Sàn giao dịch carbon - cơ hội và thách thức cho ngành nông nghiệp

Sự kiện Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức mở cửa sàn giao dịch carbon ngày 29/6/2026 đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hình thành thị trường carbon tại Việt Nam. Với ngành nông nghiệp của tỉnh, đây vừa là cơ hội tạo thêm giá trị từ giảm phát thải, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức sản xuất và xây dựng chuỗi giá trị nông sản phát thải thấp.

Nhân viên Công ty Faegre Nhật Bản thu mẫu khí từ mô hình sản xuất lúa giảm phát thải nhà kính tại xã Thọ Xuân.

Thêm dư địa cho nông nghiệp xanh

Trong sản xuất nông nghiệp, giảm phát thải đang từng bước trở thành một yếu tố tạo ra giá trị kinh tế bên cạnh mục tiêu bảo vệ môi trường. Những thay đổi trong phương thức canh tác, sử dụng nước, phân bón, xử lý phụ phẩm và quản lý đất nếu được thực hiện phù hợp có thể góp phần giảm phát thải khí nhà kính, tạo điều kiện hình thành tín chỉ carbon.

Định hướng này được UBND tỉnh cụ thể hóa bằng kế hoạch hành động triển khai Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Qua đó, tỉnh xác định tổ chức đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, công nghệ và quản lý nhằm giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện sinh kế và từng bước hình thành nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại.

Trong giai đoạn 2026-2030, toàn tỉnh xây dựng mô hình lúa giảm phát thải áp dụng giải pháp tưới ướt - khô xen kẽ (AWD) trên 30.000ha tại các xã Yên Định, Thiệu Hóa, Nông Cống, Hà Trung, Triệu Sơn, Thọ Xuân, Tây Đô... Đồng thời, xây dựng mô hình sản xuất mía theo hướng nông nghiệp tái tạo môi trường với diện tích 1.000ha. Đây là những vùng có điều kiện hình thành mô hình quy mô lớn, tạo tiền đề cho việc chứng nhận tín chỉ carbon.

Theo ông Trịnh Văn Chất, Trưởng Phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa: “Để biến tiềm năng giảm phát thải thành giá trị thực tế, trước hết phải tổ chức được vùng sản xuất tập trung, áp dụng thống nhất quy trình kỹ thuật và từng bước hình thành hệ thống dữ liệu về phát thải. Người sản xuất cần được hướng dẫn về đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV), truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu liên quan đến tín chỉ carbon. Đây là nền tảng để kết quả giảm phát thải được xác định, kiểm chứng và kết nối với thị trường. Khi lượng phát thải giảm được đo đếm, xác nhận và đủ điều kiện chứng nhận, giá trị này có thể được chuyển hóa thành tín chỉ carbon”.

Từ thực tế sản xuất lúa áp dụng AWD tại các xã Thọ Xuân và Yên Định thu được 4,84 tấn CO2/ha, tương đương 4,84 tín chỉ carbon/ha (thu về khoảng 90 - 100 USD/ha). Chi phí sản xuất giảm từ 5 - 10%, lượng nước sử dụng giảm 10%, năng suất lúa thu đạt tương đương đến cao hơn 10% so với sản xuất đại trà. Ngoài ra, sản xuất giảm phát thải còn mang lại lợi ích trực tiếp cho nông dân thông qua sử dụng hợp lý nước, phân bón và vật tư đầu vào, góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thách thức từ dữ liệu và tổ chức sản xuất

Cơ hội từ thị trường carbon là rõ nét, song để chuyển hóa thành giá trị thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Trước hết là yêu cầu chứng minh lượng phát thải giảm được thông qua hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định minh bạch.

Đối với ngành nông nghiệp, đây là bài toán không đơn giản do sản xuất còn phân tán, điều kiện canh tác giữa các vùng khác nhau và số lượng hộ sản xuất lớn. Nếu thiếu quy trình thống nhất, ghi chép và dữ liệu đầy đủ, việc xác định chính xác lượng phát thải giảm được sẽ gặp khó khăn.

Cùng với dữ liệu, yêu cầu về nguồn nhân lực và trình độ sản xuất cũng ngày càng cao. Người nông dân cần từng bước làm quen với quy trình canh tác chuẩn hóa, ghi chép dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ. Cũng theo Trưởng Phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa Trịnh Văn Chất: “Từ nay đến năm 2027, đơn vị có kế hoạch phối hợp với các địa phương tổ chức ít nhất 2 lớp cho cán bộ kỹ thuật, khuyến nông, nông dân và doanh nghiệp về kỹ thuật canh tác giảm phát thải, công cụ MRV, quản lý nước - dinh dưỡng, xử lý phụ phẩm, công nghệ số và truy xuất nguồn gốc; xây dựng mô hình điểm áp dụng AWD và ứng dụng AI trong sản xuất lúa giảm phát thải”.

Một thách thức khác là tổ chức lại sản xuất. Tín chỉ carbon khó tạo ra giá trị bền vững nếu sản xuất vẫn manh mún, thiếu liên kết và không có quy trình thống nhất. Với mục tiêu đến năm 2035, toàn tỉnh phấn đấu triển khai ít nhất 2 mô hình sản xuất trồng trọt giảm phát thải với tổng diện tích trên 51.000ha, gồm 50.000ha lúa và 1.000ha mía; đồng thời thí điểm ít nhất 6 mô hình trên các cây trồng chủ lực. Để hiện thực hóa mục tiêu, các HTX cần phát huy vai trò đầu mối với doanh nghiệp tham gia đầu tư vùng sản xuất tập trung, liên kết sản xuất, bao tiêu và phát triển thị trường carbon.

Việc chủ động xây dựng vùng sản xuất giảm phát thải, hoàn thiện hệ thống MRV, nâng cao năng lực cho người sản xuất và phát triển chuỗi giá trị nông sản phát thải thấp trong thời gian qua sẽ là những bước đi quan trọng. Qua đó, mỗi thay đổi trên đồng ruộng không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn tạo thêm giá trị cho người nông dân, doanh nghiệp, đóng góp vào mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Bài và ảnh: Lê Hợi