Một số giải pháp phát triển môi trường văn hóa doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân

Trong bối cảnh Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân tạo động lực mới cho cộng đồng doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra đối với Thanh Hóa không chỉ là gia tăng số lượng doanh nghiệp mà còn phải nâng cao chất lượng quản trị, năng lực cạnh tranh và tính bền vững. Trong đó, xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp là một trong những nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần hình thành cộng đồng doanh nghiệp chuyên nghiệp, liêm chính, đổi mới sáng tạo và có trách nhiệm với xã hội.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh Thanh Hóa có 2.265 doanh nghiệp thành lập mới.

Từ phát triển số lượng đến nâng cao chất lượng doanh nghiệp

Văn hóa ngày càng được nhìn nhận là một nguồn lực nội sinh quan trọng đối với sự phát triển của mỗi tổ chức. Trong nền kinh tế tri thức và kỷ nguyên số, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ được quyết định bởi vốn, công nghệ hay giá cả mà còn phụ thuộc ngày càng nhiều vào hệ giá trị, chuẩn mực ứng xử, năng lực đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội. Một môi trường văn hóa doanh nghiệp lành mạnh góp phần tạo sự gắn kết nội bộ, nâng cao hiệu quả quản trị, thu hút và giữ chân nhân lực, củng cố uy tín, thương hiệu và niềm tin của khách hàng, đối tác, cộng đồng.

Ở Việt Nam, xây dựng văn hóa doanh nghiệp và văn hóa doanh nhân ngày càng được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Từ những định hướng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam đến các chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân, xây dựng đội ngũ doanh nhân, yêu cầu về đạo đức kinh doanh, trách nhiệm xã hội, năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo ngày càng được nhấn mạnh.

Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển, nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ và xây dựng đội ngũ doanh nhân có đạo đức, văn hóa, bản lĩnh và trách nhiệm. Điều đó cho thấy, phát triển doanh nghiệp trong giai đoạn mới không thể chỉ được nhìn nhận qua số lượng doanh nghiệp thành lập mới, quy mô vốn hay doanh thu. Một yêu cầu quan trọng hơn là tạo ra sự chuyển biến về chất trong quản trị, nguồn nhân lực, văn hóa kinh doanh và năng lực thích ứng của doanh nghiệp.

Đối với Thanh Hóa, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh tiếp tục phát triển cả về số lượng và sự đa dạng. Năm 2025, toàn tỉnh có 3.510 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 10,8% so với cùng kỳ, đạt 117% kế hoạch; tổng vốn điều lệ đăng ký đạt 29.822,6 tỷ đồng, tăng 32,6%; vốn điều lệ đăng ký bình quân đạt 8,5 tỷ đồng/doanh nghiệp. Thanh Hóa đứng thứ 13/34 tỉnh, thành phố trong cả nước và đứng đầu các tỉnh khu vực Bắc Trung Bộ về số doanh nghiệp thành lập mới.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 2.265 doanh nghiệp thành lập mới, đạt 75,5% kế hoạch, tăng 29% so với cùng kỳ; vốn điều lệ đăng ký đạt 14.646,9 tỷ đồng. Những con số trên phản ánh sức sống và tiềm năng của khu vực doanh nghiệp Thanh Hóa.

Tuy nhiên, sự gia tăng về số lượng cũng đặt ra yêu cầu phải quan tâm hơn đến chất lượng quản trị, chất lượng nguồn nhân lực và chất lượng văn hóa kinh doanh. Nói cách khác, Thanh Hóa cần từng bước chuyển từ tư duy chú trọng mở rộng quy mô sang coi trọng hơn năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, năng lực quản trị và tính bền vững. Trong quá trình đó, môi trường văn hóa doanh nghiệp cần được xem là một bộ phận của năng lực nội sinh, góp phần tạo nên sức mạnh lâu dài của doanh nghiệp.

