Hòa giải, đối thoại - bước đột phá trong giải quyết tranh chấp dân sự

Tòa án Nhân dân khu vực 4 được thành lập, đi vào hoạt động từ ngày 1/7/2025, trên cơ sở kế thừa quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của Tòa án Nhân dân huyện Hoằng Hóa và TP Sầm Sơn cũ. Đây là địa bàn rộng, đông dân cư, không phức tạp về tình hình tội phạm hình sự nhưng xuất hiện số lượng lớn vụ, việc tranh chấp dân sự, hành chính cần cơ quan tòa án giải quyết.

Một phiên hòa giải để giải quyết tranh chấp dân sự ở Tòa án Nhân dân khu vực 4.

Chỉ tính từ 1/10/2025 đến 31/3/2026, đơn vị đã thụ lý 36 vụ, việc hành chính, nhiều nhất trong số tòa án khu vực trong tỉnh. Mà nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ quá trình các địa phương thu hồi đất, giải phóng mặt bằng để triển khai các dự án. Đây là loại án có tính chất phức tạp, cần nhiều thời gian nghiên cứu hồ sơ, thu thập tài liệu, chứng cứ và đấu nối, phối hợp với các cơ quan hành chính Nhà nước để giải quyết.

Trong khi đó, sau khi được thành lập, trụ sở đơn vị đặt tại phường Sầm Sơn, cơ sở vật chất chưa đáp ứng được nhu cầu công tác. Thẩm quyền giải quyết án có sự điều chỉnh theo quy định của pháp luật để phù hợp với thực tiễn hoạt động chính quyền địa phương 2 cấp, nên tòa án cấp khu vực phải phụ trách nhiều loại án khó, phức tạp, vốn thuộc thẩm quyền của Tòa án Nhân dân tỉnh trước đây.

Thẩm phán Lê Văn Hồng, Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 4, cho biết: Với quyết tâm không để ngưng trệ, ngắt quãng việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, ngay sau khi đi vào hoạt động, chi bộ, lãnh đạo đơn vị đã khẩn trương tổ chức thực hiện đồng bộ nhiệm vụ, giải pháp. Trong đó chú trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, động viên cán bộ, công chức khắc phục khó khăn trước mắt, nỗ lực vươn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Tổ chức phát động các phong trào thi đua yêu nước “Vì công lý”, “Phụng công, thủ pháp, chí công, vô tư”, với phương châm “Gần dân, hiểu dân, giúp dân, học dân”. Chủ động phối hợp với tòa án cấp trên tổ chức bồi dưỡng, tập huấn kiến thức, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ giải quyết các loại án khó, phức tạp. Tăng cường phối hợp với các cơ quan tố tụng, cơ quan hành chính trong củng cố, hoàn thiện hồ sơ, đẩy nhanh tiến độ xét xử, giải quyết án đảm bảo chất lượng. Chú trọng nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa theo hướng dân chủ, thực chất...

Đáng chú ý, Tòa án Nhân dân khu vực 4 đã chú trọng công tác hòa giải, đối thoại và xem đây là giải pháp đột phá để nâng cao chất lượng giải quyết vụ, việc dân sự nói chung, bao gồm tranh chấp dân sự, hôn nhân - gia đình, kinh doanh - thương mại, lao động. Theo đó, sau khi được phân công án ngẫu nhiên, các thẩm phán, thư ký tòa án đã dành thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng hồ sơ vụ việc, tìm hiểu bản chất nguyên nhân phát sinh mâu thuẫn để tổ chức hòa giải, đối thoại. Thông qua cách làm này vừa giải quyết triệt để tranh chấp, mâu thuẫn, vừa gắn kết tình cảm gia đình, dòng họ, cộng đồng, vừa tiết kiệm chi phí xét xử và thời gian đi lại của các bên đương sự, lại phù hợp với chủ trương cải cách tư pháp của Đảng.

Song thực tế, để hòa giải thành các tranh chấp dân sự là điều không hề dễ dàng. Bởi các tranh chấp mà tòa thụ lý thường liên quan đến tài sản là quyền sử dụng đất, di sản thừa kế là quyền sử dụng đất, quyền nuôi con... Cá biệt nhiều vụ việc, do phát sinh mâu thuẫn, tồn tại trong thời gian dài, các bên đương sự nhiều lần ẩu đả lẫn nhau, anh em dòng họ, chính quyền địa phương đã nhiều lần can ngăn, hòa giải nhưng không thành. Thậm chí khi đến tòa án trình bày nguyện vọng, các bên còn lớn tiếng cãi cọ nhau.

Từ thực tế công tác, thẩm phán Lê Thị Ngọc Vân, Tòa án Nhân dân khu vực 4, chia sẻ: Có trường hợp 4 anh chị em trong một gia đình đến tòa cùng đề nghị giải quyết tranh chấp di sản thừa kế là quyền sử dụng đất với người anh cả chỉ vì một câu nói thiếu suy nghĩ của người chị dâu. Hoặc có trường hợp đương sự là cặp vợ chồng đến tòa đề nghị giải quyết thủ tục ly hôn chỉ vì lý do sâu xa xuất phát từ việc người vợ và mẹ chồng chung sống nhưng bất đồng trong cách nuôi dạy trẻ nhỏ... Những tranh chấp này nếu đưa ra xét xử thường sẽ có bên thắng, bên thua, thậm chí các bên đều thua, không chấm dứt được mâu thuẫn.

Để giải quyết những tranh chấp này, theo thẩm phán Lê Thị Ngọc Vân, điều mấu chốt là tìm được bản chất, “nút thắt” mâu thuẫn của các bên. Muốn làm vậy, người thẩm phán không những cần nghiên cứu kỹ lưỡng hồ sơ mà cần tìm hiểu đầy đủ sự việc qua nhiều kênh thông tin tin cậy, như chính quyền địa phương, người thân gia đình, dòng họ... của các bên đương sự. Quá trình hòa giải, thẩm phán kiên trì lắng nghe các bên trình bày nguyện vọng, mục đích, cách thức giải quyết... Từ đó mới có cách tuyên truyền, thuyết phục các bên tự định đoạt tranh chấp và hàn gắn tình cảm, chấm dứt mâu thuẫn.

Với những cách làm này, trong 6 tháng công tác năm 2026 (từ 1/10/2025 đến 31/3/2026), Tòa án Nhân dân khu vực 4 đã giải quyết 553 vụ, việc trong số 818 vụ, việc thụ lý (đạt tỷ lệ 67,6%). Trong đó, có 94 vụ án hình sự với 158 bị cáo; 402 vụ, việc dân sự và 5 vụ, việc hành chính... Đáng chú ý, tòa đã hòa giải thành 229 vụ việc dân sự, đạt tỷ lệ 56,7%. Thông qua hòa giải, đã giải quyết triệt để nhiều vụ tranh chấp phức tạp; nhiều cặp vợ chồng trở lại đoàn tụ, chung sống với nhau. Các bản án, quyết định của tòa đảm bảo công tâm, khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, đúng hạn định và không bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của thẩm phán.

Bài và ảnh: Đồng Thành