Sản xuất nông nghiệp an toàn: Nền tảng phát triển nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp Thanh Hóa đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất truyền thống sang phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Trong đó, sản xuất an toàn theo chuỗi giá trị gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ được xác định là hướng đi trọng tâm, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.

Mô hình sản xuất nho sữa theo tiêu chuẩn VietGAP của HTX Dịch vụ nông nghiệp Thiệu Hưng, xã Thiệu Hóa. Ảnh: Thanh Tâm

Giai đoạn 2021-2025 dù diện tích gieo trồng toàn tỉnh giảm từ hơn 408 nghìn ha xuống còn 388,8 nghìn ha, song giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích lại tăng rõ rệt, đạt 127 triệu đồng/ha vào năm 2025, tăng hơn 34 triệu đồng so với năm 2020. Điều này cho thấy nông nghiệp Thanh Hóa đang chuyển từ phát triển theo bề rộng sang chiều sâu, chú trọng chất lượng và hiệu quả kinh tế. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, ngoài bảo đảm an ninh lương thực, việc sản xuất giảm phát thải, tạo tín chỉ carbon đang trở thành định hướng chiến lược của tỉnh.

Từ mô hình thí điểm “Tạo tín chỉ carbon trong sản xuất lúa” quy mô 100ha tại xã Yên Phong (nay là xã Yên Trường) năm 2024, đến vụ xuân 2026, tỉnh Thanh Hóa đã phát triển gần 11 nghìn ha lúa sản xuất theo quy trình giảm phát thải, tạo tín chỉ carbon; dự kiến hết năm 2026 diện tích lúa tạo tín chỉ carbon sẽ mở rộng lên 20 nghìn ha.

Theo đánh giá của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa, các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải giúp tăng năng suất từ 8% - 10%, giảm chi phí đầu vào từ 30% - 40%. Kết quả giảm phát thải đạt khoảng 4,5 - 5 tấn CO2 quy đổi/ha, tương đương 4,5 - 5 tín chỉ carbon/ha. Đây là bước đệm quan trọng để ngành lúa gạo Thanh Hóa hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và từng bước tham gia thị trường carbon.

Đến tháng 4/2026 Thanh Hóa có 1.376 HTX, trong đó hơn 850 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Không chỉ cung ứng dịch vụ đầu vào, nhiều HTX đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao, đầu tư nhà màng, nhà lưới, tổ chức sản xuất an toàn theo chuỗi giá trị gắn với tiêu thụ sản phẩm. Toàn tỉnh hiện có gần 200 HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, kinh doanh. Mỗi năm, khoảng 80 nghìn ha cây trồng được liên kết sản xuất, chủ yếu thông qua các HTX.

Điển hình như HTX Dịch vụ nông nghiệp Phú Lộc, xã Hoa Lộc. Từ sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc thương lái, HTX đã chuyển sang sản xuất nông nghiệp an toàn gắn với liên kết tiêu thụ ổn định. Hiện HTX có hơn 950 thành viên với trên 400ha canh tác, trong đó khoảng 200ha chuyên sản xuất rau màu và cây hàng hóa như ớt, dưa bao tử, ngô ngọt, khoai tây, cải bó xôi... Trong quá trình sản xuất, các hộ thành viên phải ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất; doanh nghiệp phối hợp lấy mẫu đất, nước kiểm tra và kiểm soát chặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trước thu hoạch. HTX cũng đẩy mạnh sản xuất thân thiện môi trường khi 100% diện tích sử dụng phân chuồng ủ hoai kết hợp vi sinh, khoảng 30% thuốc bảo vệ thực vật được thay bằng chế phẩm sinh học; đồng thời tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp để ủ phân hữu cơ. Hiện HTX liên kết ổn định với 5 doanh nghiệp tiêu thụ nông sản, mỗi năm cung ứng ra thị trường trên 5.000 tấn nông sản an toàn.

Tại HTX Dịch vụ nông nghiệp Thiệu Hưng, xã Thiệu Hóa, mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao cũng đang phát huy hiệu quả rõ nét. Từ diện tích 0,5ha ban đầu vào năm 2019, đến năm 2026 HTX đã phát triển lên 7ha nhà màng chuyên sản xuất dưa vàng, dưa baby và nho sữa. Trong đó, hai sản phẩm dưa đã đạt chuẩn OCOP 4 sao. Trung bình mỗi năm, HTX cung ứng ra thị trường khoảng 600 tấn rau, củ, quả các loại.

Cùng với các HTX, nhiều hộ dân cũng mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa an toàn. Tại xã Hoằng Lộc, gia đình ông Lê Đăng Thọ, thành viên HTX Dịch vụ nông nghiệp Hoằng Thành đã chuyển từ trồng lạc sang trồng dưa kiếm Nhật xuất khẩu. Với năng suất ước đạt trên 60 tấn/ha, giá thu mua dao động từ 3.500 - 4.500 đồng/kg, sau khi trừ chi phí có thể thu lãi hàng trăm triệu đồng mỗi vụ. Theo ông Lương Quốc Đạt, Chủ tịch Hội đồng Quản trị HTX Dịch vụ nông nghiệp Hoằng Thành: “Việc định hướng cho người dân sản xuất an toàn là điều kiện quan trọng để liên kết tiêu thụ, ổn định thị trường và hạn chế rủi ro do biến động giá cả”.

Ông Nguyễn Đức Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: “Trước yêu cầu thực tiễn, Thanh Hóa đang định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao, an toàn và gắn với chuỗi giá trị; đồng thời mở rộng sản xuất hữu cơ, sinh thái, giảm phát thải nhằm nâng cao giá trị nông sản và hướng tới tăng trưởng bền vững”.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2030, tỉnh phấn đấu duy trì sản lượng lương thực khoảng 1,5 triệu tấn; giá trị sản phẩm bình quân trên 1ha đất trồng trọt đạt từ 140 triệu đồng/năm. Các chuỗi ngành hàng chủ lực như lúa gạo, rau màu, cây ăn quả, mía, sắn sẽ tiếp tục được củng cố theo hướng liên kết chặt chẽ giữa nông dân - HTX - doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt về kỹ thuật, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Thanh Tâm