Một môi trường văn hóa phù hợp với đặc thù Thanh Hóa

Thanh Hóa có không gian phát triển kinh tế - xã hội đa dạng, với sự đan xen giữa đô thị, đồng bằng, ven biển và miền núi; giữa các trung tâm công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghiệp với khu vực nông nghiệp, nông thôn và các không gian phát triển du lịch, dịch vụ. Trên địa bàn tỉnh cũng có nhiều loại hình doanh nghiệp với quy mô, ngành nghề, trình độ công nghệ, năng lực quản trị và mức độ hội nhập khác nhau. Đặc điểm này tạo nên sự giao thoa giữa nhiều lớp văn hóa trong môi trường kinh doanh. Ở các doanh nghiệp công nghiệp, nhất là doanh nghiệp quy mô lớn và doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài, các yêu cầu về kỷ luật lao động, tác phong công nghiệp, tuân thủ quy trình, quản trị hiện đại và hội nhập quốc tế ngày càng rõ nét. Trong khi đó, tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp thương mại, dịch vụ, nông nghiệp, du lịch và doanh nghiệp khu vực nông thôn, những giá trị về quan hệ cộng đồng, uy tín cá nhân, tính linh hoạt và liên kết xã hội vẫn có ảnh hưởng đáng kể. Vì vậy, xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp ở Thanh Hóa không thể áp dụng một mô hình đồng nhất cho tất cả doanh nghiệp. Cần thống nhất về những giá trị nền tảng, đồng thời linh hoạt trong cách thức tổ chức và thực hành phù hợp với ngành nghề, quy mô, đặc điểm nguồn nhân lực và không gian hoạt động của từng nhóm doanh nghiệp.

Một nguồn lực khác cần được quan tâm là những giá trị văn hóa của con người xứ Thanh. Tinh thần cộng đồng, ý thức trách nhiệm, nghị lực vượt khó, khát vọng vươn lên và niềm tự hào về quê hương có thể trở thành những nguồn lực văn hóa quan trọng đối với hoạt động doanh nghiệp. Tuy nhiên, những giá trị truyền thống chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi được doanh nghiệp lựa chọn, chuẩn hóa và chuyển hóa thành giá trị cốt lõi, chuẩn mực ứng xử và phương thức quản trị cụ thể. Đây cũng là điểm cần lưu ý trong quá trình hội nhập. Công nghiệp hóa, đô thị hóa, thu hút đầu tư và hội nhập kinh tế đang làm gia tăng sự giao thoa giữa văn hóa truyền thống với văn hóa công nghiệp, văn hóa đô thị và văn hóa kinh doanh quốc tế. Do đó, Thanh Hóa cần vừa phát huy những giá trị phù hợp của địa phương, vừa tiếp thu có chọn lọc các chuẩn mực quản trị hiện đại như tính chuyên nghiệp, minh bạch, đổi mới sáng tạo, trách nhiệm xã hội và phát triển xanh.

Văn hóa doanh nghiệp phải được thể hiện bằng hành động

Môi trường văn hóa doanh nghiệp không chỉ nằm trong những khẩu hiệu, bộ quy tắc ứng xử hay những giá trị được ghi trong văn bản. Văn hóa được thể hiện rõ hơn qua cách người lãnh đạo ra quyết định; cách doanh nghiệp tổ chức công việc; cách đánh giá, sử dụng và phát triển người lao động; cách giải quyết mâu thuẫn; cách doanh nghiệp ứng xử với khách hàng, đối tác, cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng. Một doanh nghiệp đề cao chính trực phải thể hiện chính trực trong quan hệ với khách hàng, đối tác và người lao động. Doanh nghiệp đề cao trách nhiệm phải có cơ chế để mỗi cá nhân chịu trách nhiệm về công việc của mình. Doanh nghiệp khuyến khích đổi mới phải tạo điều kiện để người lao động đề xuất sáng kiến, thử nghiệm cách làm mới và học hỏi từ những thất bại có kiểm soát. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải doanh nghiệp có bao nhiêu giá trị được tuyên bố mà là những giá trị đó có được chuyển hóa thành chuẩn mực và hành vi thường xuyên hay không. Đây cũng là quá trình biến văn hóa thành năng lực quản trị. Khi những giá trị như trách nhiệm, minh bạch, hợp tác, sáng tạo và tuân thủ pháp luật được thể hiện trong tuyển dụng, đào tạo, phân công, đánh giá, khen thưởng và kỷ luật, văn hóa sẽ trở thành một bộ phận của hệ thống quản trị doanh nghiệp.

