Nghị quyết 57 - Động lực chiến lược phát triển nhanh và bền vững (Bài 5) - Đổi mới sáng tạo: Cơ hội và thách thức với doanh nghiệp

Trong bối cảnh chuyển đổi số (CĐS) và kinh tế tri thức đang trở thành xu thế tất yếu, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị (NQ 57) về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS quốc gia được xem là “cú hích” lớn, mở ra nhiều kỳ vọng cho cộng đồng doanh nghiệp. Tại Thanh Hóa, nghị quyết này không chỉ tạo thêm động lực cho doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất, quản trị mà còn mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, từ chính sách đi vào thực tiễn vẫn còn nhiều khoảng cách, nhất là với các doanh nghiệp nhỏ và vừa có tổng lượng vốn chiếm tỷ trọng lớn trên địa bàn tỉnh.

Dây chuyền sản xuất, chế biến gạo tại Công ty CP Thương mại Sao Khuê được đầu tư theo hướng hiện đại. Ảnh: Chi Phạm

Đổi mới sáng tạo trở thành yêu cầu sống còn

Những năm gần đây, cộng đồng doanh nghiệp Thanh Hóa đã có bước chuyển mạnh trong nhận thức về đổi mới sáng tạo và CĐS. Nếu trước đây, khái niệm đổi mới sáng tạo thường chỉ gắn với các doanh nghiệp công nghệ lớn thì nay nhiều doanh nghiệp sản xuất, thương mại, dịch vụ trong tỉnh đã chủ động ứng dụng công nghệ để tối ưu hoạt động kinh doanh. Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu minh bạch hóa thị trường và xu hướng tiêu dùng thay đổi nhanh chóng, đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu sống còn.

Tại Công ty CP Mía đường Lam Sơn, việc ứng dụng công nghệ số vào quản lý vùng nguyên liệu, tự động hóa dây chuyền sản xuất và phân tích dữ liệu đang giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí vận hành. Theo doanh nghiệp, những năm gần đây công ty đã đầu tư mạnh cho hệ thống quản trị thông minh, ứng dụng dữ liệu số trong theo dõi sinh trưởng cây mía và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, hiệu quả sản xuất được cải thiện đáng kể, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ thị trường xuất khẩu.

Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp địa phương cũng đang từng bước đầu tư đổi mới mô hình sản xuất. Công ty CP Thương mại Sao Khuê đã xây dựng chuỗi sản xuất khép kín từ vùng nguyên liệu, thu mua, sấy, chế biến đến đóng gói nông sản, đồng thời ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Việc đẩy mạnh chế biến sâu và xây dựng thương hiệu gạo an toàn giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Ông Nguyễn Công Dương, phó giám đốc công ty cho rằng, trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng và minh bạch nguồn gốc hàng hóa ngày càng cao, đầu tư công nghệ và đổi mới quy trình sản xuất là hướng đi tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay là chi phí đầu tư công nghệ còn cao trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn hạn chế về nguồn lực tài chính.

Không chỉ các doanh nghiệp lớn, nhiều doanh nghiệp trẻ tại Thanh Hóa cũng bắt đầu coi đổi mới sáng tạo là hướng đi chiến lược. Công ty TNHH Nông nghiệp công nghệ cao Hồ Gươm - Sông Âm đã từng bước áp dụng công nghệ tự động trong chăn nuôi, quản lý nhiệt độ, thức ăn và môi trường chuồng trại bằng hệ thống cảm biến. Việc ứng dụng công nghệ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể nhân công, tăng khả năng kiểm soát dịch bệnh và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Bà Ninh Thị Ty, Giám đốc Công ty TNHH Nông nghiệp công nghệ cao Hồ Gươm - Sông Âm cho biết: Đổi mới sáng tạo hiện không còn là xu hướng mang tính lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp nông nghiệp nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo bà Ty, những năm gần đây doanh nghiệp đã đầu tư mạnh cho hệ thống chăn nuôi ứng dụng công nghệ tự động, quản lý môi trường chuồng trại bằng cảm biến và số hóa quy trình sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, giảm chi phí nhân công và kiểm soát tốt chất lượng sản phẩm.

