Tầm nhìn mới - Động lực mới - Không gian mới cho Thanh Hóa phát triển bứt phá (Bài 3): “Chìa khóa vàng” trong chiến lược phát triển Thanh Hóa

Đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 11% trở lên trong giai đoạn 2025-2030, Thanh Hóa đang đứng trước yêu cầu phải tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng quyết liệt, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số không chỉ là xu thế phát triển mà còn trở thành “chìa khóa vàng” để tỉnh nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững.

Nhà máy Cơ khí công nghệ cao Nghi Sơn sử dụng robot, cobot, AI vào sản xuất cấu kiện thép. Ảnh: Minh Tuyết

"Chìa khóa" mới cho bối cảnh mới

Có thể nhìn thấy, việc tổ chức lại đơn vị hành chính cấp tỉnh trên phạm vi cả nước đã làm thay đổi đáng kể cấu trúc không gian phát triển quốc gia. Nhiều địa phương sau sáp nhập đã tăng cả về diện tích tự nhiên, quy mô dân số, nguồn lực đất đai và dư địa phát triển. Điều đó cho thấy, môi trường cạnh tranh giữa các địa phương không còn dựa chủ yếu vào lợi thế so sánh truyền thống, mà chuyển sang cạnh tranh về không gian phát triển, chất lượng hạ tầng, hiệu quả quản trị và khả năng cung cấp hệ sinh thái kinh tế tích hợp.

Việc tổ chức lại đơn vị hành chính cấp tỉnh đã tạo ra mặt bằng cạnh tranh mới giữa các địa phương. Dù không thuộc diện sáp nhập, Thanh Hóa vẫn đứng trước yêu cầu phải nâng cao năng lực quản trị, tổ chức không gian phát triển và cải thiện môi trường đầu tư để giữ vững lợi thế cạnh tranh. Vì vậy, tỉnh Thanh Hóa xác định, cạnh tranh phát triển trong giai đoạn mới không chỉ dựa trên quy mô diện tích mà phụ thuộc vào năng lực tích hợp các yếu tố mới của nền kinh tế như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo và các mô hình kinh tế dựa trên công nghệ. Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Mai Xuân Liêm từng khẳng định: “Từ nhiệm kỳ 2020-2025, tỉnh đã xác định chiến lược đầu tư là chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu. Hiện nay, tỉnh ưu tiên thu hút các lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện với môi trường và giảm áp lực về lao động, phân bổ phù hợp với điều kiện địa phương”. Tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030, cũng như tại điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030 và định hướng đến năm 2050, quan điểm này càng được củng cố và được coi là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay và trong tương lai.

Mở không gian tăng trưởng mới

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang trở thành định hướng xuyên suốt của chiến lược phát triển quốc gia. Cùng với đó tổ chức không gian vùng cũng ngày càng gắn với yêu cầu phát triển các hệ thống hạ tầng số, mạng lưới logistics thông minh và các mô hình kinh tế carbon thấp. Điều này làm thay đổi cách thức cạnh tranh và liên kết giữa các địa phương. Cụ thể, việc cạnh tranh không chỉ dừng lại ở quy mô sản xuất, mà còn ở khả năng hình thành các hệ sinh thái phát triển bền vững, ứng dụng công nghệ số trong quản trị và tổ chức hiệu quả các chuỗi giá trị liên vùng.

Tại Thanh Hóa, không phải bây giờ mà từ nhiều năm gần đây, việc thu hút đầu tư không còn được thực hiện bằng mọi giá mà đã chuyển sang thu hút đầu tư có chọn lọc, trong đó, lấy bảo vệ môi trường và phát triển bền vững làm trung tâm.

Khu Kinh tế Nghi Sơn - trung tâm kinh tế và là động lực tăng trưởng của cả tỉnh, thu hút đầu tư tại đây đã từng bước chuyển từ mô hình phát triển chủ yếu dựa trên mở rộng công suất công nghiệp sang mô hình công nghiệp tích hợp có hàm lượng công nghệ, mức độ số hóa và hiệu quả môi trường cao hơn. Việc nâng cao năng lực logistics, phát triển công nghiệp hỗ trợ, ứng dụng công nghệ số trong quản trị sản xuất đã từng bước hình thành các chuỗi sản xuất phát thải.

Trên lĩnh vực chuyển đổi số, tỉnh Thanh Hóa đã hình thành hạ tầng số khá đồng bộ với mạng lưới bưu chính, viễn thông và công nghệ thông tin phủ rộng trên địa bàn. Hạ tầng băng rộng di động đã phủ đến 100% xã, phường và gần như toàn bộ thôn, bản. Trung tâm dữ liệu dùng chung của tỉnh tiếp tục được nâng cấp nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tạo nền tảng cho phát triển chính quyền số, kinh tế số, nâng cao năng lực quản trị và bảo đảm an toàn, an ninh mạng.