Dây chuyền sản xuất hiện đại tại Công ty TNHH Giầy Alivia Việt Nam tại xã Thiệu Hóa.

Một số giải pháp phát triển môi trường văn hóa doanh nghiệp

Thứ nhất, xây dựng hệ giá trị doanh nghiệp gắn với đặc trưng Thanh Hóa và yêu cầu phát triển mới

Mỗi doanh nghiệp cần xác định rõ hệ giá trị cốt lõi phù hợp với lĩnh vực hoạt động, quy mô và định hướng phát triển của mình. Những giá trị như chính trực, trách nhiệm, hợp tác, đổi mới, hiệu quả, tôn trọng con người và phát triển bền vững cần được cụ thể hóa thành những chuẩn mực hành vi có thể nhận diện và thực hiện trong công việc hằng ngày.

Đối với doanh nghiệp Thanh Hóa, cần quan tâm khai thác có chọn lọc những giá trị tích cực của văn hóa địa phương, đồng thời kết hợp với yêu cầu của quản trị hiện đại. Tinh thần vượt khó cần được chuyển hóa thành ý chí đổi mới và năng lực thích ứng; tinh thần cộng đồng cần được phát triển thành văn hóa hợp tác và trách nhiệm xã hội; niềm tự hào về quê hương cần trở thành động lực xây dựng thương hiệu, chất lượng và uy tín doanh nghiệp. Qua đó, văn hóa địa phương không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành một nguồn lực mềm phục vụ phát triển.

Thứ hai, đề cao vai trò nêu gương của doanh nhân và người đứng đầu doanh nghiệp

Người đứng đầu là chủ thể có ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành và lan tỏa văn hóa doanh nghiệp. Một môi trường đề cao minh bạch nhưng người lãnh đạo thiếu minh bạch; đề cao sáng tạo nhưng người đứng đầu ngại thay đổi; yêu cầu người lao động tuân thủ nhưng bản thân lại tùy tiện trong thực hiện quy định sẽ rất khó hình thành văn hóa tích cực. Do đó, xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp trước hết phải bắt đầu từ văn hóa của doanh nhân và người đứng đầu. Sự công bằng trong đánh giá, minh bạch trong quyết định, tôn trọng người lao động, cầu thị trước những ý kiến khác biệt và trách nhiệm trước kết quả công việc cần trở thành những biểu hiện thường xuyên trong hoạt động quản trị. Nêu gương của người đứng đầu không chỉ là yêu cầu về đạo đức mà còn là phương thức quản trị, góp phần tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận trong doanh nghiệp.

Thứ ba, xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, nhân văn

Tính chuyên nghiệp cần được thể hiện qua phân công rõ trách nhiệm, minh bạch thông tin, tuân thủ quy trình, phối hợp hiệu quả và chuẩn mực trong giao tiếp. Tính nhân văn được thể hiện ở việc tôn trọng người lao động, bảo đảm điều kiện làm việc phù hợp, tạo cơ hội học tập và phát triển, khuyến khích đóng góp và xây dựng quan hệ hợp tác.