“Điều doanh nghiệp mong muốn nhất hiện nay là có thêm cơ chế hỗ trợ về vốn, tiếp cận công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Với doanh nghiệp nông nghiệp, quá trình đổi mới sáng tạo thường cần nguồn đầu tư lớn và thời gian dài để phát huy hiệu quả. Nếu có sự đồng hành tốt hơn từ chính sách, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư công nghệ và mở rộng quy mô sản xuất”, bà Ty chia sẻ.

Gỡ “điểm nghẽn” để doanh nghiệp bứt phá

Theo thống kê của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn về vốn, nhân lực và trình độ công nghệ. Thực tế này cũng phản ánh khá rõ tại Thanh Hóa. Dù CĐS và đổi mới sáng tạo được nhắc đến nhiều, song không ít doanh nghiệp vẫn lúng túng trong việc bắt đầu từ đâu, đầu tư như thế nào và làm sao để tối ưu hiệu quả.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là bài toán nguồn lực. Đổi mới sáng tạo đòi hỏi chi phí đầu tư không nhỏ cho công nghệ, hạ tầng dữ liệu và nhân lực chất lượng cao. Trong khi đó, đa số doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh có quy mô vừa và nhỏ, tiềm lực tài chính hạn chế. Không ít doanh nghiệp vẫn duy trì phương thức quản trị truyền thống, thiếu bộ phận chuyên trách công nghệ hoặc nhân sự am hiểu CĐS. Điều này khiến quá trình triển khai các giải pháp đổi mới sáng tạo gặp nhiều trở ngại.

Ngoài vấn đề tài chính, tư duy quản trị cũng là “điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Một số doanh nghiệp vẫn xem đổi mới sáng tạo là nhiệm vụ dài hạn, chưa cấp thiết hoặc chỉ phù hợp với doanh nghiệp lớn. Trong khi thực tế cho thấy, ngay cả những cải tiến nhỏ trong quản lý sản xuất, bán hàng hay chăm sóc khách hàng cũng có thể tạo ra hiệu quả đáng kể nếu được triển khai đúng hướng.

NQ 57 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang chính sách thuận lợi hơn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tại Thanh Hóa, nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp CĐS, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ đã được triển khai thời gian qua. Tỉnh cũng đang đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, kinh tế số, phát triển hạ tầng số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nhằm tạo nền tảng cho doanh nghiệp phát triển.

Đáng chú ý, Thanh Hóa hiện có nhiều lợi thế để thúc đẩy đổi mới sáng tạo gắn với phát triển công nghiệp, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và thương mại điện tử. Khu Kinh tế Nghi Sơn với sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo đang tạo ra nhu cầu lớn về công nghệ, tự động hóa và quản trị hiện đại. Đây cũng là môi trường thuận lợi để doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và kinh tế số đang mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn cho doanh nghiệp địa phương. Nhiều sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng của Thanh Hóa đã bắt đầu được tiêu thụ qua các nền tảng số, góp phần mở rộng đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, để tận dụng tốt cơ hội này, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy kinh doanh, đầu tư bài bản hơn cho thương hiệu, dữ liệu khách hàng và năng lực vận hành số.

NQ 57 mở ra cánh cửa lớn cho doanh nghiệp bước vào giai đoạn phát triển mới dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Song, cơ hội chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi doanh nghiệp đủ năng lực thích ứng và chủ động thay đổi. Với Thanh Hóa, nơi cộng đồng doanh nghiệp đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ, đây vừa là thời cơ quan trọng để bứt phá, vừa là phép thử về khả năng thích ứng trong một nền kinh tế ngày càng cạnh tranh và số hóa sâu rộng.

Chi Phạm

(Còn nữa)