Sắp xếp cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa: Để những vấn đề phát sinh không trở thành “điểm nghẽn” mới ở cơ sở (Bài 3):

Nhìn về phía trước

Từ những chuyển động ban đầu sau sắp xếp cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, một chặng đường mới đang mở ra với yêu cầu phát huy nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục. Đây cũng là thước đo để nhìn nhận hiệu quả của quá trình sắp xếp mạng lưới giáo dục trên địa bàn tỉnh.

Năm học 2026 - 2027 bắt đầu với động lực mới, khí thế mới.

Đổi vị trí, không đổi hành trình

Khi tiếng trống khai giảng báo hiệu năm học mới bắt đầu, cô giáo Nguyễn Thị Vân (50 tuổi) cũng trở lại với bảng đen, phấn trắng, những trang giáo án, giờ lên lớp cùng học trò. Gần 30 năm gắn bó với ngành giáo dục, cô Vân từng giảng dạy nhiều khối lớp, nhiều năm làm tổ trưởng chuyên môn và nhiệm vụ khác nhau. Năng nổ, trách nhiệm, tâm huyết với nghề, cô Vân dành nhiều thời gian cho công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu và đạt nhiều thành tích trong quá trình công tác, trong đó nhiều năm liền cô đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi, Chiến sĩ thi đua cơ sở, được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen... Với những thành tích ấy, cách đây chưa lâu, cô Vân được bổ nhiệm giữ chức Phó hiệu trưởng Trường TH Quảng Cư, phường Sầm Sơn. Sau sắp xếp cơ sở giáo dục trên địa bàn phường Sầm Sơn, cô Vân thôi giữ chức vụ cán bộ quản lý, trở lại giảng dạy. Hiện cô là giáo viên chủ nhiệm lớp 3B1 tại phân hiệu Quảng Cư, Trường TH Lê Văn Tám.

Trở lại bục giảng sau một thời gian ngắn làm công tác quản lý, với cô Vân, đó không hẳn là sự bắt đầu lại mà là bước tiếp hành trình với tâm thế mới. “Thuận lợi là tôi mới rời công việc giảng dạy chưa lâu nên tin rằng mình sẽ sớm bắt nhịp trở lại. Ở vị trí nào cũng vậy, tôi nghĩ điều quan trọng là luôn giữ tinh thần trách nhiệm và nỗ lực hết mình với công việc”, cô Vân chia sẻ.

Có thể rồi đây, khi những ngày đầu năm học qua đi, câu chuyện cô Vân trở lại bục giảng sẽ không còn khiến nhiều người chú ý; những tiết học sẽ dần trở lại nhịp quen thuộc. Những thay đổi về vị trí công tác cũng lùi lại phía sau, nhường chỗ cho những trang giáo án, những giờ lên lớp và công việc thường ngày của một cô giáo.

Cô Vân hiểu, một mô hình trường học mới đi vào hoạt động sẽ còn những việc phải tiếp tục sắp xếp; mỗi vị trí công tác cũng có thể thay đổi theo yêu cầu của tổ chức. Vì thế, điều quan trọng là dù ở đâu, làm công việc gì, mỗi người vẫn giữ được niềm tin, “lửa nghề” và tinh thần nỗ lực, phấn đấu để “trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình”.

Vun đắp niềm tin từ những điều thiết thực nhất

Với phụ huynh, học sinh, hiệu quả sau sắp xếp cơ sở giáo dục được cảm nhận bằng những điều rất cụ thể. Chị Nguyễn Thị Quỳnh Anh, ở xã Hoằng Hóa có ba người con đang học ở ba bậc học khác nhau. Trước đó, chị từng lo việc học của các con sẽ bị ảnh hưởng trong quá trình triển khai chủ trương lớn này. Nhưng những ngày đầu năm học đã diễn ra thuận lợi, gần như không có gì xáo trộn, ảnh hưởng đến việc học của các con khiến chị phần nào yên tâm. Điều khiến chị Quỳnh Anh vui hơn nữa là tại trường của con trai thứ hai đang theo học, một dãy phòng học mới được đưa vào sử dụng, khang trang và sạch đẹp. Chị cảm nhận được sự nỗ lực, cố gắng, tinh thần trách nhiệm của các thầy, các cô dành cho học sinh dẫu trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

“Tôi không mong muốn gì hơn ngoài môi trường giáo dục ngày càng tốt, thầy cô giáo ngày càng vững vàng chuyên môn, quan tâm, trách nhiệm với học sinh để các con ngày càng tiến bộ”, chị Quỳnh Anh chia sẻ.

Ở miền núi cao, sự tin tưởng, phấn khởi của phụ huynh lại đến từ một câu chuyện khác. Chị Lò Thị Đoàn, ở thôn Tứ Chiềng, xã Yên Khương, vui mừng khi các con được học tại ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp khang trang, được thầy cô chăm sóc chu đáo, có bữa ăn bảo đảm. Với những gia đình quanh năm gắn với công việc nương rẫy, đó là điều kiện để cha mẹ có thể yên tâm làm việc mà không phải canh cánh chuyện học hành, sinh hoạt của con.

Với sự học ở vùng biên, một ngôi trường tốt không chỉ là câu chuyện về cơ sở vật chất, mà còn là câu chuyện về cơ hội học tập, về tương lai của trẻ em và sự ổn định của mỗi gia đình. Bởi vậy, cùng với sắp xếp mạng lưới hiện có, mới đây, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ký quyết định phê duyệt 8 dự án trường nội trú liên cấp TH và THCS tại các xã Sơn Điện, Tam Chung, Quang Chiểu, Mường Chanh, Mường Mìn, Tén Tằn, Hiền Kiệt, Nhi Sơn.

