Hành trình lặng lẽ phía sau trẻ tự kỷ

Không phải đứa trẻ nào cũng lớn lên theo một nhịp giống nhau. Có em phải mất rất nhiều ngày để học cách nhìn, cách nghe, cách đáp lại một lời gọi. Ở những lớp can thiệp dành cho trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ, hành trình ấy bắt đầu từ những điều rất nhỏ và được lặp đi lặp lại mỗi ngày, bằng sự kiên nhẫn của người dạy và sự bền bỉ của gia đình.

Lớp học can thiệp cho trẻ tại Đơn nguyên Tâm bệnh (Bệnh viện Nhi Thanh Hóa).

Trong dãy hành lang quen thuộc của Bệnh viện Nhi Thanh Hóa, khu vực Đơn nguyên Tâm bệnh bắt đầu một ngày mới theo cách rất riêng. Không có sự vội vã thường thấy ở những khoa điều trị cấp tính, nơi đây giữ một nhịp đi chậm hơn, lặng hơn, nhưng không hề dễ dàng.

Bước qua cánh cửa phòng can thiệp, không gian mở ra với những bộ bàn ghế nhỏ, những tấm thẻ hình, thẻ chữ được xếp gọn gàng. Mỗi phòng là một hoạt động khác nhau: nơi trẻ tập vận động, nơi luyện ngôn ngữ, rèn kỹ năng tương tác. Những âm thanh không lớn, chỉ là tiếng cô giáo gọi tên, tiếng hướng dẫn nhẹ nhàng, đôi khi xen lẫn tiếng khóc hoặc phản ứng khi chưa thích nghi của trẻ.

Trong căn phòng ngôn ngữ trị liệu, điều dưỡng Nguyễn Thị Tùng Lâm cúi ngang tầm mắt một bé khoảng 4 tuổi, nhẹ nhàng, kiên nhẫn hướng dẫn. Đứa trẻ quay đi. Cô không thúc ép, chỉ lặp lại, chậm rãi. Sau nhiều lần như vậy, ánh mắt trẻ mới khẽ dừng lại. Không có điều gì ồn ào, nhưng với những người làm nghề, đó là một bước tiến. Chị Lâm cho biết: “Mỗi cháu một tính cách, một mức độ khác nhau. Có cháu không nói, không nhìn, có cháu phản ứng rất mạnh. Muốn dạy được thì trước hết phải để trẻ yên tâm, tin tưởng mình. Sau đó mới bắt đầu can thiệp, dạy trẻ”.

Ở phòng bên cạnh, những thẻ hình, thẻ chữ được đưa ra rồi lại cất vào, lặp đi lặp lại theo một trình tự quen thuộc. Điều dưỡng Lê Thị Lan kiên trì hướng dẫn một bé nhận biết đồ vật. Cứ mỗi lần trẻ làm đúng, chị nhẹ nhàng gật đầu, khích lệ. Có những bài học kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng. Chị Lan chia sẻ: “Trẻ tự kỷ khả năng tập trung và ghi nhớ hạn chế, nên phải kiên trì dạy rất nhiều lần. Có những kỹ năng tưởng đơn giản nhưng mất rất lâu mới hình thành được”.

Không gian ấy không chỉ là nơi dành cho trẻ, mà còn là nơi nhiều gia đình gửi gắm hy vọng. Không phải ngẫu nhiên, nhiều phụ huynh gọi đây là “lớp học đặc biệt” - nơi họ không chỉ đưa con đến học, mà còn học cách hiểu con. Mỗi tuần một lần, các gia đình được trực tiếp vào quan sát buổi can thiệp. Họ đứng lặng phía sau, nhìn con mình tập từng động tác, lặp lại từng bài học. Sau những buổi quan sát ấy, phụ huynh học được cách dạy trẻ; trao đổi trực tiếp với điều dưỡng, chia sẻ những thay đổi của trẻ ở nhà, những khó khăn, lo lắng, cả những kỳ vọng chưa biết gửi vào đâu. Những câu chuyện không chỉ dừng ở chuyên môn, mà là câu chuyện của gia đình, của sự chấp nhận và đồng hành.

Ông Nguyễn Viết Toán (phường Quảng Phú) là một trong những người đã quen với những buổi như vậy. Suốt 4 năm qua, ông đưa cháu ngoại là Nguyễn H. đến Đơn nguyên Tâm bệnh can thiệp gần như không bỏ buổi nào. Ông Toán chia sẻ: “Khi cháu mới hơn một tuổi rưỡi, không nói, không phản ứng, chỉ chơi một mình. Gia đình đưa đi khám thì biết cháu mắc chứng tự kỷ. Gần 3 tuổi chúng tôi đưa cháu đến Đơn nguyên Tâm bệnh can thiệp, tôi gần như không rời mắt khỏi lớp học mỗi khi được vào quan sát. Lúc đó chỉ mong cháu có thể nhìn, có thể nghe, chứ chưa dám nghĩ xa. Giờ cháu biết đọc, biết viết, chuẩn bị vào lớp 1, tôi mừng lắm!".

Ở một góc khác hành lang, chị Vũ Thị Hiền (phường Ngọc Sơn) tranh thủ dỗ dành đứa con nhỏ trong lúc chờ đến giờ đón con lớn. Con gái chị mới 3 tuổi, bắt đầu can thiệp khi phát hiện những dấu hiệu bất thường. Những ngày đầu, chị đưa con đi về trong ngày, nhưng quãng đường xa khiến đứa trẻ mệt mỏi, không đủ sức theo các buổi học. Chị buộc phải thuê trọ gần bệnh viện. Gần 1 năm nay, đồng hành cùng con, với chị, những buổi được vào quan sát lớp học là khoảng thời gian đặc biệt. Chị Hiền chia sẻ: “Nhìn các cô dạy tôi mới thấy phải kiên trì thế nào. Ở nhà nhiều khi tôi nóng ruột, nhưng giờ tôi cũng cố bình tĩnh hơn để đồng hành cùng con”.

Tại Đơn nguyên Tâm bệnh, không có những bước tiến nhanh. Chỉ có sự kiên nhẫn của người dạy, sự bền bỉ của gia đình và những nỗ lực âm thầm của từng đứa trẻ. Để hành trình ấy không bị đứt quãng, không chỉ cần sự kiên trì của gia đình hay nỗ lực của đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên can thiệp, mà còn cần sự vào cuộc đồng bộ từ nhà trường và cộng đồng. Khi mỗi mắt xích đều hiểu, chia sẻ và đồng hành đúng cách, những bước đi tưởng chừng rất nhỏ của trẻ sẽ có thêm điểm tựa để tiếp tục, vững vàng hơn trên con đường phía trước.

Bài và ảnh: Quỳnh Chi