Bảo vệ diện tích lúa bậc thang gắn với phát triển du lịch

Nhận thức rõ giá trị kép về kinh tế, văn hóa và du lịch, các địa phương miền núi trong tỉnh đang nỗ lực bảo vệ diện tích lúa bậc thang, gắn phát triển sản xuất với khai thác du lịch trải nghiệm và gìn giữ những giá trị đặc sắc của vùng cao.

Bản Bút, xã Nam Xuân phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo vệ diện tích lúa bậc thang.

Những “nấc thang vàng”...

Bản Bút, xã Nam Xuân là một trong những nơi còn lưu giữ được nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái. Trong đó hệ thống ruộng bậc thang không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn tạo cảnh quan đặc sắc, mang đậm dấu ấn lao động, sáng tạo của người dân địa phương. Hệ thống ruộng bậc thang tại bản Bút có diện tích gần 10ha đang được người dân duy trì canh tác lúa nước theo phương thức truyền thống. Các thửa ruộng còn giữ được hình dáng nguyên bản với hệ thống bờ thửa, mương dẫn nước tự nhiên và kỹ thuật canh tác mang đậm bản sắc địa phương. Vào mùa nước đổ, mặt ruộng phản chiếu ánh nắng như những tấm gương khổng lồ. Đến mùa lúa chín, cả không gian được phủ màu vàng óng tạo nên vẻ đẹp riêng, có sức hấp dẫn lớn đối với du khách yêu thích khám phá thiên nhiên và văn hóa bản địa.

Những năm gần đây, bản Bút đã khai thác diện tích ruộng bậc thang phục vụ du lịch trải nghiệm. Du khách đến đây không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của đồng lúa mà còn được trực tiếp tham gia các hoạt động sản xuất nông nghiệp như cấy lúa, gặt lúa, thưởng thức các món ăn truyền thống của đồng bào địa phương. Chị Hà Thu Trang, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Tôi từng đi nhiều nơi có ruộng bậc thang nổi tiếng nhưng khi đến bản Bút cảm thấy rất ấn tượng. Cảnh quan còn nguyên sơ, người dân thân thiện và đặc biệt là những trải nghiệm gắn với đời sống sản xuất thực tế. Đây là sản phẩm du lịch rất hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước”.

Lâu nay, những thửa ruộng bậc thang tại các bản Đôn, Kho Mường và các bản làng khác của xã Pù Luông cũng đang trở thành điểm nhấn quan trọng trong hành trình khám phá vùng lõi Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Toàn xã có 480ha ruộng bậc thang nằm xen giữa những ngôi nhà sàn truyền thống, nơi đây từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong các ấn phẩm quảng bá du lịch của địa phương. Hằng năm, nơi đây thu hút hàng nghìn lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, chụp ảnh và nghỉ dưỡng. Nhiều cơ sở lưu trú, homestay được hình thành, tạo việc làm và thu nhập cho người dân. Ông Hà Văn Đính, người dân bản Đôn cho biết: “Trước đây, ruộng bậc thang chủ yếu phục vụ sản xuất nông nghiệp. Từ khi khách du lịch đến nhiều hơn, người dân có thêm nguồn thu từ dịch vụ lưu trú, ăn uống và bán các sản phẩm địa phương. Ruộng lúa giờ không chỉ cho hạt gạo mà còn mang lại giá trị kinh tế từ du lịch. Vì vậy, bà con trong bản giữ gìn và chăm sóc những thửa ruộng đẹp hơn”.

Tại Mường Đeng thuộc xã Yên Thắng, các bản Peo, Ngàm Pốc, Vặn... nằm ven dòng suối Ngàm có khoảng 45ha ruộng bậc thang. Với người dân địa phương nơi đây, giá trị của ruộng bậc thang không chỉ nằm ở cảnh quan phục vụ du lịch. Đây còn là nguồn cung lương thực, bảo đảm an ninh lương thực cho cộng đồng dân cư. Những năm qua, địa phương đã tích cực vận động người dân áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, đưa các giống lúa lai có năng suất và chất lượng cao vào gieo cấy. Nhờ đó, năng suất lúa đạt hơn 60 tạ/ha, đời sống người dân từng bước được cải thiện.

