Sản xuất theo đơn đặt hàng - Hướng đi bền vững cho nông sản

Tình trạng “được mùa mất giá” và điệp khúc loay hoay tìm đầu ra cho sản phẩm luôn là bài toán khó của ngành nông nghiệp. Để giải quyết triệt để vấn đề này, các xã, phường trong tỉnh đang tích cực đẩy mạnh phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp theo đơn đặt hàng. Đây được xem là “chìa khóa” giúp nâng cao giá trị nông sản và hướng tới sự phát triển bền vững.

Thu hoạch khoai tây theo đơn đặt hàng sản xuất vụ đông 2025-2026 tại xã Hồ Vương.

Thanh Hóa là địa phương sở hữu tiềm năng nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn với nhiều sản phẩm nông sản đặc hữu. Tuy nhiên, nhiều năm qua, nông dân trên địa bàn tỉnh vẫn quen với việc sản xuất tự phát, theo phong trào và việc tiêu thụ sản phẩm phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Việc hình thành những vùng sản xuất hàng hóa còn nhiều khó khăn, bộc lộ những lỗ hổng do liên kết lỏng lẻo, thiếu tính ràng buộc pháp lý giữa hộ sản xuất và đơn vị thu mua. Những thực trạng đó đã và đang làm giảm “nhịp phát triển” của nền nông nghiệp trong tỉnh. Do đó, nhiều hộ dân, HTX, doanh nghiệp đã chuyển đổi mô hình sản xuất, từ sản xuất manh mún, tự phát sang liên kết theo đơn đặt hàng. Sự chuyển biến trong tư duy sản xuất đã và đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp xứ Thanh.

Hồ Vương là xã có diện tích sản xuất lớn và nền tảng nông nghiệp vững chắc. Do đó, để nâng cao hiệu quả kinh tế, xã chủ động hướng dẫn người dân chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi gắn chặt với hợp đồng tiêu thụ của doanh nghiệp. Hiện nay, trên địa bàn xã Hồ Vương đã hình thành 7 trang trại và khoảng 60 gia trại chăn nuôi gà, lợn liên kết theo chuỗi giá trị khép kín, bảo đảm nghiêm ngặt các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Đồng thời, các HTX, người dân đã xây dựng thành công các chuỗi giá trị trong sản xuất lúa gạo, khoai tây, rau, củ, quả an toàn. Tính riêng trong vụ đông 2025-2026 và vụ xuân 2026, trên địa bàn xã đã hình thành được vùng sản xuất khoai tây 70ha và 60ha sản xuất dưa chuột giống Nhật theo hợp đồng với Công ty TNHH MTV Thương mại Phạm Gia - chi nhánh Thanh Hóa. Diện tích sản xuất được bố trí tại các thôn: Hanh Gia, Ngoại 1, Ngoại 2, Nam Thành, Đông Xuân và Bắc Trung. Theo đó, ngay từ đầu vụ, UBND xã đã phối hợp với doanh nghiệp thực hiện cung cấp giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật cho người dân bảo đảm quy trình sản xuất đồng bộ.

Ông Phạm Bá Bốn, Phó Chủ tịch UBND xã Hồ Vương cho biết: “Muốn sản xuất theo đơn đặt hàng thì phải kiểm soát được chất lượng ngay từ đầu vào. Do đó, tại cả 2 vùng sản xuất khoai tây và dưa chuột giống Nhật đã hình thành được, UBND xã và doanh nghiệp đã phối hợp tổ chức để người dân sản xuất đúng quy trình nhằm tạo ra sản phẩm đồng đều về chất lượng, bảo đảm tiêu chuẩn thu mua. Nhờ đó, chuỗi liên kết bền vững, không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao vượt trội mà còn từng bước hình thành tư duy sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị trong Nhân dân”.

Tại xã Tây Đô, để đáp ứng các đơn hàng nông sản quy mô lớn, UBND xã giao nhiệm vụ cho các HTX nông nghiệp khuyến khích, hỗ trợ người dân tích tụ tập trung đất để hình thành những vùng sản xuất quy mô lớn, thuận lợi ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ và kỹ thuật tiên tiến. 5 tháng đầu năm 2026, toàn xã đã tích tụ tập trung được 50ha để sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao; trong đó diện tích sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đạt khoảng 20ha.

Nhờ có quỹ đất liền vùng lớn, Tây Đô dễ dàng bắt tay với các doanh nghiệp để thiết lập các vùng chuyên canh lúa thương phẩm, ngô ngọt, rau màu các loại, mía theo tiêu chuẩn khắt khe, tổng diện tích sản xuất theo hợp đồng đạt 188,1ha. Nông dân không còn phải lo tìm đầu ra khi thu hoạch, bởi toàn bộ sản lượng nông sản trên diện tích tích tụ này đều đã có “địa chỉ tiêu thụ” từ trước khi xuống giống.

Ông Phạm Văn Thụ, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Quang, cho biết: “Các doanh nghiệp không thể thu mua nông sản nhỏ lẻ ở từng hộ dân vì rất khó kiểm soát chất lượng. Do đó, HTX sẽ đứng ra ký kết hợp đồng, tổ chức sản xuất theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp; trong đó, toàn bộ quy trình sản xuất, kỹ thuật, chất lượng sản phẩm phải bảo đảm yêu cầu của đơn vị thu mua. Khi HTX và người dân địa phương làm tốt vai trò liên kết, phát triển vùng nguyên liệu chất lượng thì không chỉ một doanh nghiệp ký hợp đồng dài hạn mà nhiều đối tác sẽ tìm đến liên kết sản xuất nhiều loại nông sản khác nhau. Người dân yên tâm sản xuất vì có đầu ra ổn định, giá tiêu thụ bảo đảm”.

Thực tế sản xuất cho thấy, từ những mô hình sản xuất nông sản theo đơn đặt hàng đạt hiệu quả kinh tế cao đã nhân rộng ra nhiều địa phương trong tỉnh. Theo thống kê của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, vụ xuân 2026, toàn tỉnh có khoảng 10.200ha cây trồng được sản xuất theo đơn đặt hàng. Trong đó, lúa gạo thương phẩm 7.000ha, sản xuất giống lúa thuần 600ha, ngô ngọt 130ha, ngô sinh khối làm thức ăn chăn nuôi 760ha, ớt 220ha, rau đậu các loại và cây trồng khác 1.490ha. Diện tích sản xuất theo hợp đồng tập trung tại các xã Quảng Ngọc, Quảng Chính, Định Tân, Định Hòa, Yên Định, Nông Cống, Trung Chính, Thọ Xuân... Không dừng lại ở sản xuất nông sản thô mà các HTX còn đầu tư hệ thống sơ chế, chế biến để nâng cao giá trị kinh tế, nhất là ở lúa, gạo.

Sản xuất theo đơn đặt hàng không chỉ là giải pháp tình thế mà là xu thế tất yếu nhằm hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại, giá trị gia tăng cao. Để tạo đột phá cho việc sản xuất theo đơn đặt hàng, tỉnh Thanh Hóa đang ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất bằng cách thiết lập mã số vùng trồng cho gần 2.000ha cây trồng, đồng thời vận hành cổng thông tin kết nối cung - cầu nông sản an toàn. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng giúp doanh nghiệp nắm bắt năng lực sản xuất của từng vùng, và giúp người nông dân chủ động kế hoạch xuống giống theo đơn đặt hàng, tránh tình trạng dư thừa cục bộ. Từ đó nâng cao giá trị và khẳng định vị thế nông sản xứ Thanh trên thị trường.

Bài và ảnh: Lê Hòa