Đền thờ Lê Hoàn - Di tích quốc gia đặc biệt lưu giữ dấu ấn triều Tiền Lê

Tọa lạc tại xã Xuân Lập, tỉnh Thanh Hóa, Đền thờ Lê Hoàn không chỉ là ngôi đền cổ hơn 500 năm tuổi mà còn là di tích quốc gia đặc biệt lưu giữ dấu ấn triều Tiền Lê. Nơi đây gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của vua Lê Đại Hành - vị hoàng đế có công lớn trong việc giữ nước, mở nền tự chủ cho dân tộc.

VIDEO: Toàn cảnh Đền thờ Lê Hoàn, xã Xuân Lập, tỉnh Thanh Hóa.

Tọa lạc tại xã Xuân Lập, tỉnh Thanh Hóa, Đền thờ Lê Hoàn được coi là ngôi đền cổ nhất ở Thanh Hóa, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt tháng 12/2018.

Với lịch sử xây dựng hơn 500 năm, ngôi đền không chỉ là nơi thờ tự vua Lê Đại Hành mà còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, kiến trúc và tư liệu quý giá có niên đại hàng nghìn năm.

Theo sử sách, vua Lê Hoàn sinh năm Tân Sửu (941) trong một gia đình nông dân nghèo tại chính mảnh đất Trung Lập ngày nay. Trưởng thành trong bối cảnh đất nước nhiều biến động, ông đã theo phò giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, lập nhiều chiến công và được phong Thập đạo tướng quân. Sau biến cố năm 979 khi vua Đinh Tiên Hoàng và con trai bị sát hại, Lê Hoàn được cử làm nhiếp chính, giữ vững triều chính, dẹp nội loạn và ổn định đất nước.

Năm 980, ông lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Thiên Phúc, mở ra triều đại Tiền Lê. Trong thời gian trị vì, vua Lê Đại Hành đã lãnh đạo quân dân đánh tan quân Tống xâm lược, giữ vững bờ cõi, đồng thời tiến hành chinh phạt Chiêm Thành, khẳng định chủ quyền quốc gia. Bên cạnh đó, ông còn chú trọng phát triển kinh tế với nhiều chính sách về nông nghiệp, thủ công nghiệp, giao thông và thương mại, đặt nền móng cho sự phát triển của đất nước Đại Cồ Việt.

Sau khi vua mất năm 1005 tại điện Trường Xuân (cố đô Hoa Lư), để tưởng nhớ công lao của ông, người dân làng Trung Lập đã dựng một ngôi miếu nhỏ ngay trên nền đất nơi gia đình ông từng sinh sống. Trải qua các triều đại, đặc biệt dưới thời Lý Thái Tổ và đến thời Hồng Đức của vua Lê Thánh Tông, ngôi miếu được xây dựng, mở rộng thành ngôi đền quy mô như ngày nay.

Tại hậu cung, ngoài tượng vua Lê Hoàn bằng đồng được đặt ở vị trí trang trọng, còn có không gian thờ tự các thành viên trong hoàng tộc như Thái hậu Đặng Thị, Trường Hưng vương Lê Mịch, vua Lê Long Đĩnh và Thái hậu Dương Vân Nga.

Đền Lê Hoàn mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống với bố cục kiểu chữ “Công”, gồm ba tòa chính: tiền đường, trung đường và hậu cung.

Trải qua nhiều biến cố lịch sử và sự khắc nghiệt của thiên nhiên, đền đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn giữ được gần như nguyên vẹn kiến trúc cổ.

Công trình được làm hoàn toàn bằng gỗ lim, với hệ thống cột lớn vững chắc.

Các chi tiết chạm khắc trên mái và kết cấu gỗ, đặc biệt là hình rồng, được thực hiện tinh xảo, thể hiện trình độ mỹ thuật cao của người xưa.

Không chỉ có giá trị kiến trúc, khuôn viên đền còn lưu giữ hai tấm bia cổ từ đầu thế kỷ XVII. Một tấm bia dựng năm 1602 ghi lại việc vua Lê Thánh Tông cấp ruộng thờ tự cho làng Trung Lập, tấm bia còn lại dựng năm 1626 ghi chép về truyền thuyết, thân thế và những chiến công hiển hách của vua Lê Hoàn, trong đó nhấn mạnh công lao phá Tống, bình Chiêm, xây dựng quốc gia Đại Cồ Việt độc lập, tự chủ.

Ngày nay, Lễ hội đền thờ Lê Hoàn được tổ chức hàng năm nhằm tôn vinh công đức và sự nghiệp của Anh hùng dân tộc Lê Đại Hành Hoàng đế và những người có công trong lịch sử dựng nước và giữ nước; thể hiện sự tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay đối với di sản văn hóa của cha ông để lại.

Bên cạnh đó, Lễ hội đền thờ Lê Hoàn còn là dịp khơi dậy nét đẹp truyền thống văn hóa xứ Thanh; khẳng định lòng tự hào, tự tôn dân tộc; góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc trong mọi tầng lớp Nhân dân, từ đó nâng cao tinh thần đoàn kết, phấn đấu xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Năm 2026, lễ hội được tổ chức để kỷ niệm 1021 năm ngày mất Anh hùng dân tộc Lê Đại Hành Hoàng đế (8/3 Ất Tỵ 1005 - 8/3 Bính Ngọ 2026); diễn ra từ ngày 22 đến 24/4 (tức 6 - 8/3 âm lịch), với điểm nhấn là các trò chơi dân gian, phong tục tại lễ hội như: trình diễn múa trò Xuân Phả, nhảy sạp, múa pồn pông, múa cồng chiêng, đánh bài điếm, nhạc cổ truyền, bánh chưng nung. Ngoài ra, năm nay, lễ hội Lê Hoàn còn có thêm không gian trưng bày, giới thiệu và bán các sản phẩm OCOP của xã, doanh nghiệp, hợp tác xã trong và ngoài xã.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, Lễ hội đền thờ Lê Hoàn năm nay sẽ tôn vinh, khơi dậy và quảng bá những giá trị văn hóa tiêu biểu, độc đáo của Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn, Lễ hội Đền thờ Lê Hoàn và những tiềm năng văn hóa du lịch của tỉnh Thanh Hóa với bạn bè trong nước và quốc tế.

Hoàng Đông - Phương Đỗ