Chủ nhật gieo mầm pháp luật

Không bảng đen, không phấn trắng, những buổi học pháp luật ở xã vùng biên Yên Thắng bắt đầu bằng những câu chuyện rất “đời”: một lần cãi nhau với bạn, một bình luận trên mạng, hay phút nóng giận khó kiểm soát. Từ những tình huống tưởng nhỏ, một “lớp học” đặc biệt vào sáng Chủ nhật đang dần giúp học sinh hiểu luật theo cách gần gũi hơn, để biết dừng lại trước khi mọi việc đi quá xa.

Khai giảng lớp học “Ngày Chủ nhật với pháp luật” tại xã Yên Thắng.

Sáng Chủ nhật, tại trụ sở Công an xã Yên Thắng, không khí khác hẳn ngày thường. Phòng họp trở nên rộn ràng với sự có mặt của học sinh Trường THCS Yên Thắng. Một buổi học đặc biệt bắt đầu, không bảng đen, không chép bài, mà bằng những câu chuyện.

Đại uý Nguyễn Văn Đông – Phó Trưởng Công an xã, người trực tiếp đứng lớp, mở đầu bằng một tình huống quen thuộc: mâu thuẫn trên mạng xã hội dẫn đến xích mích ngoài đời. Câu hỏi đặt ra không khó, nhưng cách các em trả lời lại rất khác nhau.

Đại uý Nguyễn Văn Đông trong buổi học đầu tiên của “Ngày Chủ nhật với pháp luật”.

Có em cho rằng “chặn tài khoản là xong”, em khác lại nói sẽ “hẹn gặp để nói chuyện cho rõ”, thậm chí có em thẳng thắn: “Nếu bị xúc phạm quá thì phải đáp trả”. Những ý kiến tưởng chừng bộc phát, nhưng lại phản ánh khá rõ cách các em đang nhìn nhận và xử lý mâu thuẫn.

Đại uý Đông tiếp tục gợi mở: nếu lời qua tiếng lại bị đẩy xa hơn, nếu có hành vi xúc phạm danh dự, thậm chí xô xát, thì câu chuyện khi đó không còn đơn giản là mâu thuẫn cá nhân. Từ một tình huống nhỏ, đồng chí Đông dẫn dắt các em nhìn thấy ranh giới giữa ứng xử và vi phạm pháp luật – thứ đôi khi rất mong manh nhưng hậu quả lại không hề nhỏ.

Theo đại uý Nguyễn Văn Đông, Phó Trưởng Công an xã Yên Thắng: “Chúng tôi không dạy theo kiểu đọc luật. Mỗi buổi đều xây dựng tình huống cụ thể, có khi từ chính những vụ việc từng xảy ra. Mục tiêu là để các em hiểu nếu đi quá giới hạn thì hậu quả sẽ như thế nào, từ đó tự điều chỉnh hành vi".

Cách trao đổi không nặng tính “giảng giải”, mà giống một cuộc đối thoại. Học sinh được nói, được tranh luận và quan trọng hơn là tự nhận ra vấn đề. Khi câu chuyện kết thúc, nhiều em không chỉ hiểu nên làm gì, mà còn hiểu vì sao cần dừng lại đúng lúc.

Em Vi Thị Bích Ngọc, học sinh lớp 9C, Trường THCS Yên Thắng chia sẻ: “Nghe các chú công an kể tình huống thực tế thì dễ hiểu hơn. Có những việc trước đây em nghĩ bình thường, giờ mới biết nếu làm quá có thể vi phạm pháp luật".

Yên Thắng là xã miền núi còn nhiều khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số. Điều kiện kinh tế, nhận thức và sự quan tâm, quản lý của gia đình ở một số khu vực còn hạn chế, khiến một bộ phận thanh thiếu niên dễ có biểu hiện lệch chuẩn. Có thể, từ mâu thuẫn nhỏ dẫn đến đánh nhau, tụ tập gây rối, đến sử dụng rượu bia, thậm chí vi phạm pháp luật. Nếu không được uốn nắn kịp thời, những nguy cơ này rất dễ để lại hệ lụy lâu dài.

Xuất phát từ thực tế đó, UBND xã Yên Thắng đã xây dựng kế hoạch triển khai mô hình “Ngày Chủ nhật với pháp luật”, giao Công an xã chủ trì, phối hợp với Đoàn Thanh niên, nhà trường, trưởng bản và các lực lượng liên quan tổ chức thực hiện.

Nội dung không dừng ở phổ biến quy định, mà hướng tới phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Các buổi học được thiết kế linh hoạt, gắn với những vấn đề học sinh dễ gặp như bạo lực học đường, an toàn giao thông, phòng chống ma túy, tệ nạn xã hội, kỹ năng sử dụng mạng xã hội... Xen kẽ là các kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn.

Từ sau buổi khai giảng khóa I vào ngày 29/3/2026, các lớp học sau đó được duy trì vào sáng Chủ nhật, quy mô khoảng 10 - 15 học sinh mỗi buổi. Số lượng không nhiều, nhưng đủ để tạo không gian gần gũi, giúp các em trao đổi thẳng thắn và bày tỏ quan điểm.

Mỗi buổi học có từ 10 - 15 học sinh tham gia.

Theo ông Vũ Thế Vinh, Chủ tịch UBND xã Yên Thắng: "Địa phương xác định đây là cách làm cần duy trì lâu dài, thay vì triển khai theo từng đợt. Chúng tôi muốn các em được tham gia thực chất, không phải ngồi nghe một chiều. Trước mắt tổ chức với quy mô vừa phải để dễ tương tác, sau đó sẽ đánh giá hiệu quả và từng bước nhân rộng. Mục tiêu là giúp thanh thiếu niên hiểu pháp luật, nâng cao ý thức, từ đó hạn chế vi phạm ngay từ cơ sở".

Theo kế hoạch, mô hình sẽ tiếp tục được mở rộng địa điểm tổ chức, từ trụ sở Công an xã đến nhà văn hóa thôn, trường học, các điểm sinh hoạt cộng đồng. Tùy từng địa điểm, đối tượng tham gia cũng được điều chỉnh phù hợp. Ngoài học sinh, chương trình còn hướng đến đoàn viên, phụ huynh, thậm chí những trường hợp cần uốn nắn. Mỗi nơi một cách tiếp cận, nhưng đều hướng đến sự gần gũi, dễ tiếp nhận.

Phía sau những buổi học ấy là sự duy trì đều đặn của lực lượng Công an xã – đơn vị được giao chủ trì. Trong điều kiện miền núi còn nhiều khó khăn, phần lớn cán bộ công tác xa nhà, nhưng các buổi tuyên truyền vẫn được tổ chức vào ngày nghỉ, như một phần công việc không thể thiếu.

“Ngày Chủ nhật với pháp luật” ở Yên Thắng đang đi theo một cách giản dị: bắt đầu từ những câu chuyện nhỏ, nhưng hướng đến thay đổi nhận thức. Khi pháp luật không còn xa lạ, mà trở thành điều các em có thể hiểu và áp dụng trong cuộc sống, đó cũng là lúc hiệu quả của mô hình dần được thể hiện.

Và từ những buổi sáng như thế, một nền tảng quan trọng đang được hình thành – ý thức tuân thủ pháp luật – bắt đầu từ những điều rất gần gũi.

Hương Quỳnh