Mở lối phát triển nông nghiệp bền vững

Trước áp lực của biến đổi khí hậu, chi phí sản xuất tăng và yêu cầu khắt khe của thị trường, nông nghiệp Thanh Hóa đang dần chuyển từ sản lượng sang chú trọng chất lượng, an toàn và bảo vệ môi trường.

Trang trại trồng bưởi theo tiêu chuẩn hữu cơ ở xã Thường Xuân.

Trong quá trình sản xuất nông nghiệp, sản lượng cây trồng phần lớn phụ thuộc vào phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học... không chỉ làm chi phí đầu vào tăng cao mà còn làm ô nhiễm đất, nguồn nước. Người dân không tuân thủ nguyên tắc “4 đúng” làm gia tăng tồn dư hóa chất trên nông sản, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sản xuất lẫn người tiêu dùng. Trước thực tế đó, ngành nông nghiệp từng bước điều chỉnh định hướng phát triển theo hướng bền vững, lấy chất lượng, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường làm trọng tâm; áp dụng khoa học - kỹ thuật, sản xuất theo hướng VietGAP, hữu cơ, sử dụng biện pháp sinh học, giảm dần thuốc bảo vệ thực vật hóa học, duy trì đa dạng sinh học... để bảo vệ nguồn nước và ngăn chặn tình trạng suy thoái, bạc màu của đất.

Tại nhiều địa phương trọng điểm về lúa của tỉnh như các xã thuộc huyện Yên Định, Thọ Xuân, Vĩnh Lộc, Thiệu Hóa trước đây, chính quyền tích cực vận động người dân mở rộng mô hình canh tác cải tiến với các kỹ thuật mang tính đột phá như hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI), quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), áp dụng nguyên tắc “3 tăng 3 giảm” và “1 phải 5 giảm”...

Bà Đỗ Thị Hoa, giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp và phát triển nông thôn Xuân Minh, xã Xuân Lập, cho biết: “Với mục tiêu sản xuất lúa gạo sạch, HTX đã phát triển mô hình canh tác lúa theo quy trình hữu cơ. Tham gia mô hình, hội viên, người dân được hỗ trợ giống, phân bón hữu cơ, tập huấn kỹ thuật, sản xuất không phân hóa học, không thuốc trừ sâu. Việc sử dụng phân bón hữu cơ không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn thay đổi tư duy canh tác của người dân, về lâu dài còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, cải tạo đất và nâng cao năng suất, chất lượng; hạt gạo thành phẩm có ưu điểm thon dài, trắng, có hương thơm nhẹ tự nhiên, cơm dẻo, ngọt. Nhờ chất lượng ổn định, thương hiệu gạo Hoa Minh của HTX ngày càng được người tiêu dùng tin cậy".

Tại các trang trại, mô hình sản xuất, người dân cũng mạnh dạn áp dụng các biện pháp thân thiện với môi trường như nuôi giun quế, thu mua bã mía, ngô, rơm rạ, vỏ các loài thủy sản và một số loại men vi sinh để sản xuất phân hữu cơ.

Ông Lê Xuân Hoằng, chủ trang trại trồng bưởi tại xã Thường Xuân, cho biết: “Nhằm cung cấp dinh dưỡng cho cây, tăng chất lượng cho trái bưởi cũng như cải tạo, phục hồi “sức khỏe” cho đất, tôi dùng phế phẩm từ xương cá xay nhỏ, ủ từ 30 đến 40 ngày, thủy phân để làm phân bón dạng lỏng cho cây; toàn bộ chất thải từ chăn nuôi và rác thải cũng được ủ hoai mục, bưởi rụng gom lại để ủ men EM làm phân bón. Sau đó, phân bón được hòa với nước trong các bể lớn, vận hành hệ thống tưới nhỏ giọt là phân dẫn đến từng gốc cây và phải thực hiện nghiêm ngặt “8 không” để đạt tiêu chuẩn hữu cơ".

Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 2.500ha sản xuất đạt chứng nhận VietGAP; gần 20ha cây trồng đạt tiêu chuẩn hữu cơ và khoảng 5.100ha sản xuất theo hướng hữu cơ; khoảng 3.600ha cây trồng ứng dụng hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước tự động... Tuy so với tổng diện tích canh tác, tỷ lệ này còn nhỏ nhưng được xem là tín hiệu khả quan trong hành trình phát triển nông nghiệp “xanh”.

Không chỉ dừng ở việc giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, nhiều HTX và doanh nghiệp trên địa bàn còn đầu tư mạnh vào nông nghiệp công nghệ cao, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý sản xuất; các mô hình nhà màng, hệ thống tưới tự động, truy xuất nguồn gốc đang dần trở nên phổ biến ở nhiều vùng sản xuất tập trung. Đây được xem là bước chuyển quan trọng giúp người dân thay đổi tư duy từ “sản xuất nhiều” sang “sản xuất sạch và bền vững”, tạo điều kiện thuận lợi để các địa phương xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tuy quá trình chuyển đổi sang canh tác xanh vẫn còn không ít khó khăn, nhưng đây được xem là yêu cầu tất yếu để nông nghiệp Thanh Hóa phát triển bền vững trong giai đoạn mới. Khi chính quyền, doanh nghiệp và người dân cùng đồng hành thay đổi tư duy sản xuất, nền nông nghiệp xanh sẽ trở thành động lực quan trọng giúp nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân.

Bài và ảnh: Kim Ngọc