Toàn tỉnh hiện có 78 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong bối cảnh du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái ngày càng được du khách ưa chuộng, những cánh đồng bậc thang đang trở thành lợi thế riêng của nhiều địa phương. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của ruộng bậc thang vì thế không chỉ góp phần phát triển du lịch mà còn là cách gìn giữ bản sắc văn hóa và cảnh quan đặc trưng của vùng cao xứ Thanh.

... để phát triển kinh tế xanh

Trước những tác động của quá trình đô thị hóa, biến đổi khí hậu và xu hướng chuyển đổi mục đích sử dụng đất, việc bảo vệ diện tích ruộng bậc thang đang đặt ra nhiều yêu cầu cấp thiết. Theo định hướng tái cơ cấu ngành nông nghiệp, khu vực miền núi của tỉnh sẽ ổn định khoảng 17.500ha lúa nước nhằm bảo đảm an ninh lương thực tại chỗ với sản lượng khoảng 93.300 tấn. Cùng với đó, các địa phương giữ gìn các khu vực ruộng bậc thang gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh phát triển kinh tế xanh và du lịch bền vững. Khi những cánh đồng bậc thang được bảo vệ, người dân không chỉ có thêm thu nhập từ sản xuất nông nghiệp mà còn được hưởng lợi từ các hoạt động dịch vụ du lịch.

Để phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên đặc biệt này, các xã miền núi đang tích cực tạo điều kiện thu hút đầu tư vào du lịch cộng đồng gắn với ruộng bậc thang. Không ít nơi đã xây dựng các sản phẩm du lịch mang đậm dấu ấn nông nghiệp như trải nghiệm cấy lúa, gặt lúa, bắt cá ruộng, thưởng thức ẩm thực truyền thống hay lưu trú tại nhà dân để cảm nhận nhịp sống của đồng bào vùng cao. Bên cạnh đó, hạ tầng phục vụ du lịch cũng từng bước được quan tâm đầu tư. Các tuyến đường giao thông, những điểm dừng chân, điểm check-in, điểm ngắm cảnh ruộng bậc thang trên cao được đầu tư xây dựng, tạo thêm trải nghiệm cho du khách.

Chủ tịch UBND xã Nam Xuân, Ninh Văn Đông cho biết: “Việc bảo vệ và khai thác hiệu quả hệ thống ruộng bậc thang là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong phát triển du lịch cộng đồng của địa phương. Chúng tôi khuyến khích người dân tiếp tục duy trì canh tác trên các diện tích hiện có. Đồng thời, hạn chế việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất làm ảnh hưởng đến cảnh quan tự nhiên của ruộng bậc thang. Bên cạnh đó, địa phương xây dựng và triển khai nhiều hoạt động trải nghiệm để du khách trực tiếp tham gia vào đời sống sản xuất của người dân, từ cấy lúa, gặt lúa đến tìm hiểu kỹ thuật dẫn nước và những nét văn hóa truyền thống gắn với nghề trồng lúa nước của người dân”.

Có thể thấy, giữa nhịp sống hiện đại, những thửa ruộng bậc thang vẫn hiện hữu như minh chứng sinh động cho khả năng thích ứng của con người với thiên nhiên. Mỗi mùa lúa đi qua không chỉ mang đến những hạt gạo nuôi sống cộng đồng mà còn tạo nên những mùa du lịch đầy sức hút. Khi những “nấc thang vàng” được bảo vệ và phát huy đúng hướng, đó sẽ là nền tảng để các địa phương miền núi phát triển theo hướng xanh, hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, giữa gìn giữ bản sắc và nâng cao đời sống người dân.

Bài và ảnh: Lê Hợi