Doanh nghiệp cũng cần xây dựng văn hóa đối thoại. Người lao động phải có cơ hội phản ánh khó khăn, đề xuất sáng kiến và tham gia cải tiến công việc. Đối thoại thực chất giúp doanh nghiệp nhận diện sớm vấn đề, hạn chế xung đột và tăng cường sự gắn kết. Một môi trường trong đó người lao động được tôn trọng, được lắng nghe và được tạo điều kiện phát triển sẽ góp phần hình thành sự gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.

Thứ tư, thể chế hóa các giá trị văn hóa trong hệ thống quản trị

Muốn văn hóa trở thành sức mạnh thực tế, các giá trị cốt lõi phải được đưa vào hệ thống quản trị. Doanh nghiệp cần gắn các giá trị về minh bạch, trách nhiệm, công bằng, hợp tác và tuân thủ pháp luật với tuyển dụng, đào tạo, đánh giá kết quả công việc, khen thưởng, kỷ luật và phát triển nguồn nhân lực. Đồng thời, cần có cơ chế phản hồi để người lao động phản ánh hành vi lệch chuẩn và đề xuất giải pháp cải thiện môi trường làm việc.

Khi một giá trị được phản ánh trong tiêu chí đánh giá, cơ chế khen thưởng và cách thức xử lý vi phạm, giá trị đó mới từng bước trở thành một bộ phận của văn hóa thực hành.

Thứ năm, hình thành văn hóa học tập, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Nghị quyết 68 đặt yêu cầu thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tư nhân. Vì vậy, doanh nghiệp Thanh Hóa cần coi học tập, đổi mới và thích ứng công nghệ là một bộ phận của văn hóa tổ chức. Điều này không chỉ đòi hỏi đầu tư vào máy móc, phần mềm và hạ tầng số mà còn đòi hỏi thay đổi tư duy và phương thức làm việc. Người lao động cần được tạo điều kiện cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng số và chủ động cải tiến công việc.

Doanh nghiệp cần khuyến khích chia sẻ tri thức, đề xuất sáng kiến và thử nghiệm những cách làm mới trong phạm vi phù hợp. Những sáng kiến chưa thành công cần được nhìn nhận như nguồn thông tin để rút kinh nghiệm, thay vì tạo ra tâm lý sợ sai, ngại thay đổi. Chuyển đổi số, vì thế, không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà còn là câu chuyện của văn hóa: văn hóa sẵn sàng thay đổi, học tập liên tục, chia sẻ tri thức và hợp tác trong môi trường số.

Thứ sáu, xây dựng văn hóa liêm chính, thượng tôn pháp luật và trách nhiệm xã hội

Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội cần được xem là một bộ phận của năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững phải coi trọng không chỉ lợi nhuận mà còn quyền lợi người lao động, khách hàng, đối tác, môi trường và cộng đồng.

Liêm chính phải được thể hiện trong quan hệ kinh doanh, cạnh tranh, thực hiện nghĩa vụ pháp lý và ứng xử với các đối tác. Trách nhiệm xã hội cần được thể hiện qua bảo đảm quyền lợi người lao động, bảo vệ môi trường, cung cấp sản phẩm, dịch vụ có chất lượng và tham gia các hoạt động vì cộng đồng.

Trong nền kinh tế thị trường, niềm tin là một tài sản quan trọng. Doanh nghiệp hoạt động minh bạch, có trách nhiệm và giữ gìn uy tín sẽ có thêm nền tảng để xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài.

Thứ bảy, phát huy vai trò kiến tạo của chính quyền và hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp

Xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp trước hết là trách nhiệm của doanh nghiệp, nhưng doanh nghiệp không hoạt động trong một không gian biệt lập. Môi trường thể chế, môi trường đầu tư, kinh doanh và chất lượng phục vụ của các cơ quan công quyền có tác động trực tiếp đến cách thức doanh nghiệp tổ chức và phát triển.

Nghị quyết 138/NQ-CP của Chính phủ về kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW yêu cầu các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa và tổ chức triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế tư nhân; trong đó có tuyên truyền, cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tinh thần kinh doanh, khởi nghiệp.