Tất cả các dự án sẽ đầu tư xây mới các khối công trình, gồm: nhà hiệu bộ; nhà lớp học, bộ môn; nhà đa năng; nhà công vụ giáo viên - nội trú, bán trú cho học sinh... Đồng thời, xây mới hệ thống hạ tầng kỹ thuật và các công trình phụ trợ; đầu tư trang thiết bị thiết yếu phục vụ nhu cầu giảng dạy, học tập, sinh hoạt nội trú - bán trú của giáo viên và học sinh. Một số dự án thực hiện sửa chữa, cải tạo các hạng mục công trình hiện có, sắp xếp công năng sử dụng phù hợp với quy mô tổng thể dự án.

Cô Nguyễn Thị Vân (50 tuổi), giáo viên chủ nhiệm lớp 3B1 tại phân hiệu Quảng Cư, Trường Tiểu học Lê Văn Tám.

Các dự án hướng tới mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, tạo nguồn cán bộ là người dân tộc thiểu số, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào vùng biên giới, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh.

Điều ấy cho thấy “nhìn về phía trước” không có nghĩa là chờ những vấn đề mới xuất hiện rồi mới xử lý. Với một mạng lưới giáo dục vừa được tổ chức lại trên quy mô lớn, phía trước vẫn là quá trình rà soát, điều chỉnh và đầu tư liên tục.

Tiếp sức cho những nhịp vận hành mới

Đến nay, tỉnh Thanh Hóa đã hoàn thành việc sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục công lập theo phương án và lộ trình đã đề ra. Việc sắp xếp được thực hiện theo hướng tinh gọn đầu mối, tổ chức lại trường chính và phân hiệu phù hợp với điều kiện từng địa phương; giảm các điểm trường lẻ không còn phù hợp, đồng thời duy trì các điểm trường cần thiết nhằm bảo đảm điều kiện học tập của học sinh, nhất là tại khu vực miền núi, vùng đi lại khó khăn. Đến thời điểm này, tất cả các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh đều ổn định về tổ chức, bộ máy; cơ sở vật chất đảm bảo cho năm học mới. Bên cạnh đó, những vấn đề phát sinh tiếp tục được nhận diện và từng bước tháo gỡ.

Câu chuyện đội ngũ là một ví dụ. Quan điểm của ngành giáo dục là không chỉ giải quyết tình trạng thiếu giáo viên bằng tuyển dụng mới mà thực hiện đồng bộ các giải pháp gồm: rà soát nhu cầu; sắp xếp, bố trí và sử dụng hiệu quả đội ngũ hiện có; điều động, thuyên chuyển hoặc biệt phái theo quy định; tuyển dụng đối với những vị trí còn thiếu; đồng thời thực hiện hợp đồng lao động theo quy định. Việc bố trí, sử dụng giáo viên phải căn cứ vào nhu cầu thực tế của từng cơ sở giáo dục, vị trí việc làm, chuyên môn được đào tạo, tiêu chuẩn, điều kiện và thẩm quyền theo quy định, bảo đảm công khai, minh bạch, phù hợp, từng bước khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ. Mục tiêu là bảo đảm đủ giáo viên đáp ứng yêu cầu tổ chức dạy học, nhất là đối với các môn học còn thiếu, đồng thời từng bước cơ cấu lại đội ngũ theo cấp học, môn học và địa bàn; bảo đảm các cơ sở giáo dục ổn định tổ chức, thực hiện nhiệm vụ năm học và nâng cao chất lượng giáo dục sau khi sắp xếp mạng lưới trường, lớp.

Cùng với đó, Sở Giáo dục và Đào tạo đang rà soát cơ sở vật chất, phòng học, phòng bộ môn, thiết bị dạy học, nhà vệ sinh, nước sạch, cơ sở bán trú và nhà công vụ giáo viên để tham mưu cho tỉnh tăng cường đầu tư để từng bước đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác dạy và học. Trước mắt, việc sắp xếp trường lớp sẽ giữ nguyên toàn bộ cơ sở vật chất hiện có và tiếp tục sử dụng các trường cũ làm phân hiệu, điểm trường nhằm giải quyết tình trạng tăng quy mô học sinh. Đối với những điểm trường chưa đáp ứng chuẩn điều kiện mới, ngành giáo dục sẽ tiếp tục tham mưu đầu tư nâng cấp theo lộ trình. Cách làm này tạo “khoảng đệm” cần thiết để mô hình mới có thời gian ổn định, thay vì thực hiện tinh gọn cơ học rồi để những khó khăn về khoảng cách, sĩ số hay điều kiện học tập dồn xuống cơ sở.

Sau mỗi cuộc sắp xếp, điều dễ nhìn thấy nhất có thể là một tên trường thay đổi, một đầu mối được thu gọn hay một vị trí công tác được sắp xếp lại... Nhưng điều quyết định chặng đường phía trước lại là khả năng vận hành của cả hệ thống và sự đồng thuận của những người trong hệ thống ấy.

Phía trước vẫn còn những việc phải làm, những điều chỉ có thể nhìn thấy rõ hơn khi mô hình mới tiếp tục vận hành. Nhưng những nỗ lực hôm nay đang từng bước tạo dựng niềm tin vào hiệu quả của quá trình sắp xếp - nơi giá trị của một cuộc đổi mới được đo bằng chất lượng giáo dục và lợi ích thực chất của người học.

Bài và ảnh: Hương Thảo