“Mặt phải” của những chiếc màn hình

Cứ vào khoảng 20 giờ mỗi ngày, gia đình ông Lê Văn Phiêu, ở phường Quang Trung lại tạm gác mọi công việc để cùng nhau gọi điện cho hai con trai đang lao động ở Nhật Bản.

Niềm vui trong những cuộc gọi lúc 20h mỗi ngày của gia đình ông Lê Văn Phiêu (phường Quang Trung).

Khi ấy, bên Nhật đã khoảng 22 giờ đêm – cũng là lúc các con ông vừa tan ca. Người anh làm việc ở thủ đô Tokyo, trong khi người em sinh sống và làm việc ở thành phố Chiba. Bởi vậy, từ ngày con trai lớn sang Nhật xuất khẩu lao động vào năm 2018 đến nay, suốt gần 8 năm, những cuộc gọi video mỗi tối đã trở thành một phần không thể thiếu trong nhịp sống của cả gia đình.

Ngày trước, ông Phiêu chỉ nghe tiếng con qua điện thoại, còn bây giờ có thể nhìn thấy gương mặt con mỗi ngày, thấy nơi con sống, công việc con làm, thậm chí cả bữa cơm muộn sau ca làm. Nhờ vậy, cảm giác xa cách cũng vơi đi nhiều. Bà Liên, vợ ông Phiêu kể thêm rằng năm 2023, con trai lớn là anh Lê Xuân Phan về nước lập gia đình. Một thời gian sau, anh lại tiếp tục sang Nhật làm việc. Nhờ những cuộc gọi qua màn hình điện thoại, anh vẫn được trò chuyện với vợ, nhìn con lớn lên từng ngày. Cũng vì thế khi anh Phan trở về nước năm 2025, con trai đã nhận ra và nhanh chóng thân thiết với bố. “Đó là niềm vui bất ngờ với cả gia đình, vì ai cũng ngỡ hai bố con sẽ phải mất nhiều thời gian để làm quen với nhau”, bà Liên vui vẻ kể.

Trong rất nhiều câu chuyện về trẻ em nghiện màn hình, những bữa cơm gia đình im lặng vì mỗi người ôm một thiết bị hay sự xa cách giữa các thành viên dù sống chung dưới một mái nhà, câu chuyện của gia đình ông Phiêu lại cho thấy một góc nhìn khác về chiếc điện thoại thông minh. Rõ ràng, “mặt trái” của smartphone là điều ai cũng dễ dàng nhìn thấy nhưng “mặt phải” thì dường như đang bị lãng quên. Trong khi đó, công nghệ vốn không có lỗi, mà vấn đề nằm ở cách chúng ta lựa chọn sử dụng chúng như thế nào.

Hiện nay, không chỉ giúp những gia đình có người thân ở xa kết nối với nhau, smartphone còn đang âm thầm thay đổi cuộc sống của nhiều người lớn tuổi. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Social Sciences (MDPI) năm 2022, khoảng 72,03% người cao tuổi Việt Nam sử dụng internet hằng ngày. Con số này cho thấy công nghệ số đang dần trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của người lớn tuổi, thay vì chỉ dành cho giới trẻ.

Bây giờ, không khó để bắt gặp những người ngoài 60 tuổi đã thành thạo nhắn tin qua zalo, gọi video, đặt xe công nghệ, mua sắm trực tuyến hay chuyển khoản ngân hàng. Nhờ đó, họ chủ động hơn trong sinh hoạt hằng ngày và giảm phụ thuộc vào con cháu. Bà Nguyễn Thị Nga ở phường Đông Tiến cho biết, từ khi biết sử dụng điện thoại thông minh, cuộc sống của bà thuận tiện hơn nhiều. “Tôi thấy thoải mái hơn hẳn. Muốn gì chỉ cần cầm điện thoại là có ngay, khỏi phải phiền con cháu”, bà Nga nói.

Tuy nhiên, đi cùng với sự tiện lợi là không ít rủi ro trên không gian mạng. Vì vậy, con gái bà thường xuyên dành nhiều thời gian trò chuyện, hướng dẫn mẹ sử dụng mạng xã hội một cách an toàn, cảnh giác với tin giả, lừa đảo. Bên cạnh đó, bà Nga vẫn duy trì các hoạt động ngoài đời thực như tập thể dục, tham gia sinh hoạt câu lạc bộ tại khu phố... để không ảnh hưởng đến sức khỏe khi quá lạm dụng thiết bị điện tử.

Thay vì cấm đoán tuyệt đối, nhiều phụ huynh hiện nay cũng lựa chọn đồng hành cùng con trong quá trình sử dụng điện thoại và mạng xã hội. Họ chủ động trao đổi với con về thời gian, mục đích sử dụng cũng như những giới hạn cần thiết. “Tôi nghĩ nên để con hiểu cả lợi ích lẫn hạn chế của thiết bị điện tử. Các bạn trẻ bây giờ tiếp cận công nghệ sớm và cũng biết ứng dụng linh hoạt vào cuộc sống”, anh Nguyễn Hà, ở phường Đông Quang, chia sẻ.

Rõ ràng, sử dụng điện thoại chưa bao giờ là nguyên nhân duy nhất của mọi vấn đề. Một chiếc điện thoại thông minh chỉ là vật vô tri, không tự tạo ra sự xa cách, cũng không tự sinh ra sự gắn kết. Vì thế, yếu tố quyết định “lợi” hay “hại” vốn không nằm ở bản thân thiết bị công nghệ. Những chiếc màn hình có thể khiến con người xa nhau hơn nếu mỗi người chỉ mải mê với thế giới riêng của mình. Nhưng cũng chính chiếc màn hình ấy, ở nơi rất xa, có thể giúp người cha nhìn thấy con trai sau ca làm muộn, đứa trẻ nhận ra gương mặt của bố từ những cuộc gọi video, người bệnh được tiếp thêm tinh thần khi nhìn thấy nụ cười, lời động viên của người thân, hoặc giúp những người già chủ động hơn trong cuộc sống hằng ngày...

Sau cùng, “mặt phải” hay “mặt trái” của smartphone không nằm ở bản thân thiết bị, mà nằm ở cách con người lựa chọn và sử dụng nó ra sao.

Bài và ảnh: Trần Linh