Doanh nghiệp chủ động ứng phó với phòng vệ thương mại

Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng đã giúp hàng hóa của doanh nghiệp (DN) trong tỉnh có cơ hội khẳng định vị thế và mở rộng thị phần tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những thách thức khi các quốc gia tăng cường sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Điều này đòi hỏi cộng đồng DN trong tỉnh phải thay đổi tư duy từ bị động sang chủ động, coi phòng vệ thương mại là một phần trong chiến lược phát triển và mở rộng thị trường.

Doanh nghiệp ngành gỗ chủ động nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng các quy định của thị trường quốc tế.

Gia tăng các vụ việc phòng vệ thương mại

Việc tham gia ngày càng sâu vào các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP, EVFTA hay RCEP đã mở ra cơ hội lớn cho xuất khẩu. Tuy nhiên, khi hàng hóa gia tăng sức cạnh tranh và chiếm lĩnh thị phần tại các nước nhập khẩu thì nguy cơ đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại cũng trở thành xu hướng tất yếu. Theo thống kê của Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, đến hết tháng 5/2026, Việt Nam đã phải đối mặt với 321 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Trong đó, Hoa Kỳ là thị trường khởi xướng điều tra nhiều nhất với 82 vụ việc, chiếm khoảng 26% tổng số vụ việc. Các mặt hàng bị điều tra rất đa dạng, từ thép, gỗ, thủy sản, dệt may đến sản phẩm nhựa, hóa chất, vật liệu xây dựng...

Thanh Hóa là tỉnh có nhiều sản phẩm xuất khẩu chủ lực như: may mặc, giày da, đá ốp lát, nông sản, thủy sản, sản phẩm từ tre luồng... Nguy cơ các DN phải đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại cũng ngày càng hiện hữu khi kim ngạch xuất khẩu qua các năm liên tục tăng trưởng. Chỉ cần thị phần tại một thị trường tăng nhanh hoặc giá bán thấp hơn mặt bằng chung, DN hoàn toàn có thể trở thành đối tượng bị điều tra. Điều đó cho thấy, cùng với mở rộng thị trường, DN cần chủ động chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu và năng lực quản trị để sẵn sàng ứng phó khi phát sinh các vụ việc phòng vệ thương mại. Tại hội nghị về xu hướng điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài với hàng hóa xuất khẩu diễn ra tại Thanh Hóa mới đây, bà Nguyễn Yến Ngọc, Trưởng Phòng xử lý phòng vệ thương mại nước ngoài, Cục Phòng vệ thương mại cho biết: “Không ít DN từng lúng túng khi nhận được thông báo điều tra từ cơ quan chức năng nước ngoài do chưa hiểu về quy trình, không lưu trữ đầy đủ hồ sơ kế toán, chứng từ hoặc chậm cung cấp thông tin. Điều này có thể dẫn đến việc bị áp mức thuế rất cao, thậm chí mất hoàn toàn cơ hội xuất khẩu vào thị trường đó”.

Thực tế cho thấy, đã có một số DN xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa thuộc lĩnh vực đồ gỗ, tiểu thủ công nghiệp bị một số quốc gia, vùng lãnh thổ điều tra về phòng vệ thương mại. Dù số vụ việc chưa nhiều và chưa ở quy mô lớn, song các DN cũng xác định việc bị điều tra phòng vệ thương mại không còn là câu chuyện xa vời nếu không tuân thủ quy tắc xuất xứ, xây dựng hệ thống lưu trữ dữ liệu, minh bạch chi phí sản xuất.

Nâng cao năng lực phòng vệ từ nội lực

Cùng với việc mở rộng thị trường xuất khẩu, Thanh Hóa đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo và thu hút đầu tư vào các ngành hàng xuất khẩu. Điều này đặt ra yêu cầu DN phải nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng đầy đủ các quy định của thị trường quốc tế. Bà Hoàng Thị Kim Dung, Giám đốc Công ty TNHH Huệ Anh, phường Bỉm Sơn, cho biết: “DN thường xuyên cập nhật các quy định mới về xuất xứ hàng hóa, lưu trữ đầy đủ hồ sơ nguyên liệu, chi phí sản xuất và hợp đồng xuất khẩu theo tiêu chuẩn quốc tế. Khi có yêu cầu xác minh từ đối tác hoặc cơ quan điều tra nước ngoài, DN có thể cung cấp đầy đủ hồ sơ”.

Tương tự, nhiều DN xuất khẩu trên địa bàn tỉnh cũng đã đầu tư hệ thống quản trị số, chuẩn hóa dữ liệu kế toán, xây dựng quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên phụ liệu nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu. Bà Trần Thị Việt, Công ty TNHH Xuất khẩu Việt Trang chia sẻ: “Ngoài việc giao hàng đúng tiến độ, đúng chất lượng, còn phải đặc biệt chú trọng hồ sơ xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và lưu trữ dữ liệu. Việc phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn không chỉ giúp DN đáp ứng yêu cầu của các FTA mà còn tạo lợi thế khi tham gia các cuộc điều tra phòng vệ thương mại”.

Theo ông Vũ Đăng Bắc, Giám đốc Công ty TNHH Lâm sản Đại Phát, xã Như Thanh: “DN không chỉ chú trọng mở rộng thị trường mà còn đa dạng hóa khách hàng. Từ đó, giảm thiểu rủi ro và hạn chế nguy cơ bị áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại do tăng trưởng xuất khẩu quá nhanh vào một thị trường”.

Nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, Sở Công Thương Thanh Hóa đã phối hợp với Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cùng các đơn vị liên quan tăng cường tuyên truyền, phổ biến quy định của các thị trường xuất khẩu; tổ chức nhiều hội nghị tập huấn về phòng vệ thương mại, quy tắc xuất xứ, cảnh báo các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra. Trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng được nhiều quốc gia sử dụng, việc chủ động xây dựng năng lực ứng phó không chỉ giúp DN giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao uy tín, sức cạnh tranh của hàng hóa Thanh Hóa trên thị trường quốc tế.

Bài và ảnh: Hồng Ngọc