Những “bản số” dưới chân “cổng trời”

Dưới chân “cổng trời” xã Trung Lý những ngôi nhà của đồng bào Mông, Thái, Dao nép mình bên sườn núi. Giữa vùng biên những đổi thay đang hiện diện, người già học dùng điện thoại thông minh, tài khoản định danh điện tử được kích hoạt, hồ sơ hành chính từng bước đến gần người dân hơn.

Anh Trịnh Văn Tiến hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh để tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số. Ảnh: Tăng Thúy

Những hồ sơ vượt núi

Một buổi sáng ở bản Pá Búa, ông Sùng A Dế (74 tuổi, người Mông) đến nhà văn hóa để nhờ cán bộ xã Trung Lý hướng dẫn làm thủ tục hành chính trên ứng dụng VNeID. Ông lấy trong túi áo ra chiếc điện thoại smartphone. Được cán bộ xã hướng dẫn, ông thao tác khá nhanh. Hình ảnh ông Dế tự thao tác trên điện thoại để tiếp cận dịch vụ công cho thấy những thay đổi đang len vào từng bản làng vùng biên.

Trung Lý là xã biên giới đặc biệt khó khăn của tỉnh, có 7,8km đường biên giáp nước bạn Lào, dân số khoảng 7.335 người, phân bố tại 15 bản. Địa bàn rộng, dân cư thưa, giao thông nhiều nơi cách trở, vì thế chuyển đổi số ở đây bắt đầu từ những việc làm cụ thể như: chỉnh sửa thông tin hộ tịch sai lệch, làm sạch dữ liệu dân cư, hướng dẫn kích hoạt định danh điện tử, hỗ trợ người dân nộp hồ sơ trực tuyến... Từ ngày 1/7/2025 đến 21/5/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã tiếp nhận 940 hồ sơ, đã giải quyết 939 hồ sơ, đạt tỷ lệ 99,89%. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 99,79%; tỷ lệ giải quyết đúng hạn, trước hạn đạt 98,5%; thanh toán trực tuyến đạt 100%. Đằng sau con số ấy là 940 lượt người dân được hỗ trợ thực hiện thủ tục trực tuyến. Với nhiều người, mỗi lần làm hồ sơ là một lần được hướng dẫn tạo tài khoản, nhập thông tin hoặc thao tác trên điện thoại.

Song hành với Trung tâm Phục vụ hành chính công, Công an xã tham gia sâu vào việc làm sạch dữ liệu dân cư, quản lý cư trú và triển khai Đề án 06. Trong kỳ báo cáo, đơn vị tiếp nhận, xử lý 131 hồ sơ đăng ký thường trú; làm sạch dữ liệu lịch sử thường trú cho 325 trường hợp; trả lời 438 phiếu xác minh cư trú. 100% hồ sơ được giải quyết đúng quy trình, đúng thời hạn. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, Công an xã thu nhận 1.286 hồ sơ định danh điện tử mức độ 2. Đến nay, toàn xã có 3.103/4.793 công dân trên 14 tuổi sở hữu tài khoản định danh điện tử mức 2, đạt 64,74%. Từ cuối tháng 4/2026, sau khi được cấp máy thu nhận căn cước, đơn vị tiếp nhận thêm 125 hồ sơ cấp thẻ căn cước cho người dân trên địa bàn.

Theo Trung tá Vi Văn Noóc, Trưởng Công an xã Trung Lý, với địa bàn rộng, dân cư phân tán ở 15 bản, việc triển khai Đề án 06 đòi hỏi lực lượng công an phải thường xuyên bám cơ sở. Có những bản xa, bà con đi nương từ sáng đến tối mới về, cán bộ, chiến sĩ phải tranh thủ ngoài giờ xuống tận nơi hỗ trợ kích hoạt VNeID, rà soát dữ liệu hoặc hướng dẫn thủ tục cư trú. Nhiều trường hợp sai lệch thông tin hộ tịch, năm sinh, quan hệ nhân thân tồn tại nhiều năm, cán bộ phải phối hợp tư pháp, trưởng bản đối chiếu từng hồ sơ.

Người bám bản và cuộc đổi thay âm thầm

Những chuyến xuống bản ấy diễn ra trong điều kiện không dễ dàng. Trung Lý hiện còn 7 bản lõm sóng điện thoại và internet gồm Co Cài, Cá Giáng, Cánh Cộng, Tà Cóm, Lìn, Ma Hác và Tung. Nhiều hộ dân chưa có điều kiện mua điện thoại thông minh; người cao tuổi, người ít biết chữ hoặc không thạo tiếng phổ thông vẫn gặp khó khi tiếp cận các nền tảng số. Để hỗ trợ người dân, xã thành lập 15 tổ công nghệ số cộng đồng tương ứng 15 bản, với sự tham gia của cán bộ, công chức xã, lực lượng công an, đoàn viên thanh niên, giáo viên, trưởng bản... hướng dẫn cài đặt VNeID, tạo tài khoản dịch vụ công, hỗ trợ thanh toán trực tuyến, tuyên truyền trong các cuộc họp bản và đến từng hộ dân khi cần.

Anh Trịnh Văn Tiến, chuyên viên Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Trung Lý được tăng cường từ phường Nam Sầm Sơn lên công tác tại xã từ tháng 8/2025. Những ngày đầu, khác biệt về ngôn ngữ, tập quán sinh hoạt và khoảng cách địa lý khiến anh nhiều lần lúng túng. Sau những buổi theo tổ công nghệ số xuống bản, chờ người dân đi nương về để hướng dẫn làm thủ tục, anh nhận ra điều mất nhiều thời gian nhất là giúp người dân tin và sẵn sàng tiếp cận cái mới. “Ban đầu tôi nghĩ đồng bào vùng cao sẽ ngại công nghệ. Nhưng đi nhiều mới thấy chỉ cần có người hướng dẫn, họ tiếp cận rất nhanh. Có cụ già còn thao tác thành thạo hơn mình nghĩ”, anh Tiến kể.

Ước tính hiện khoảng 75% hộ gia đình trên địa bàn xã đã có điện thoại thông minh; 100% cán bộ, công chức xã sử dụng thành thạo các nền tảng số phục vụ công việc. Những thay đổi ấy chưa xóa hết khoảng cách địa lý của vùng biên nhưng đang rút ngắn dần khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ công.

Ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Trung Lý, cho biết, địa phương tiếp tục rà soát hạ tầng viễn thông, kiến nghị khắc phục vùng lõm sóng và duy trì việc hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công, VNeID trong đời sống hằng ngày. Với địa bàn vùng cao, điều quan trọng không nằm ở tỷ lệ hồ sơ trực tuyến hay số tài khoản định danh được kích hoạt, mà ở việc người dân sử dụng được các tiện ích số để giảm thời gian đi lại, tiếp cận chính sách thuận lợi hơn.

Dưới chân “cổng trời”, những “bản số” đang hình thành từ những việc một tài khoản định danh được kích hoạt, một bộ hồ sơ nộp trực tuyến, một người già lần đầu tự làm thủ tục cho mình. Tất cả đang tạo nên những đổi thay mà trước đây ít ai nghĩ tới.

Tăng Thúy