Nghị quyết số 71-NQ/TW - Chiến lược cốt lõi tạo đột phá về giáo dục và đào tạo (Bài 5): Học nghề không phải là “cánh cửa phụ”

Từng có thời gian, nhiều phụ huynh quan niệm đại học là con đường ngắn nhất dẫn tới thành công, có lẽ vì thế mà các cơ sở giáo dục nghề nghiệp gặp không ít khó khăn trong tuyển sinh. Tuy nhiên, trước những thay đổi của thị trường lao động và nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực có kỹ năng nghề, quan niệm ấy đã, đang dần thay đổi. Tinh thần Nghị quyết số 71/NQ-TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (NQ 71) thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, trong đó khẳng định giáo dục nghề nghiệp giữ vai trò then chốt trong phát triển lực lượng lao động kỹ năng cao; đồng thời mở ra cách nhìn mới - học nghề không còn là sự lựa chọn của học sinh “không đủ điểm đại học” mà là hướng đi triển vọng với nhiều người trẻ.

Sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa trong giờ thực hành. Ảnh: Trung Hiếu

Học nghề không phải là “cánh cửa phụ”

Gặp Nguyễn Huỳnh Kim Giàu, lớp văn hóa 11G, lớp nghề may thời trang 1-K16, Trường Trung cấp Nghề Nga Sơn sau khi em vừa hoàn thành đợt thực tập tại Công ty may Hưng Long, tỉnh Hưng Yên, chúng tôi cảm nhận rõ sự tự tin của em vào con đường đã lựa chọn.

Tốt nghiệp Trường THCS Bình Chuẩn, tỉnh An Giang, Giàu theo mẹ về quê sinh sống. Thay vì học tiếp THPT như nhiều bạn cùng trang lứa, em chủ động tìm hiểu các hướng đi phù hợp với năng lực và sở thích của bản thân. Được sự ủng hộ của gia đình, em đã đăng ký theo học tại Trường Trung cấp Nghề Nga Sơn với mong muốn vừa hoàn thành chương trình văn hóa bậc THPT, vừa được theo đuổi niềm đam mê thời trang.

Theo Giàu, môi trường học tập với cơ sở vật chất đảm bảo cùng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn, tận tình, trách nhiệm và chương trình đào tạo gắn liền với thực tiễn của doanh nghiệp giúp em thêm tự tin vào lựa chọn của mình.

“Ngoài học lý thuyết, chúng em thường xuyên được thực hành và tham gia thực tập tại các doanh nghiệp, qua đó giúp em hiểu rõ hơn về nghề, đồng thời tích lũy kỹ năng và tự tin hơn về cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp. Những trải nghiệm thực tế đó giúp em trưởng thành hơn và gia đình em đều tin tưởng vào sự lựa chọn của em là hoàn toàn đúng”, Giàu chia sẻ.

Không riêng Giàu, ngày càng có nhiều học sinh chủ động chọn tương lai cho mình bằng con đường học nghề. Nếu trước đây, học nghề thường được xem là phương án thay thế khi không trúng tuyển đại học, thì nay nhiều học sinh đã chủ động lựa chọn con đường này để sớm tiếp cận nghề nghiệp, tích lũy kỹ năng và mở rộng cơ hội việc làm trong tương lai.

Ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp Nghề Nga Sơn, cho biết: “Nhà trường xác định giáo dục nghề nghiệp giữ vai trò then chốt trong đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng nghề, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu của thị trường lao động hiện nay. Học nghề không còn là lựa chọn thứ hai mà là hướng đi phù hợp giúp học sinh sớm có nghề nghiệp, rút ngắn thời gian học tập, có việc làm và thu nhập ổn định. Mô hình đào tạo song song THPT và trung cấp nghề giúp học sinh vừa học văn hóa vừa được trang bị kỹ năng nghề nghiệp ngay từ sớm, tạo nền tảng thuận lợi để tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học nâng cao trình độ”.

Thực hiện NQ 71, Trường Trung cấp Nghề Nga Sơn đã đổi mới phương pháp đào tạo theo hướng gắn lý thuyết với thực hành, lấy người học làm trung tâm; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, giáo án số trong giảng dạy và quản lý đến việc chương trình đào tạo được rà soát, cập nhật theo hướng phù hợp với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động. Cùng với đó, nhà trường tăng cường phối hợp với doanh nghiệp trong tổ chức thực hành, thực tập nghề cho học sinh; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thực hành phục vụ đào tạo nghề; nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề và năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên; chú trọng giáo dục đạo đức, kỹ năng mềm, ý thức kỷ luật và tác phong công nghiệp cho học sinh. Qua đó, nhà trường hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, xây dựng môi trường đào tạo hiện đại, gắn với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

