Chuyến công du vùng Vịnh đầy khó khăn của Ngoại trưởng Mỹ

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đang phải đối mặt với một nhiệm vụ khó khăn trong tuần này khi thúc đẩy “thỏa thuận hòa bình Iran” của Washington tới các đồng minh vùng Vịnh, trong bối cảnh xuất hiện lo ngại việc nhượng bộ quá mức có thể củng cố vị thế của Tehran và làm thay đổi cán cân an ninh cũng như dòng chảy dầu mỏ trong khu vực.

Ngoại trưởng Mỹ Macro Rubio tới UAE, Kuwait và Bahrain để thảo luận về thỏa thuận với Iran cùng các đồng minh vùng Vịnh. Ảnh: APA.

Ông Rubio sẽ gặp các nhà lãnh đạo Ả-Rập tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vào ngày 23/6, trước khi tới Kuwait và Bahrain, nơi ông sẽ làm việc với các quan chức của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), trong đó có Ả Rập Xê Út, Qatar và Oman.

Các vấn đề gây tranh cãi nằm trong dự thảo thỏa thuận, bao gồm việc không áp đặt giới hạn đối với tên lửa đạn đạo của Iran, đề xuất quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD, và các điều khoản có thể mở rộng ảnh hưởng khu vực của Tehran cũng như quyền kiểm soát đối với các tuyến hàng hải dầu mỏ trọng yếu.

Tất cả sáu quốc gia GCC đều là đồng minh chiến lược của Mỹ, từng cung cấp một mức độ hỗ trợ hậu cần cho Washington trong cuộc xung đột Mỹ–Israel với Iran bắt đầu cách đây bốn tháng và đều bị ảnh hưởng bởi các cuộc không kích của Iran.

Một số quốc gia trong số này đang “thầm thất vọng” và cả bất ngờ trước một thỏa thuận tạm thời có thể mở đường cho việc Mỹ bình thường hóa quan hệ với Iran, quốc gia đa số dân theo Hồi giáo dòng Shiite, vốn được hầu hết các nước GCC theo dòng Sunni coi là đối thủ chính.

Quan điểm của các quốc gia này có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ.

UAE, Ả Rập Xê Út, Qatar, Kuwait và Bahrain đều đặt căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ, tạo thành nền tảng trong cấu trúc an ninh của Washington tại Trung Đông. Nếu bất kỳ quốc gia nào trong số này điều chỉnh lại quan hệ an ninh với Mỹ, dù chỉ ở mức độ tinh tế, điều đó cũng có thể tác động đáng kể đến chiến lược quân sự của Mỹ trong khu vực.

Các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Hải quân Mỹ di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: CENTCOM.

Đối với cá nhân ông Rubio, chuyến công du này đòi hỏi một sự cân bằng tinh tế. Trong khi nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ cần trấn an các đồng minh trong khu vực, ông đồng thời phải tránh đưa ra những phát biểu có thể bị hiểu là chỉ trích thỏa thuận ghi nhớ giữa Mỹ và Iran. Tổng thống Donald Trump, người đã ký thỏa thuận vào tuần trước, vẫn kiên định ủng hộ, bất chấp sự chỉ trích từ một số nghị sĩ đảng Cộng hòa tại Quốc hội, những người cáo buộc chính quyền “nhượng bộ” Tehran.

Các nhà lãnh đạo GCC tiếp đón ông Rubio hoặc tham dự các cuộc đàm phán tuần này ít nhất đều từng công khai ủng hộ một giải pháp ngoại giao trước khi xung đột bùng phát vào tháng 2. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích và nhà ngoại giao, các điều khoản cụ thể của bản ghi nhớ được cho là đã gây sốc trong nội bộ giới chức khu vực.

Một điểm gây lo ngại liên quan đến tên lửa đạn đạo. Trong suốt cuộc xung đột, chính quyền ông Trump từng coi việc phá hủy năng lực tên lửa đạn đạo của Iran là mục tiêu trung tâm. Mục tiêu này cũng phù hợp với lợi ích của các quốc gia vùng Vịnh theo dòng Sunni, bởi khác với Mỹ, toàn bộ các nước này đều nằm trong tầm bắn của tên lửa Iran và từng bị tấn công. Tuy nhiên, bản ghi nhớ không đề cập đến tên lửa của Iran, và chính ông Trump gần đây cũng nói rằng việc tước bỏ loại vũ khí này của Tehran là “không công bằng”.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trưng bày tên lửa tại một triển lãm ở Tehran, Iran, ngày 10 tháng 11 năm 2025. Ảnh: Defa Press.

Bản ghi nhớ cũng dự kiến thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD cho Tehran, điều mà các nước láng giềng lo ngại có thể giúp Iran tăng cường năng lực quân sự, đồng thời gia tăng hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, từ đó gây bất ổn tại nhiều chính phủ.

Thỏa thuận hiện tại cũng cho thấy khả năng Iran sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trọng yếu - điều gây lo ngại lớn cho Kuwait, Qatar và Ả Rập Xê Út, những nước phụ thuộc vào tuyến đường này để xuất khẩu dầu khí.

Ở góc độ rộng hơn, các quan chức Mỹ đang bắt đầu nói về một sự “tái thiết lập” quan hệ với Tehran, một sự chuyển đổi mà phần lớn các nước GCC tỏ ra thận trọng.

Thúy Hà