Nơi thắp lên ngọn lửa

Ngày 10/7/1941, Tỉnh ủy Thanh Hóa quyết định cử 11 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên xúc tiến xây dựng chiến khu Ngọc Trạo. Ngay từ khi tới vùng căn cứ, cán bộ, chiến sĩ đã được Nhân dân đón tiếp chu đáo, nuôi dưỡng và che giấu, tạo mọi điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ. Cơ quan ấn loát của Tỉnh ủy cũng từ Yên Định chuyển về căn cứ Ngọc Trạo được đồng bào hết sức giúp đỡ.

Khu di tích chiến khu Ngọc Trạo trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho các thế hệ.

Ngày 19/9/1941, tại hang Treo một địa điểm của căn cứ Ngọc Trạo, thay mặt Tỉnh ủy, ban lãnh đạo chiến khu Ngọc Trạo quyết định thành lập Đội du kích vũ trang thoát ly đầu tiên của chiến khu Ngọc Trạo gồm 21 chiến sĩ ưu tú - tiền thân của lực lượng vũ trang Thanh Hóa sau này. Tại hang Treo lần đầu tiên xuất hiện cờ đỏ sao vàng. Đây là một trong những lực lượng du kích thoát ly tập trung được thành lập sau Hội nghị Trung ương lần thứ 8 của Đảng. Tiếng tăm vùng căn cứ cách mạng với đội du kích đã có ảnh hưởng rộng tới một số tổng của Hà Trung, Vĩnh Lộc, Cẩm Thủy và Hoằng Hóa. Nhân dân nhiều địa phương trong tỉnh đã bí mật quyên góp lương thực, thuốc men tiếp tế cho chiến khu. Nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh đã tuyển lựa những thanh niên hăng hái tích cực tìm đường lên chiến khu Ngọc Trạo.

Những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10/1941, phong trào cách mạng trong nước, trong tỉnh gặp nhiều khó khăn và thử thách. Hoạt động của đội du kích gặp nhiều khó khăn, địch bắt đầu phát hiện thấy hoạt động vũ trang của chiến khu và tiến hành càn quét, bắt bớ, gây tổn thất nặng nề cho đội du kích. Hoạt động của chiến khu Ngọc Trạo tuy ngắn ngủi nhưng đã để lại ấn tượng không phai mờ về hình ảnh một đội quân cách mạng, những người con ưu tú từ Nhân dân mà ra, hết lòng quả cảm vì mục tiêu giải phóng dân tộc.

Chiến khu Ngọc Trạo với đội du kích thoát ly đầu tiên của tỉnh Thanh Hóa ra đời là kết quả tất yếu của quá trình vận động cách mạng nhằm quán triệt chủ trương chung của Đảng tiến tới chuẩn bị tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay Nhân dân. Ngày 13/8/1945, Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc đã ra quân lệnh cho đồng bào và chiến sĩ cả nước vùng dậy giành quyền độc lập. Ngày 17/8/1945, Ủy ban khởi nghĩa của huyện Thạch Thành được thành lập do đồng chí Nguyễn Trí Đạo làm trưởng ban. Tỉnh ủy Thanh Hóa đã cử thêm một số cán bộ về trực tiếp chỉ đạo khởi nghĩa. Đêm 18 rạng sáng 19/8/1945, lệnh của Ủy ban khởi nghĩa huyện Thạch Thành truyền đi khắp các tổng trong toàn huyện. Trống chiêng nổi lên liên tiếp từ tổng nọ đến tổng kia, làng này tiếp làng khác. Nhân dân tay cầm gậy gộc, giáo mác rầm rộ kéo đi dưới cờ đỏ sang vàng quyết giành chính quyền. Các trung đội tự vệ, du kích nhanh chóng bao vây phủ đường làm áp lực buộc tri huyện Thạch Thành phải nộp triện đồng. Chỉ trong vài giờ, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở huyện lỵ đã thắng lợi, hàng ngàn quần chúng từ khắp các ngả đường kéo về huyện lỵ Kim Tân mít tinh mừng thắng lợi của cuộc khởi nghĩa.

Mùa thu tháng tám năm 2025, chúng tôi trở lại vùng quê cách mạng xã Ngọc Trạo cảm nhận được sự đổi thay mạnh mẽ. Trong trái tim của người cựu chiến binh dân tộc Mường Quách Văn Thiện luôn tự hào bởi mình được sinh ra, lớn lên, chứng kiến bao thăng trầm và đổi thay của vùng quê cách mạng. Ông không khỏi xúc động, tự hào, dẫn chúng tôi tham quan nhà truyền thống, tượng đài chiến khu du kích Ngọc Trạo. Những con đường NTM, những trường học khang trang, những đồi mía, vườn ổi, bưởi xanh mát... đang hiện hữu minh chứng cho sự đổi thay, trù phú.

Bí thư Đảng ủy xã Ngọc Trạo Lê Xuân Bình cho biết, xã Ngọc Trạo được sắp xếp trên cơ sở 4 xã là Ngọc Trạo, Thành An, Thành Long và Thành Tâm thuộc huyện Thạch Thành cũ. Ngay sau khi thành lập, Đảng bộ xã Ngọc Trạo đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo kiện toàn tổ chức bộ máy, cán bộ và bước vào hoạt động hiệu quả, phục vụ tốt nhất cho người dân và phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Với truyền thống đoàn kết, sự đồng thuận của Nhân dân cùng sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, sự giúp đỡ của các sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh, Ngọc Trạo sẽ vượt qua mọi khó khăn, trở ngại, thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Ngọc Trạo lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, cùng cả tỉnh, cả nước xây dựng quê hương, đất nước giàu mạnh, phát triển.

Bài và ảnh: Ngọc Huấn

Bài viết có sử dụng tư liệu sách Lịch sử HĐND, UBND huyện Thạch Thành (1945-2010); Lịch sử Đảng bộ và phong trào cách mạng xã Ngọc Trạo (1930-2017); Chiến khu Ngọc Trạo - Bước phát triển mới của phong trào cách mạng tỉnh Thanh Hóa.