Với tỷ lệ 98% học sinh, sinh viên có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp, trong đó có nhiều ngành nghề đạt tỷ lệ 100%, Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa đang khẳng định vị thể là một trong những cơ sở nghề đào tạo trọng điểm của tỉnh. Kết quả này không chỉ phản ánh chất lượng đào tạo, còn cho thấy liên kết chặt chẽ giữa đào tạo nghề của nhà trường với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

Để nâng cao chất lượng đào tạo, gia tăng cơ hội trải nghiệm thực tiễn, thực hành nghề nghiệp cho học viên, nhà trường thường xuyên rà soát, điều chỉnh linh hoạt cơ cấu ngành nghề phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế - xã hội địa phương và nhu cầu thị trường lao động. Hiện nay, nhà trường có quy mô đào tạo đa dạng, gồm 14 ngành trình độ cao đẳng, 17 ngành trình độ sơ cấp, 18 ngành trình độ trung cấp. Cùng với dạy lý thuyết, nhà trường luôn chú trọng đẩy mạnh “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liền với thực tiễn”, “nhà trường gắn liền với doanh nghiệp” được cụ thể hóa bằng nhiều hoạt động thiết thực. Nhà trường đang liên kết đào tạo với hơn 40 doanh nghiệp trong cả nước, tổ chức cho trên 500 học sinh, sinh viên đi thực tập, trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp. Không chỉ đồng hành trong quá trình đào tạo, nhiều doanh nghiệp còn tham gia vào hội đồng đánh giá thi tốt nghiệp, bảo vệ đồ án tốt nghiệp các khóa để tạo cầu nối giữa học sinh, sinh viên và doanh nghiệp. Đồng thời, ký kết hợp tác giữa các doanh nghiệp, qua đó giúp học sinh nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp nhằm hội nhập nhanh với yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa, cho biết: “Tinh thần NQ 71 đã khẳng định rõ vị thế của giáo dục nghề nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, vì vậy cùng với việc xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên có trình độ chuyên môn vững vàng, nhà trường luôn chú trọng đổi mới phương pháp đào tạo theo phương châm “học đi đôi với hành”, tăng cường liên kết với doanh nghiệp để học sinh, sinh viên được rèn luyện kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp và khả năng thích ứng với thị trường lao động”.

Nâng tầm giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn mới

Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo, trên địa bàn tỉnh có 65 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp, với tổng quy mô tuyển sinh/năm được cơ quan có thẩm quyền cấp phép khoảng 54.500 người. Đây là nền tảng quan trọng để Thanh Hóa phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng nghề, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Thực hiện tinh thần NQ 71, Thanh Hóa đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 có trên 80% cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn quốc gia; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 80%, trong đó có bằng cấp, chứng chỉ đạt 35%; tỷ lệ lao động nông nghiệp trong tổng số lao động xã hội đến năm 2030 dưới 20%. Năm 2045, nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực khoa học, công nghệ trở thành động lực phát triển cốt lõi của tỉnh, góp phần xây dựng Thanh Hóa trở thành tỉnh giàu đẹp, văn minh, hạnh phúc.

Để thực hiện mục tiêu đó, ngành giáo dục và đào tạo đang tập trung thực hiện việc rà soát, sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo chỉ đạo của Trung ương và của tỉnh đảm bảo tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Chú trọng công tác định hướng nghề nghiệp, phân luồng học sinh ngay từ bậc THPT. Tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, trong đó chú trọng các lĩnh vực ngành, nghề như nhóm ngành điện - điện tử - điện lạnh; công nghệ ô tô; công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, nghề dịch vụ nhà hàng; hướng dẫn du lịch... Đồng thời, phát triển mạnh mạng lưới cơ sở đào tạo, dạy nghề theo hướng xã hội hóa, huy động đa dạng nguồn vốn đầu tư để xây dựng một số cơ sở đào tạo, dạy nghề đạt chuẩn quốc tế; tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong kết nối giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp. Thúc đẩy các trường tăng cường hợp tác quốc tế thông qua việc ký kết các văn bản hợp tác với các đối tác nước ngoài về đào tạo nghề nghiệp...

Sự thay đổi trong nhận thức xã hội cùng những chủ trương, chính sách từ NQ 71 đang tạo động lực mạnh mẽ cho giáo dục nghề nghiệp phát triển. Học nghề không phải là “cánh cửa phụ” mà trở thành hướng đi phù hợp, được nhiều bạn trẻ chủ động, tự tin lựa chọn để phát huy năng lực, khẳng định bản thân trên hành trình lập thân, lập nghiệp.

Trung Hiếu

(Còn nữa)