Kỳ ảo động Bo Cúng

Ẩn mình dưới tán rừng xanh thẳm của miền Tây xứ Thanh, động Bo Cúng (bản Muống, xã Sơn Thủy) hiện ra như một “cung điện” kỳ ảo được thiên nhiên bền bỉ kiến tạo. Không chỉ sở hữu hệ thống thạch nhũ độc đáo, danh thắng này còn mở ra dư địa để địa phương phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao đời sống Nhân dân.

Du khách khám phá động Bo Cúng (xã Sơn Thủy).

Vẻ đẹp thức giấc giữa đại ngàn

Giữa trùng điệp núi rừng Sơn Thủy, cửa động Bo Cúng nép mình dưới những vòm cây xanh mướt. Từ bên ngoài nhìn vào, khoảng tối sâu hun hút gợi cảm giác huyền bí; càng bước sâu, không gian càng mở rộng, để lộ muôn hình khối thạch nhũ lấp lánh. Vẻ đẹp ấy vừa khoáng đạt, nguyên sơ, vừa như được chạm khắc công phu bởi bàn tay vô hình của tạo hóa.

Theo người dân địa phương, động được phát hiện tình cờ vào năm 2008 trong một chuyến đi rừng. Đến năm 2009, động Bo Cúng được xếp hạng di tích danh thắng cấp tỉnh. Tên Bo Cúng bắt nguồn từ tiếng Thái: “Bo” nghĩa là mó nước, “Cúng” nghĩa là con tôm. Bên ngoài cửa động có một mó nước; vào mùa lũ, tôm cá thường theo dòng nước bơi vào, vì thế người dân đã gọi nơi đây bằng cái tên thân thuộc ấy.

Khu vực đã được phát lộ dài khoảng 1km. Qua từng bậc đá, cái nắng gay gắt dần lùi lại phía sau, nhường chỗ cho khí mát lạnh từ lòng núi tỏa ra. Trong ánh đèn, những khối nhũ đá, măng đá bừng lên nhiều sắc màu, khiến mỗi bước chân như mở ra một lớp cảnh quan mới.

Tùy theo trí tưởng tượng của mỗi người, thế giới thạch nhũ trong động lại mang một dáng hình, một câu chuyện riêng. Có khối tựa tượng Phật trầm mặc, có cột vươn cao như chống trời; nơi khác lại gợi hình chim đại bàng sải cánh, chùm đèn trong tòa lâu đài tráng lệ hay suối tóc mềm mại của cô gái miền sơn cước. Sự phong phú về màu sắc, kích thước và hình dạng đã tạo nên một không gian vừa sống động, vừa huyền ảo.

Trong một chuyến khảo sát gần đây, địa phương phát hiện thêm một ngách hang lớn, dài khoảng 400m, nơi rộng nhất hơn 50m, bên trong có nhiều thạch nhũ lấp lánh với hình thù đẹp mắt.

Trước đó, để có thêm căn cứ khoa học cho công tác bảo tồn và định hướng khai thác, UBND huyện Quan Sơn (cũ) đã mời Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh khảo sát động Bo Cúng. Sau quá trình đo đạc, đoàn thám hiểm công bố động được hình thành cách đây khoảng 4 triệu năm, nằm ở độ cao 420m so với mực nước biển và có chiều dài 1.078m.

Phát triển du lịch gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa

Động Bo Cúng hòa trong một không gian thiên nhiên - văn hóa giàu bản sắc. Quanh khu vực còn có suối Xia trong xanh, núi Lá Hoa, một “sơn kỳ thủy tú” gắn liền với thiên tình ca diễm lệ; xa hơn là dãy Pha Dua quanh năm mây phủ. Hành trình khám phá cảnh quan có thể kết nối với lễ hội Mường Xia, đền thờ tướng quân Tư Mã Hai Đào cùng những truyền thuyết đậm sắc màu của đồng bào Thái Mường Xia.

Trong Đề án phát triển kinh tế - xã hội gắn với du lịch cộng đồng giai đoạn 2026-2030, xã Sơn Thủy xác định phát triển du lịch phải gắn với tái cơ cấu nông - lâm nghiệp, XDNTM và giảm nghèo bền vững. Du lịch cộng đồng được lựa chọn là một trục phát triển quan trọng; một số bản có điều kiện thuận lợi sẽ được xây dựng mô hình homestay, tổ chức trải nghiệm đời sống bản địa, ẩm thực và sinh hoạt văn hóa. Cùng với tuyến động Bo Cúng - suối Xia và không gian văn hóa Mường Xia, địa phương định hướng ứng dụng chuyển đổi số trong quảng bá, kết nối tour, tuyến, đặt phòng và thanh toán không dùng tiền mặt; đồng thời ưu tiên nâng cấp giao thông, đầu tư công trình thiết yếu, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ, đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.

Đồng chí Phạm Ngọc Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy, cho biết: Động Bo Cúng là tài sản thiên nhiên quý giá của Sơn Thủy. Giá trị của động không chỉ nằm trong lòng hang mà còn gắn với cảnh quan, văn hóa Mường Xia và đời sống của cộng đồng địa phương. Thời gian tới, xã tiếp tục tăng cường quản lý, bảo vệ cảnh quan, môi trường và ngăn chặn các hành vi xâm hại di tích; đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá; phát triển dịch vụ du lịch; thu hút doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đầu tư hạ tầng. Hình thành các tuyến liên kết, mở rộng khám phá các điểm đến trong vùng, kéo dài thời gian lưu trú của du khách, làm phong phú trải nghiệm và mở thêm cơ hội sinh kế cho người dân. Điều quan trọng là quá trình khai thác phải đi cùng trách nhiệm gìn giữ, để giá trị của động Bo Cúng không bị đánh đổi bởi những lợi ích trước mắt và người dân địa phương thực sự trở thành chủ thể, được hưởng lợi từ quá trình phát triển du lịch.

Giữa đại ngàn xanh, động Bo Cúng vẫn lặng lẽ lưu giữ dấu tích của hàng triệu năm kiến tạo. Khi cảnh quan được gìn giữ, văn hóa bản địa được trao truyền và tiềm năng được đánh thức bằng tầm nhìn dài hạn, danh thắng này sẽ trở thành điểm nhấn hấp dẫn trên hành trình khám phá miền Tây xứ Thanh - nơi thiên nhiên, con người và bản sắc cùng hòa quyện.

Bài và ảnh: Thu Hòa