Dông lốc, mưa đá liên tục: Chuyên gia lý giải nguyên nhân

Từ ngày 2-4/5, dông lốc, mưa đá gây thiệt hại tại nhiều địa phương. Chuyên gia khí tượng lý giải nguyên nhân và cảnh báo nguy cơ còn tiếp diễn.

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Cục KTTV trả lời phỏng vấn VTV Times.

Từ chiều tối 2/5 đến sáng 4/5, mưa đá, dông, lốc, sét xảy ra tại nhiều địa phương ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, làm 12 người bị thương, gần 2.900 nhà bị hư hỏng, tốc mái; hơn 11.700 ha lúa, hoa màu bị ảnh hưởng.

Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Cục Khí tượng Thủy văn, mưa dông, lốc, sét thường xuất hiện trong giai đoạn giao mùa, nhất là tháng 4, tháng 5 và giai đoạn tháng 9-10 tại miền Bắc. Đây không phải là hiện tượng bất thường. Tuy nhiên, đợt đầu tháng 5/2026 ghi nhận mưa đá xuất hiện tập trung trên cả khu vực miền núi, trung du và đồng bằng lại chính là hiện tượng hiếm gặp.

Mưa đá gây thiệt hại tại nhiều địa phương

Từ chiều tối 02/5 đến sáng 04/5, các tỉnh, thành phố Hà Nội, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Cao Bằng, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Nghệ An và Hà Tĩnh chịu ảnh hưởng của mưa đá, dông, lốc, sét.

Đợt thiên tai làm 12 người bị thương, trong đó Thái Nguyên có 5 người, Tuyên Quang có 7 người. Về nhà ở, gần 2.900 nhà bị hư hỏng, tốc mái. Thái Nguyên là địa phương có số nhà bị ảnh hưởng lớn nhất với 1.382 nhà. Nghệ An có 750 nhà; Phú Thọ 376 nhà; Tuyên Quang 159 nhà; Lào Cai 116 nhà; Điện Biên 53 nhà; Hà Tĩnh 48 nhà; Cao Bằng 5 nhà.

Không chỉ nhà dân, một số công trình phục vụ giáo dục và sinh hoạt cộng đồng cũng bị ảnh hưởng. Có 16 trường học bị tốc mái, gồm 14 trường tại Thái Nguyên và 2 trường tại Tuyên Quang. Cùng với đó, 6 điểm nhà văn hóa bị hư hỏng, tốc mái; trong đó Thái Nguyên có 4 điểm, Phú Thọ 1 điểm và Nghệ An 1 điểm.

Mưa đá, dông lốc làm đổ gãy cây cối, hư hỏng nhà cửa tại xã Phiêng Khoài, tỉnh Sơn La.

Hạ tầng điện tại một số địa phương cũng bị thiệt hại. Tổng cộng 102 cột điện bị gãy, đổ. Thái Nguyên ghi nhận 63 cột; Nghệ An 27 cột; Tuyên Quang 7 cột; Hà Tĩnh 3 cột; Cao Bằng 2 cột.

Ngoài ra, 100 m kè bị hư hỏng, sạt lở, gồm 50 m tại Phú Thọ và 50 m tại Nghệ An. Tại Nghệ An, sét đánh làm vỡ bể đựng mật của Công ty CP Mía đường Sông Lam, khiến khoảng 2.000 tấn mật bị tràn ra ngoài.

Về sản xuất nông nghiệp, mưa đá, dông, lốc, sét làm 11.778 ha lúa, hoa màu bị ảnh hưởng, thiệt hại. Hà Tĩnh là địa phương có diện tích lúa, hoa màu bị ảnh hưởng lớn nhất với 5.827 ha. Nghệ An ghi nhận 3.651 ha. Riêng hai địa phương này có tổng cộng 9.478 ha lúa, hoa màu bị ảnh hưởng.

Tại các địa phương khác, Điện Biên ghi nhận 771 ha lúa, hoa màu bị ảnh hưởng; Thái Nguyên 764 ha; Tuyên Quang 342 ha; Hà Nội 307 ha; Lào Cai 116 ha.

