Hiện thực hóa Quy hoạch tỉnh: Khi cấp xã trở thành chủ thể phát triển

Khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Thanh Hóa đã được quan tâm, ưu tiên đầu tư về kết cấu hạ tầng xã hội và sản xuất. Tuy nhiên, khoảng cách phát triển giữa miền núi với đồng bằng vẫn còn khá lớn. Không ít địa phương vẫn loay hoay trong bài toán khai thác tiềm năng, thu hút đầu tư và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Thực tế đó cho thấy, nguồn lực đầu tư chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một quy hoạch có tầm nhìn dài hạn và được hiện thực hóa bằng năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền cơ sở.

Hạ tầng khu vực miền núi của tỉnh được đầu tư đồng bộ. Ảnh: Hữu Đại

Mở không gian phát triển mới

Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã mở ra một cách tiếp cận mới đối với khu vực miền núi. Thay vì chỉ nhìn nhận đây là vùng còn nhiều khó khăn cần hỗ trợ, quy hoạch xác định miền núi là một không gian phát triển quan trọng trong tổng thể phát triển của tỉnh, có sự liên kết chặt chẽ với khu vực đồng bằng, ven biển và các hành lang kinh tế.

Theo kiến trúc sư Phạm Xuân Na, Viện trưởng Viện Quy hoạch - Kiến trúc Thanh Hóa: “Ngay trong quan điểm phát triển của Quy hoạch tỉnh điều chỉnh đã xác định rõ yêu cầu phát triển hài hòa giữa khu vực ven biển, đồng bằng và miền núi; giữa đô thị và nông thôn. Đối với khu vực miền núi, trong lần điều chỉnh này, trước hết là phát triển hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông theo hướng Đông - Tây để góp phần rút ngắn khoảng cách giữa miền núi với khu vực đồng bằng. Quy hoạch tiếp tục chú trọng phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, phát triển các cụm công nghiệp dọc tuyến đường Hồ Chí Minh và tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia để giải quyết đồng bộ những vấn đề đặt ra đối với khu vực miền núi”.

Những định hướng trên cho thấy điểm mới của quy hoạch không chỉ nằm ở việc bổ sung các dự án hay điều chỉnh các chỉ tiêu phát triển. Quan trọng hơn, quy hoạch đã xác lập một cấu trúc phát triển mới, trong đó hạ tầng giao thông, vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến, thương mại, dịch vụ, du lịch và các trung tâm dân cư được kết nối trong một chỉnh thể thống nhất. Đây là nền tảng để khu vực miền núi chuyển từ phát triển phân tán sang phát triển theo chuỗi giá trị, tăng cường liên kết vùng và khai thác hiệu quả hơn các tiềm năng, lợi thế sẵn có.

Tuy nhiên, dù được xây dựng bài bản đến đâu, quy hoạch cũng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được cụ thể hóa thành những quyết định phát triển ở từng địa phương.

Chính quyền cơ sở giữ vai trò quyết định

Nếu Quy hoạch tỉnh (điều chỉnh) đã xác định hướng đi cho khu vực miền núi thì vai trò và năng lực tổ chức thực hiện của cấp ủy, chính quyền cơ sở mang tính quyết định để định hướng đó thành hiện thực. Sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã không chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính mà còn trở thành chủ thể tổ chức phát triển địa phương. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi xã phải chủ động cụ thể hóa các định hướng của Quy hoạch tỉnh (điều chỉnh) thành quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các dự án ưu tiên phù hợp với thực tế địa phương.

Theo kiến trúc sư Phạm Xuân Na: “Trước hết, lãnh đạo và chính quyền các xã miền núi cần nghiên cứu kỹ Quy hoạch tỉnh điều chỉnh, đặc biệt là những nội dung liên quan trực tiếp đến địa phương mình để triển khai hiệu quả. Trong quá trình lập quy hoạch đô thị và nông thôn của từng xã, cần bám sát các định hướng đã được xác định trong Quy hoạch tỉnh để cụ thể hóa vào quy hoạch của địa phương”.

Không dừng lại ở việc thực hiện đúng quy hoạch, các địa phương miền núi còn phải chủ động xác định bản sắc và lợi thế riêng để xây dựng hướng phát triển phù hợp. Nếu trước đây, nhiều địa phương có xu hướng lựa chọn mô hình phát triển tương tự nhau thì với tư duy quy hoạch mới, mỗi xã cần trả lời được câu hỏi: Lợi thế nổi trội của mình là gì và sẽ đảm nhận vai trò nào trong không gian phát triển chung của tỉnh? Có xã sẽ phát triển vùng nguyên liệu lâm nghiệp; có xã tập trung phát triển cây dược liệu, chăn nuôi dưới tán rừng; có địa phương khai thác lợi thế du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái; có nơi phát huy tiềm năng thương mại biên giới hoặc công nghiệp chế biến nông, lâm sản. Khi mỗi địa phương phát huy đúng thế mạnh, toàn bộ khu vực miền núi sẽ hình thành mạng lưới phát triển bổ trợ lẫn nhau, tạo nên sức mạnh tổng hợp thay vì phát triển riêng lẻ.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ cấp xã. Năng lực của chính quyền cơ sở không chỉ được thể hiện ở việc quản lý, điều hành hiệu quả mà còn ở khả năng nhận diện cơ hội phát triển, tổ chức không gian kinh tế, huy động các nguồn lực xã hội và dẫn dắt người dân cùng thực hiện quy hoạch.

Quy hoạch tỉnh (điều chỉnh) đã mở ra nhiều cơ hội mới cho khu vực miền núi Thanh Hóa, từ phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp theo hướng giá trị gia tăng cao, phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái đến mở rộng thương mại, dịch vụ, logistics và khai thác hiệu quả lợi thế kinh tế cửa khẩu. Nhưng quyết tâm chính trị và năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền cơ sở mới là yếu tố quyết định để biến những định hướng quy hoạch trở thành những công trình hạ tầng, những vùng sản xuất hàng hóa, những điểm du lịch đặc trưng và những đổi thay cụ thể trong đời sống của đồng bào các dân tộc khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa.

Hữu Đại