Điện mặt trời mái nhà trong doanh nghiệp - Từ giải pháp tiết kiệm đến hiệu quả đầu tư

Với doanh nghiệp sản xuất, điện không chỉ là đầu vào thiết yếu mà còn là khoản chi phí tác động trực tiếp đến giá thành và sức cạnh tranh. Khi nhu cầu sử dụng điện tăng, chủ động nguồn điện tại chỗ được nhiều doanh nghiệp Thanh Hóa quan tâm. Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào mức độ phù hợp giữa công suất hệ thống, phụ tải và thời điểm sử dụng điện.

Hệ thống điện mặt trời mái nhà của Công ty TNHH DaeHan Global Thanh Hóa.

Tại Công ty TNHH DaeHan Global Thanh Hóa, bài toán tiết giảm chi phí năng lượng được doanh nghiệp triển khai theo hướng kết hợp giữa chủ động nguồn điện và kiểm soát mức tiêu thụ. Doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà công suất khoảng 1MW, tương đương công suất trạm biến áp của nhà máy. Với khoảng 8.000m2 mái nhà xưởng còn lại, DaeHan Global đang tính toán khả năng mở rộng thêm khoảng 1MW, song việc đầu tư không chỉ dựa trên diện tích có thể khai thác mà còn phải phù hợp với nhu cầu sử dụng điện thực tế.

Theo ông Nguyễn Mạnh Quyền, Giám đốc điều hành Công ty TNHH DaeHan Global Thanh Hóa, hiệu quả của một hệ thống điện mặt trời không nằm đơn thuần ở sản lượng tạo ra, mà còn ở khả năng đáp ứng đúng nhu cầu của nhà máy, chất lượng thiết bị và sự ổn định trong quá trình vận hành. Vì vậy, mỗi phương án đầu tư đều cần được cân nhắc trên cơ sở điều kiện sản xuất và hiệu quả sử dụng lâu dài.

Cùng với nguồn điện mặt trời, doanh nghiệp còn giảm tiêu hao năng lượng ngay từ các khâu vận hành. Toàn bộ mô tơ điện được lựa chọn theo hướng tiết kiệm năng lượng, hệ thống chiếu sáng sử dụng đèn LED và điện được tự động đóng, ngắt theo nhu cầu. Đáng chú ý, thay vì sử dụng điều hòa trung tâm truyền thống, nhà máy áp dụng giải pháp làm mát bằng tấm cooling pad kết hợp quạt hút công nghiệp và nước. Theo doanh nghiệp, phương án này vừa giảm chi phí đầu tư ban đầu, vừa giúp tiết giảm khoảng 40% điện năng tiêu thụ cho hoạt động làm mát.

Cách làm của DaeHan Global cho thấy, bài toán năng lượng trong doanh nghiệp không nhất thiết bắt đầu và kết thúc ở việc tăng công suất bằng lắp thêm điện năng lượng mặt trời. Khi lượng điện tiêu thụ được kiểm soát từ thiết bị chiếu sáng, làm mát đến vận hành, phần điện mặt trời tạo ra sẽ có điều kiện phát huy hiệu quả cao hơn.

Ở một góc độ khác, Công ty CP Nhựa Y tế Việt Nam tại Thanh Hóa cũng lựa chọn điện mặt trời mái nhà như một giải pháp giảm áp lực chi phí điện, đặc biệt trong những thời điểm nhu cầu sử dụng cao. Theo ông Nguyễn Văn Tuyến, giám đốc công ty, nguồn điện mặt trời giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí vận hành vào giờ cao điểm, trong đó rõ nhất là thời điểm buổi trưa, đồng thời góp phần nâng sức cạnh tranh và hướng tới sử dụng năng lượng sạch trong sản xuất.

Từ thực tế của các doanh nghiệp có thể thấy, hiệu quả điện mặt trời mái nhà không nên chỉ được tính bằng số MW lắp đặt. Một hệ thống công suất lớn nhưng sản lượng không được sử dụng đúng thời điểm sẽ khó phát huy hết giá trị đầu tư. Ngược lại, khi quy mô nguồn điện được tính toán cùng với phụ tải và các giải pháp tiết kiệm năng lượng, doanh nghiệp có thể nâng tỷ lệ điện tự dùng, giảm điện mua từ lưới và rút ngắn thời gian thu hồi vốn.

Đây cũng là vấn đề ngành điện Thanh Hóa lưu ý khi phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Theo ông Hoàng Hải, Giám đốc Công ty Điện lực Thanh Hóa, nguồn điện này cần gắn với quản lý nhu cầu, điều chỉnh phụ tải và bảo đảm vận hành an toàn hệ thống. Tại buổi làm việc với Sở Công Thương ngày 28/7/2026, ngành điện cũng đề cập việc kết hợp nguồn điện tại chỗ với lưu trữ.

Vì vậy, trước khi đầu tư, doanh nghiệp cần phân tích dữ liệu tiêu thụ và đối chiếu thời gian sử dụng điện với thời gian hệ thống phát điện. Nhà máy hoạt động chủ yếu ban ngày có điều kiện thuận lợi để sử dụng điện trực tiếp; cơ sở có phụ tải lớn vào buổi tối cần tính toán kỹ hơn về quy mô và khả năng lưu trữ.

Ở góc độ quản lý, Sở Công Thương Thanh Hóa xác định phát triển điện mặt trời mái nhà cần gắn với sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và nhu cầu thực tế của từng nhóm phụ tải. Đây cũng là giải pháp phù hợp với mục tiêu đến năm 2030 tiết kiệm tối thiểu 8 - 10% năng lượng tiêu thụ và thúc đẩy năng lượng tái tạo.

Điện mặt trời mái nhà trên địa bàn đang tăng nhanh. Đến hết tháng 8/2026, Thanh Hóa có 1.202 khách hàng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, tổng công suất 27,02MW; riêng tháng 8 có thêm 245 khách hàng, với khoảng 4,725MW. Đáng chú ý, đến ngày 27/7, nhóm doanh nghiệp và khu công nghiệp chỉ chiếm khoảng 6% số hệ thống nhưng chiếm tới 67% tổng công suất, cho thấy khu vực sản xuất, kinh doanh chiếm tỷ trọng đáng kể về công suất.

Dư địa phát triển điện mặt trời mái nhà vẫn còn lớn khi Thanh Hóa được phân bổ 373MW đến năm 2030 và 441MW đến năm 2035 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh; Nghị định 243/2026/NĐ-CP cũng tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp tính toán phương án sử dụng nguồn điện dư. Tuy nhiên, dư địa không đồng nghĩa mọi dự án đều hiệu quả. Điện mặt trời cần được tính như một khoản đầu tư năng lượng, trong đó công suất phải sát với phụ tải và tính đủ chi phí đầu tư, vận hành, bảo trì. Hiệu quả cuối cùng không nằm ở số MW lắp đặt, mà ở lượng điện tự dùng, chi phí tiết giảm và thời gian thu hồi vốn.

Bài và ảnh: Phạm Chi