Thực tế trên cho thấy, Thanh Hóa đã có nền móng hạ tầng thông tin – truyền thông tương đối vững, đủ khả năng đóng vai trò “hạ tầng dẫn dắt” cho cải cách hành chính, phát triển kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhiệm vụ then chốt trong giai đoạn tiếp theo là chuyển trọng tâm từ phát triển theo chiều rộng sang tối ưu theo chiều sâu: tái cấu trúc mạng lưới bưu chính theo không gian, thúc đẩy dùng chung hạ tầng; nâng chất lượng và năng lực mạng viễn thông băng rộng – 5G gắn với IoT; hoàn thiện hạ tầng dữ liệu và nền tảng số theo hướng liên thông - chia sẻ - an toàn, bảo đảm hạ tầng số thực sự trở thành động lực nâng cao hiệu quả quản trị.

Động lực tăng trưởng bền vững

Trên cơ sở xác định phương hướng phát triển các khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung; khu trung tâm dữ liệu, điều chỉnh quy hoạch đặt ra yêu cầu đối với tỉnh Thanh Hóa về bố trí quy hoạch và thu hút đầu tư các khu chức năng với mục tiêu phục vụ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại các trung tâm động lực của tỉnh với các vai trò khác nhau như: Đô thị Thanh Hóa là cực đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, khởi nghiệp, dịch vụ số; Khu Kinh tế Nghi Sơn gắn với trung tâm dữ liệu và công nghiệp công nghệ số gắn với công nghiệp nặng, năng lượng; khu vực Lam Sơn - Sao Vàng gắn với thử nghiệm công nghệ, nông nghiệp công nghệ cao, logistics số, chip - bán dẫn.

Cùng với việc xác định tiếp tục phát triển Khu Kinh tế Nghi Sơn trở thành một trong những trung tâm cảng biển, công nghiệp, dịch vụ và đô thị ven biển trọng điểm của cả nước, quy hoạch đặt ra yêu cầu nghiên cứu thành lập Khu kinh tế số và đổi mới sáng tạo Thanh Hóa nhằm phát triển không gian kinh tế công nghệ cao; thu hút doanh nghiệp công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ số; đồng thời kết nối với hạ tầng cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu quốc tế, logistics và đô thị thông minh để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số của tỉnh và vùng động lực Bắc Trung bộ. Khu kinh tế số và đổi mới sáng tạo Thanh Hóa dự kiến gồm 2 phân khu: phân khu 1 có vị trí tại khu vực đô thị Thanh Hóa và các phường, xã lân cận; phân khu 2 có vị trí tại khu vực Lam Sơn - Sao Vàng và các xã lân cận. Đây là khu kinh tế chuyên biệt nhằm tạo không gian phát triển mới, với cơ chế, chính sách đặc thù để thu hút đầu tư, thúc đẩy nghiên cứu, triển khai và ứng dụng các công nghệ tiên tiến, phát triển các ngành kinh tế mới, kinh tế số, kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo. Qua đó hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, góp phần tạo động lực tăng trưởng mới cho tỉnh và thúc đẩy kinh tế số của vùng Bắc Trung bộ.

Nói về quan điểm chuyển đổi xanh, chuyển đổi số trong điều chỉnh quy hoạch, kiến trúc sư Phạm Xuân Na, Viện trưởng Viện Quy hoạch - Kiến trúc Thanh Hóa, Chủ nhiệm Đồ án Điều chỉnh quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 cho rằng: “Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai sâu rộng trong cả nước. Tỉnh Thanh Hóa cũng đã được định vị phát triển thành trung tâm năng lượng quốc gia. Vì vậy, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển logistics sẽ không chỉ giảm chi phí cho doanh nghiệp, người dân mà còn giảm phát thải, bảo vệ môi trường”.

Trong giai đoạn phát triển mới, khi dư địa tăng trưởng theo chiều rộng ngày càng thu hẹp, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của địa phương. Nếu được triển khai đồng bộ theo định hướng của Điều chỉnh quy hoạch tỉnh, đây sẽ là nền tảng để Thanh Hóa hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, hình thành những cực tăng trưởng mới và vươn lên trở thành một trong những trung tâm phát triển năng động của khu vực Bắc Trung bộ và cả nước.

Minh Tuyết

(Còn nữa)