Du lịch cộng đồng ở miền núi khó phát triển nếu giao thông vẫn là “rào cản”

Nhiều địa phương miền núi Thanh Hóa sở hữu cảnh quan nguyên sơ, giàu bản sắc, là nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, nhiều nơi hạ tầng giao thông thiếu đồng bộ, xuống cấp đang trở thành “điểm nghẽn” khiến tiềm năng khó chuyển hóa thành động lực phát triển.

Xã Yên Thắng có tiềm năng du lịch sinh thái nhưng hạ tầng giao thông kết nối với các bản du lịch còn hạn chế.

Trong định hướng đến năm 2030, Thanh Hóa xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, với trụ cột quan trọng là du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng ở khu vực miền núi. Dù vậy, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, khoảng cách từ chủ trương đến triển khai vẫn còn nhiều tồn tại, đặc biệt là “nút thắt” về hạ tầng giao thông. Xã Yên Thắng là một ví dụ. Nằm ở khu vực vùng cao, gần biên giới, địa phương này vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ với hệ sinh thái đa dạng và không gian văn hóa đồng bào Thái đặc sắc. Nổi bật là hệ thống ruộng bậc thang trải dài theo sườn núi, rực rỡ vào mùa lúa chín. Xen giữa là các dòng suối nhỏ trong xanh và những nếp nhà sàn truyền thống, tạo nên không gian sinh thái hài hòa, giàu sức hút. Cùng với đó, các giá trị văn hóa của đồng bào Thái vẫn được gìn giữ; đặc biệt, Lễ tục Chá Mùn được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024, góp phần nâng cao giá trị điểm đến.

Từ những lợi thế đó, Yên Thắng đã định hướng phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Một số mô hình homestay, điểm trải nghiệm tại bản Peo, bản Ngàm Pốc bước đầu được hình thành. Người dân tích cực tham gia khôi phục nghề truyền thống, phát triển dịch vụ, cải tạo cảnh quan, với kỳ vọng từng bước nâng cao thu nhập từ du lịch. Tuy nhiên, thực tế khai thác vẫn còn hạn chế. Theo trưởng bản Peo, ông Ngân Văn Xem, dù đã có khách đến trải nghiệm nhưng số lượng chưa nhiều, chưa ổn định, nguyên nhân chính là việc đi lại còn khó khăn, đặc biệt đối với khách đoàn.

Nghệ nhân Lò Viết Lâm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa dân gian xã Yên Thắng, cho biết: Các bản Peo, Tráng, Ngàm Pốc vẫn giữ được nhiều giá trị văn hóa truyền thống và cảnh quan tự nhiên hấp dẫn. Tuy nhiên, hạ tầng giao thông vào các bản còn nhỏ hẹp, xuống cấp, nhiều đoạn khó đi, nhất là vào mùa mưa, gây trở ngại lớn cho việc đón khách. Theo ông Lâm, cần sớm đầu tư, nâng cấp các tuyến đường kết nối vào các bản, mở rộng mặt đường, xử lý các điểm cua nguy hiểm để tạo điều kiện thuận lợi cho du khách tiếp cận. Khi giao thông được cải thiện, không chỉ thúc đẩy du lịch cộng đồng mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Ông Vũ Thế Vinh, Chủ tịch UBND xã Yên Thắng nhấn mạnh vai trò đường tỉnh 530 là tuyến giao thông huyết mạch kết nối Yên Thắng với xã biên giới, giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và du lịch các địa phương. Tuy nhiên, dù đã được đầu tư, nâng cấp qua nhiều giai đoạn, tuyến đường vẫn còn nhiều bất cập như mặt đường hẹp, bán kính cua nhỏ, độ dốc lớn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Điển hình như đoạn dốc Na Ay (từ bản Ngàm Pốc đi bản Vần) thường xuyên xảy ra sạt lở vào mùa mưa, gây ách tắc cục bộ. Theo ông Vinh, hạ tầng giao thông chưa đáp ứng yêu cầu không chỉ làm tăng chi phí, kéo dài thời gian di chuyển mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút khách du lịch. Trong khi đó, với du lịch cộng đồng, khả năng tiếp cận thuận lợi là yếu tố quan trọng quyết định sức hấp dẫn và thời gian lưu trú của du khách. Ông Vinh thừa nhận, dù có nhiều tiềm năng nhưng việc khai thác du lịch của địa phương còn hạn chế, nhất là trong xây dựng và kết nối các tour, tuyến, mà nguyên nhân chủ yếu vẫn là hạ tầng giao thông chưa đồng bộ.

Câu chuyện ở Yên Thắng không phải là cá biệt, mà là thực trạng chung của nhiều địa phương miền núi trong tỉnh dù có tiềm năng du lịch nhưng chưa được đầu tư đồng bộ về hạ tầng giao thông. Tại Cổ Lũng, nơi có các bản Son, Bá, Mười được ví như “Sa Pa thu nhỏ” của xứ Thanh, tiềm năng du lịch cộng đồng khá rõ nét; cùng với đó là điểm đến thác Hiêu đã được nhiều du khách biết tới. Tuy nhiên, “rào cản” lớn nhất vẫn là hạ tầng giao thông. Các tuyến đường vào bản nhỏ hẹp, nhiều khúc cua gấp, phương tiện khó lưu thông, khiến lượng du khách còn khiêm tốn, việc kết nối tour, tuyến giữa các điểm du lịch gặp nhiều trở ngại. Ông Hà Văn Chuyển, Trưởng thôn Ấm Hiêu, cho biết: Tuyến đường từ Phố Đoàn lên thác Hiêu dài khoảng 8km đi lại khó khăn, nhất là vào mùa mưa. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động du lịch, khiến việc thu hút và “giữ chân” du khách gặp nhiều hạn chế.

Thực tế cho thấy, dù tỉnh đã xác định rõ quan điểm phát triển du lịch gắn với đầu tư hạ tầng, trong đó giao thông phải “đi trước một bước”, song việc đầu tư vẫn chưa đồng bộ. Tại nhiều địa phương, các tuyến trục chính đã được cải thiện, nhưng hệ thống đường “xương cá” vào các thôn, bản, điểm du lịch vẫn là khâu yếu, chưa được quan tâm đúng mức. Sự thiếu đồng bộ này đang trở thành “điểm nghẽn” lớn, khiến nhiều tiềm năng du lịch chưa được khai thác hiệu quả. Để tháo gỡ, cần ưu tiên đầu tư các tuyến giao thông kết nối trực tiếp đến điểm du lịch, đồng thời gắn với quy hoạch tổng thể, hình thành các tour, tuyến liên kết. Khi hạ tầng được cải thiện, không chỉ mở đường cho du khách mà còn mở ra cơ hội sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân vùng cao.

Bài và ảnh: Đình Giang