Nga An bảo tồn và phát huy giá trị di tích

Nga An là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa và giàu truyền thống cách mạng, nơi lưu giữ nhiều di tích cùng lễ hội đặc sắc. Tự hào về mảnh đất quê hương mình, người dân nơi đây đã và đang có những việc làm thiết thực để gìn giữ và phát huy giá trị của các di tích.

Di tích lịch sử - văn hóa chùa Hàn Sơn - điểm sinh hoạt tâm linh của Nhân dân.

Chùa Hàn Sơn tọa lạc tại thôn Chính Đại, là một ngôi cổ tự linh thiêng, có lịch sử lâu đời với ghi chép về sư trụ trì từ năm 1797. Không chỉ là chốn tu hành, chùa còn là “địa chỉ đỏ” ghi dấu phong trào cách mạng của hai vùng Nga Sơn (Thanh Hóa) và Kim Sơn (Ninh Bình). Theo lịch sử Đảng bộ xã Nga Điền giai đoạn 1936-1939 (xã trước khi sắp xếp đơn vị hành chính), nhà chùa là nơi che giấu và hoạt động của nhiều cán bộ cách mạng tiền bối như: Tạ Quynh, Tôn Thất Toại, Nguyễn Hữu Kiều, Phạm Văn An... Năm 1948, khi thực dân Pháp chiếm đóng vùng Điền Hộ - Chính Đại, các vị sư trụ trì và tiểu tăng đã tạm rời chùa, sơ tán về chùa Hoàng Cương để trực tiếp tham gia kháng chiến. Đến năm 1951, chùa tiếp tục trở thành trạm thông tin liên lạc và nơi hội họp của lực lượng du kích, phục vụ Trung đoàn Quang Trung đánh bốt Kè Chính Đại.

Trải qua thăng trầm thời gian, trong hai năm 1998 và 1999, chùa đã được trùng tu, tôn tạo để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của Nhân dân. Với những giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, năm 2010 chùa Hàn Sơn chính thức được xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Hằng năm, vào ngày 9 và 10 tháng 3 âm lịch, Lễ hội truyền thống chùa Hàn Sơn - cửa Thần Phù lại được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo du khách thập phương.

Năm 2014, nhờ sự quan tâm của Nhà nước và các nhà hảo tâm, chùa tiếp tục được tu bổ và tôn tạo nhiều hạng mục như tam quan, hồ bán nguyệt, tòa tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu... Chùa hiện có kết cấu hình chữ đinh gồm ba gian và một hậu cung. Hệ thống vì kèo được làm bằng gỗ theo lối kiến trúc truyền thống của người Việt, mái lợp ngói mũi hài. Bên trái chùa chính là nơi thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Với sự linh thiêng cùng cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, lại kết nối với cửa Thần Phù và các danh thắng lân cận, chùa Hàn Sơn đã trở thành điểm đến hấp dẫn du khách.

Điểm độc đáo của Hàn Sơn tự không chỉ dừng lại ở việc thờ Phật, mà còn là nơi hội tụ các dòng tín ngưỡng đan xen như thờ Thiền sư Nguyễn Minh Không, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, Thánh Mẫu và Thành hoàng làng Chính Đại. Trong sự giao thoa bổ trợ lẫn nhau đó, Đức Phật vẫn là trung tâm thờ tự chủ đạo.

Ông Bùi Văn Thái ở thôn Chính Đại, cho biết: "Chùa Hàn Sơn không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh, mà còn là niềm tự hào của Nhân dân xã Nga An. Nhưng hiện nay một số hạng mục của chùa như nóc nhà tam bảo, nhà mẫu đang xuống cấp, ảnh hưởng đến việc sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân. Mong Nhà nước tiếp tục quan tâm tu bổ, tôn tạo".

Xã Nga An hiện có 10 di tích lịch sử - văn hóa đã được xếp hạng. Trong đó, có 1 di tích xếp hạng cấp quốc gia. Để bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích, xã thường xuyên kiểm tra, giám sát định kỳ tại các di tích nhằm kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại. Tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn Nhân dân và du khách thực hiện nếp sống văn minh khi tham quan di tích.

Qua tìm hiểu được biết, trên địa bàn xã Nga An có nhiều di tích đang xuống cấp cần được tu bổ, tôn tạo như đền thờ Mai An Tiêm, động Phủ Thông, chùa Hàn Sơn, chùa Tiên. Xã đã có báo cáo đề xuất danh mục bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030 đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình UBND tỉnh hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo các di tích.

Ông Đinh Văn Ấn, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Nga An, cho biết: "Xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức, trách nhiệm của Nhân dân trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản. Tăng cường công tác quản lý, huy động mọi nguồn lực để tu bổ, tôn tạo di tích. Kết nối các điểm di tích trong vùng để phát triển du lịch tâm linh góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của xã phát triển".

Bài và ảnh: Mạnh Hải