Cùng với thiệt hại về người, nhà ở, sản xuất nông nghiệp, trường học, nhà văn hóa, hệ thống điện, kè và tài sản của doanh nghiệp, các địa phương đang tiếp tục rà soát, tổng hợp đầy đủ mức độ thiệt hại để triển khai khắc phục, hỗ trợ người dân ổn định đời sống và sản xuất.

Vì sao mưa đá xuất hiện liên tục?

Lý giải nguyên nhân mưa đá xuất hiện liên tiếp, ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết, hiện tượng mưa đá kích thước lớn, có hạt cỡ quả trứng gà hoặc bóng tennis tại một số nơi như Phú Thọ, Thái Nguyên là kết quả của nhiều yếu tố khí quyển cùng tác động.

Những ngày qua, khu vực này liên tục duy trì trạng thái nóng ẩm. Ban ngày có nắng, nền nhiệt tăng, làm tích lũy năng lượng đối lưu trong khí quyển. Trên cao tồn tại rãnh thấp trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5.000m. Cùng thời điểm, phía Bắc có bộ phận không khí lạnh yếu dịch chuyển xuống phía Nam, nén rãnh áp thấp đi qua Bắc Bộ.

Vào buổi chiều, khi nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm bị đẩy bốc lên mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển nhanh theo chiều thẳng đứng. Trong môi trường khí quyển bất ổn định lớn, dòng khí đi lên mạnh giữ các khối băng trong mây dông lâu hơn, khiến chúng tiếp tục lớn lên trước khi rơi xuống.

Nếu các hạt băng tan hết thành nước trước khi chạm mặt đất, hiện tượng xảy ra là mưa thông thường. Nếu không kịp tan hết, chúng rơi xuống mặt đất và tạo thành mưa đá.

Theo chuyên gia khí tượng, trong thời gian tới, khả năng rất cao xuất hiện El-Nino, với xác suất 80-90% từ giữa năm 2026. Hiện tượng này có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm, với xác suất 20-25%, và kéo dài sang năm 2027.

Trong năm nay, nắng nóng được dự báo xuất hiện nhiều hơn và gay gắt hơn so với trung bình. Mưa và bão có thể ít hơn, nhưng dông, lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa và mưa lớn cục bộ vẫn có khả năng xuất hiện nhiều.

Đáng chú ý, mưa lớn cục bộ với cường độ lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, nhất là tại khu vực miền núi, nơi có địa hình dốc.

Khoảng ngày 8-9/5, một đợt không khí lạnh mới có khả năng tác động đến miền Bắc. Vì vậy, khu vực này có thể tiếp tục xuất hiện mưa dông, kèm nguy cơ dông lốc, mưa đá và gió giật mạnh.

Ngoài ra, khoảng ngày 5-7/5/2026, khu vực phía Nam cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cũng có khả năng xuất hiện mưa rào và dông diện rộng. Thời gian mưa tập trung từ chiều đến tối. Trong mưa dông, người dân cần đề phòng lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Mưa đá là hiện tượng có quy mô nhỏ, thường đi kèm các trận dông mạnh trong giai đoạn chuyển mùa. Người dân có thể nhận biết qua một số dấu hiệu như bầu trời xuất hiện mây dông phát triển mạnh, không khí chuyển nhanh từ oi nóng sang mát lạnh, gió giật mạnh, mưa rào lớn kèm sấm sét.

Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người dân cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, hạn chế ở ngoài trời, không trú dưới cây lớn, cột điện, biển quảng cáo hoặc công trình tạm.

Khi có mưa đá, người dân nên trú trong nhà, đóng kín cửa, tránh xa cửa kính để hạn chế nguy cơ kính vỡ gây thương tích. Với gió giật mạnh, cần gia cố mái nhà, chằng chống các vật dụng dễ bị gió cuốn, không đứng gần khu vực có nguy cơ sập đổ.

Khi có sét, cần tắt các thiết bị điện, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời để giảm rủi ro. Việc theo dõi bản tin cảnh báo, nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm và trú tránh đúng cách là yêu cầu quan trọng trong giảm thiểu thiệt hại do dông, lốc, sét và mưa đá.

Nguồn: https://vtv.vn/dong-loc-mua-da-lien-tuc-chuyen-gia-ly-giai-nguyen-nhan-100260504170826014.htm