Đối với Thanh Hóa, cần tiếp tục xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định, bình đẳng và thuận lợi; tăng cường đối thoại với doanh nghiệp; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, cần quan tâm hơn đến doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi mô hình và chuyên nghiệp hóa quản trị. Nghị quyết 68 cũng nhấn mạnh các chính sách hỗ trợ thực chất về đào tạo quản trị, kế toán, thuế, nhân sự, pháp luật và chuyển đổi số cho nhóm doanh nghiệp này. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong kết nối, chia sẻ kinh nghiệm, nhân rộng mô hình quản trị và văn hóa kinh doanh hiệu quả. Qua đó từng bước hình thành hệ sinh thái kinh doanh lành mạnh, trong đó Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp là chủ thể và các tổ chức hỗ trợ đóng vai trò kết nối.

Xây dựng môi trường văn hóa để doanh nghiệp Thanh Hóa phát triển bền vững

Nghị quyết 68-NQ/TW tạo ra không gian và động lực mới cho khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, để tận dụng tốt cơ hội này, doanh nghiệp không chỉ cần vốn, công nghệ và thị trường mà còn cần một nền tảng văn hóa đủ mạnh để định hướng hành vi, củng cố niềm tin, nâng cao năng lực quản trị và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh.

Đối với Thanh Hóa, phát triển môi trường văn hóa doanh nghiệp cần được đặt trong mối quan hệ giữa phát huy giá trị văn hóa phù hợp của địa phương, tiếp thu có chọn lọc các chuẩn mực quản trị hiện đại và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới. Đây chính là cơ sở để xây dựng một môi trường văn hóa vừa có bản sắc, vừa chuyên nghiệp, hiện đại và có khả năng thích ứng.

Điểm cốt lõi là phải thu hẹp khoảng cách giữa giá trị doanh nghiệp tuyên bố, hành vi của người đứng đầu, cơ chế quản trị và cách ứng xử của người lao động. Khi những yếu tố này thống nhất, văn hóa doanh nghiệp sẽ không còn dừng ở khẩu hiệu mà trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững. Xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp vì thế không phải là một nhiệm vụ riêng lẻ của doanh nghiệp, càng không phải là hoạt động mang tính phong trào. Đó là quá trình lâu dài, gắn với sự trưởng thành của doanh nghiệp, chất lượng của đội ngũ doanh nhân, người lao động và chất lượng của môi trường kinh doanh.

Với tiềm năng, lợi thế và không gian phát triển đa dạng, Thanh Hóa có cơ sở để hình thành một cộng đồng doanh nghiệp không chỉ đông về số lượng mà còn mạnh về chất lượng; không chỉ năng động trong kinh doanh mà còn chuyên nghiệp trong quản trị, nhân văn trong quan hệ, hiện đại trong tư duy, liêm chính trong hoạt động và có trách nhiệm với xã hội.

Phát triển môi trường văn hóa doanh nghiệp là một trong những yếu tố góp phần nâng cao chất lượng quản trị, năng lực cạnh tranh và sức phát triển bền vững của doanh nghiệp. Đối với Thanh Hóa, xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68-NQ/TW, hình thành cộng đồng doanh nghiệp năng động, chuyên nghiệp, liêm chính, đổi mới sáng tạo và có trách nhiệm xã hội; qua đó đóng góp thiết thực vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và đất nước./.

ThS. Nguyễn Thị Hạnh

Khoa Nhà nước và Pháp luật, Trường Chính trị tỉnh Thanh Hóa

-------------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1- Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân.

2- Chính phủ (2025), Nghị quyết số 138/NQ-CP ngày 16/5/2025 ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

3- Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2014), Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

4- Schein, E. H. (2010), Organizational Culture and Leadership, 4th Edition, Jossey-Bass, San Francisco.

5- UBND tỉnh Thanh Hóa (2026), Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026, Thanh Hóa.