Nền tảng cho công dân số

Không còn là những khái niệm xa vời về chuyển đổi số, ở Thanh Hóa kỹ năng số đang đi vào từng lớp học, thôn bản và khu dân cư bằng những việc rất đời thường. Từ quét mã QR tìm địa chỉ, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt hay thiết kế bài giảng bằng AI... Phong trào “Bình dân học vụ số” đang từng bước mở ra một hành trình phổ cập tri thức mới, để mỗi người dân có thể chủ động thích ứng và tham gia vào môi trường số.

Đoàn viên thanh niên xã Yên Thắng “cầm tay chỉ việc”, hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số. Ảnh: Hồng Tư

Từ những lớp học không bảng đen

Một buổi sinh hoạt chuyên môn tại Trường THCS Bắc Sơn, phường Sầm Sơn diễn ra khá đặc biệt. Không còn phấn trắng, bảng đen hay những tập giáo án dày, các giáo viên cùng nhau thực hành thiết kế bài giảng trên Canva, ứng dụng ChatGPT, Gemini và khai thác các phần mềm hỗ trợ dạy học hiện đại.

Để giáo viên nhanh chóng thích ứng với môi trường số, nhà trường duy trì các lớp tập huấn định kỳ hằng tháng, đồng thời thường xuyên chia sẻ tài liệu, video hướng dẫn qua nhóm zalo nội bộ để giáo viên tự học, tự cập nhật kỹ năng mới.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Hiệu trưởng Trường THCS Bắc Sơn, cho biết: “Trong quá trình triển khai phong trào bình dân học vụ số, nhà trường gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, chúng tôi xác định đây là xu thế tất yếu nên sẽ tiếp tục tổ chức tập huấn định kỳ, đồng thời huy động thêm nguồn lực để học sinh có điều kiện tiếp cận công nghệ tốt hơn”.

Từ những lớp tập huấn ấy, công nghệ số đang dần đi vào từng tiết học. Nhiều giáo viên sử dụng Kahoot, Plickers, video mô phỏng hay bài giảng điện tử để tăng tính tương tác, giúp học sinh hứng thú hơn với việc học.

Không chỉ trong trường học, những “lớp học số” còn được mở ngay tại các thôn, bản, khu dân cư. Tại nhiều xã miền núi của Thanh Hóa, cán bộ địa phương không chỉ làm việc ở trụ sở mà còn trực tiếp xuống từng thôn, bản để hướng dẫn người dân chuẩn bị hồ sơ, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến và sử dụng các dịch vụ công trên môi trường số.

Anh Hà Văn Đoàn, Phó Bí thư Đoàn Thanh niên xã Yên Thắng, cho biết: “Đoàn thanh niên tích cực hỗ trợ chính quyền và người dân thực hiện thủ tục hành chính, với mục tiêu giải quyết thông suốt, không để người dân phải chờ đợi hay đi lại nhiều lần”.

Tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người dân” được triển khai theo đúng phương châm gần dân, sát dân. Chính cách làm ấy đã giúp nhiều người lớn tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số từng bước tiếp cận các tiện ích số trong cuộc sống.

Sau hơn một năm triển khai, Thanh Hóa đã thành lập 4.351 tổ công nghệ số cộng đồng tại 166 xã, phường, bảo đảm phủ kín 100% thôn, bản, tổ dân phố. Đây được xem là lực lượng nòng cốt đưa kỹ năng số đến gần hơn với người dân ở cơ sở.

Những đổi thay từ đời sống thực tế

Tại xã Yên Khương, nhiều người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số giờ đây đã quen hơn với việc thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.

Bà Lương Thị Phọm, người dân tộc Thái ở bản Tứ Chiềng từng rất lúng túng khi đến Trung tâm Phục vụ hành chính công để làm giấy tờ cho cháu đi học vì không thạo tiếng phổ thông và chưa quen các thao tác công nghệ. Tuy nhiên, nhờ sự hướng dẫn tận tình của cán bộ địa phương thông thạo tiếng bản địa, hồ sơ của bà được giải quyết nhanh chóng, thuận lợi.

