rèn luyện thể chất, nhưng để duy trì được một câu lạc bộ hay hoạt động thường xuyên thì gần như vượt quá khả năng của địa phương”. Theo chị Trường, nếu có thêm sự hỗ trợ từ các chương trình, dự án, đặc biệt là về thiết chế văn hóa và tập huấn kỹ năng tổ chức hoạt động, thì phong trào thanh niên của xã sẽ có nhiều chuyển biến.

Không chỉ ở những địa bàn đặc biệt khó khăn, câu chuyện thiếu sân chơi cho TTN cũng hiện diện ngay cả những địa phương có điều kiện phát triển hơn. Ở xã Pù Luông - một trong những điểm sáng về du lịch cộng đồng của tỉnh, đời sống văn hóa đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, các không gian sinh hoạt dành riêng cho TTN vẫn còn những “khoảng trống” nhất định. Trong bối cảnh du lịch phát triển, cơ hội tiếp cận với các giá trị mới ngày càng rộng mở, nếu thiếu những hoạt động định hướng, thiếu môi trường sinh hoạt lành mạnh, một bộ phận TTN địa phương có thể sẽ bị cuốn theo những tác động tiêu cực của đời sống hiện đại.

Bí thư Đoàn xã Bùi Minh Cường, cho biết: "Xã hiện có 26 chi đoàn, gồm cả chi đoàn các nhà trường, lực lượng công an và Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Tuy vậy, các hoạt động văn hóa chủ yếu vẫn diễn ra tại nhà văn hóa thôn, trong khi nhiều khu dân cư còn thiếu không gian thể thao, giải trí. Việc xây dựng các điểm vui chơi, rèn luyện thể chất, tạo sân chơi an toàn, lành mạnh cho TTN đang được địa phương đặt ra như một nhiệm vụ cần thiết trong thời gian tới, với định hướng huy động nguồn lực xã hội hóa để đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất phù hợp".

Còn tại địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi hơn như xã Hoằng Tiến, vấn đề không nằm ở việc thiếu thiết chế, mà lại ở hiệu quả khai thác, vận hành. Không ít nhà văn hóa thôn được đầu tư khang trang, song chưa thực sự trở thành điểm đến hấp dẫn đối với TTN. Tại một số thôn như Phong Lan, Đông Thành, Kim Tân 1, vào cuối tuần thay vì tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao tại cộng đồng, nhiều bạn trẻ lựa chọn ở nhà học tập hoặc sử dụng mạng xã hội. Sự thiếu vắng các hoạt động có tổ chức, mang tính thường xuyên, hấp dẫn đã khiến không gian văn hóa cộng đồng trở nên “xa lạ” với chính đối tượng mà thiết chế này hướng tới.

Bí thư Chi đoàn thôn Phong Lan, xã Hoằng Tiến Lê Thị Đông, cho biết: “Hoạt động văn hóa, thể thao của TTN trong thôn rất khó tổ chức. Một phần do thiếu người tổ chức, thiếu những mô hình hoạt động hiệu quả, phần khác do khó huy động được lực lượng TTN tham gia thường xuyên”.

Thực tế, sân chơi văn hóa cho TTN không chỉ là câu chuyện của cơ sở vật chất, mà còn là bài toán về tổ chức, vận hành và định hướng nội dung. Những hoạt động quen thuộc như sinh hoạt đoàn, đội nếu không được làm mới sẽ khó giữ chân người trẻ. Thay vào đó, cần hướng tới các hoạt động gần gũi hơn với nhu cầu thực tế, như tổ chức giải thể thao phong trào, câu lạc bộ âm nhạc, nhiếp ảnh, kỹ năng sống, các chương trình trải nghiệm gắn với văn hóa địa phương. Việc ứng dụng công nghệ số để kết nối, lan tỏa thông tin, tạo sức hút cho các hoạt động chuyên đề cũng là hướng đi cần được khai thác.

Một sân chơi tốt không chỉ giúp TTN tránh xa tệ nạn, mà còn khơi dậy tinh thần gắn kết cộng đồng, nuôi dưỡng những năng lực, phẩm chất cần thiết cho tương lai. Để làm được điều đó, cần có sự vào cuộc của chính quyền địa phương trong công tác định hướng, đầu tư và tạo cơ chế; các tổ chức đoàn thể là lực lượng nòng cốt trong tổ chức hoạt động; cộng đồng dân cư đóng vai trò hỗ trợ, đồng hành. Nhưng trên hết, cần lắng nghe chính nhu cầu, mong muốn của TTN - những người trực tiếp thụ hưởng, để từ đó xây dựng, vận hành các mô hình phù hợp, hiệu quả.

Bài và ảnh: Hoài Anh