“Tôi không biết gì về internet với máy tính đâu. Được cán bộ chỉ bảo, hướng dẫn nên giờ giấy tờ làm nhanh lắm”, bà Phọm chia sẻ.

Ở vùng sâu, vùng xa, việc triển khai chuyển đổi số vẫn gặp không ít trở ngại. Một số khu vực sóng mạng internet chưa ổn định, nhiều người dân chưa thành thạo tiếng phổ thông hoặc chưa quen thao tác trên điện thoại thông minh. Vì vậy, người dân được hỗ trợ ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ đến thao tác thực hiện dịch vụ công trực tuyến, qua đó giảm đáng kể thời gian đi lại và chờ đợi.

Theo ông Lê Thanh Nghị, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Yên Khương, bên cạnh việc đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, địa phương đặc biệt chú trọng hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, nhất là người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số. Mục tiêu không chỉ là giải quyết thủ tục hành chính nhanh hơn mà còn giúp người dân từng bước hình thành kỹ năng sử dụng các nền tảng số trong đời sống hằng ngày.

Từ những thay đổi ấy, chuyển đổi số không còn là khái niệm xa vời, mà đang hiện diện ngày càng rõ nét trong đời sống của người dân miền núi.

Nền tảng hình thành công dân số

Không dừng lại ở việc hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, chuyển đổi số ở nhiều địa phương của Thanh Hóa đang từng bước hiện diện trong các hoạt động đời sống thường ngày.

Trên các tuyến đường ở thôn Vệ Thôn, xã Định Tân, những tấm biển gắn mã QR đã trở nên quen thuộc với người dân. Chỉ bằng một thao tác quét mã trên điện thoại, người dân có thể xác định vị trí hộ gia đình, nhà văn hóa hay các điểm công cộng trên nền tảng bản đồ số. Mô hình “Mã địa chỉ số trên nền tảng bản đồ số” không chỉ hỗ trợ quản lý dân cư, giao nhận hàng hóa, mà còn giúp người dân từng bước hình thành thói quen tiếp cận công nghệ trong sinh hoạt hằng ngày.

Ông Trịnh Đình Văn, bí thư chi bộ, trưởng thôn Vệ Thôn, cho biết: “Khi triển khai phong trào, thôn xác định lấy người dân làm trung tâm, ưu tiên hướng dẫn trực tiếp để người dân biết sử dụng công nghệ số phục vụ đời sống”.

Cùng với đó, địa phương còn triển khai mô hình “Mã QR giới thiệu lịch sử làng và các điểm di tích”, góp phần số hóa thông tin văn hóa, lịch sử quê hương; hay mô hình “3 không” gồm không phải khai báo thông tin nhiều lần, không dùng tiền mặt trong một số dịch vụ thiết yếu và không cần tiếp xúc trực tiếp với chính quyền.

Ông Lưu Văn Việt, người dân thôn Duyên Hy cho rằng, các mô hình chuyển đổi số giúp người dân thuận lợi hơn trong sinh hoạt, giao dịch và tiếp cận thông tin hằng ngày.

Những chuyển biến ở Sầm Sơn, Yên Khương hay Định Tân cũng phản ánh kết quả chung của phong trào trên toàn tỉnh. Đến hết quý I/2026, có 85,84% người dân trưởng thành trên địa bàn tỉnh được xác nhận đạt phổ cập tri thức chuyển đổi số và kỹ năng số trên nền tảng VNeID, vượt mục tiêu đề ra cho cả năm. Không chỉ phổ cập kỹ năng số cho người dân, Thanh Hóa cũng đang từng bước hoàn thiện hạ tầng và môi trường số. Hiện nay, 100% thôn, bản, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh đã được phủ sóng cáp quang và 4G/5G, tạo điều kiện để người dân tiếp cận các tiện ích số thuận lợi hơn.

Nếu “Bình dân học vụ” trước đây góp phần xóa “giặc dốt”, thì “Bình dân học vụ số” hôm nay đang mở ra một hành trình mới: phổ cập kỹ năng số để người dân không bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số, đồng thời tạo nền tảng để hình thành những công dân số trong tương lai.

Hồng Tư