Bạo lực tinh thần - vết thương khó thấy

Không có những vết bầm tím hay thương tích nhìn thấy được, những lời chì chiết, xúc phạm, so sánh hay kiểm soát kéo dài có thể để lại những tổn thương sâu sắc trong tâm hồn con người. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp lo âu, trầm cảm, rạn nứt các mối quan hệ gia đình bắt nguồn từ bạo lực tinh thần - một dạng bạo lực âm thầm nhưng không kém phần nguy hiểm.

Chương trình truyền thông về phòng, chống bạo lực gia đình.

Những tổn thương âm thầm

Chị N.H.L. (phường Hạc Thành) không thể quên cảm giác bàng hoàng khi biết con gái từng có ý định làm tổn thương bản thân chỉ vì không muốn tiếp tục nghe những lời so sánh của mẹ. Sự việc được phát hiện từ một bài viết của học sinh trong giờ học, khi H.A. kể về nỗi buồn kéo dài vì thường xuyên bị đem ra so sánh với chị gái. Điều khiến chị L. ám ảnh hơn cả là khi đọc đến đoạn con kể về ý định làm tổn thương bản thân. Sau một bữa cơm gia đình, khi tiếp tục nghe những lời trách mắng, so sánh như “sao con dốt thế”, “nói mãi không hiểu”, “không được một phần của chị”, H.A. đã vào phòng khóc và nảy sinh ý định dùng vật nhọn làm hại chính mình để không phải nghe những lời ấy nữa.

Gia đình chị L. có ba người con. Con gái đầu học giỏi, ngoan ngoãn nên mỗi khi con thứ hai mắc lỗi hoặc kết quả học tập chưa như mong muốn, chị thường lấy chị gái làm chuẩn mực để so sánh. Chị nghĩ đó là cách để con cố gắng hơn mà không nhận ra những lời nói lặp đi lặp lại mỗi ngày đã trở thành áp lực tâm lý đối với con. Chị L. nghẹn ngào: “Tôi thực sự sốc. Tôi luôn nghĩ mình đang dạy con cố gắng hơn. Đến khi đọc những dòng tâm sự đó mới biết con đã tổn thương nhiều như thế”.

Câu chuyện của H.A. không phải trường hợp cá biệt. Đằng sau nhiều biểu hiện lo âu, trầm cảm hay những tổn thương tâm lý kéo dài là hành vi bạo lực tinh thần diễn ra âm thầm trong chính gia đình.

Tại Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa, các bác sĩ thường xuyên tiếp nhận những trường hợp đến khám với các biểu hiện mất ngủ, lo âu, mệt mỏi kéo dài. Nhiều năm sống trong cảnh thường xuyên bị chồng xúc phạm, nghi ngờ và kiểm soát các mối quan hệ xã hội, chị T.T.M. (phường Hạc Thành) dần rơi vào trạng thái căng thẳng, ngại giao tiếp và mất ngủ kéo dài. Qua quá trình điều trị, các bác sĩ xác định những tổn thương tinh thần kéo dài trong cuộc sống gia đình là nguyên nhân chính khiến sức khỏe của chị suy giảm. Ban đầu, chị M. lựa chọn im lặng với suy nghĩ mọi chuyện rồi sẽ qua. Nhưng những tổn thương kéo dài khiến chị ngày càng khép mình. Từ chỗ không muốn trò chuyện với chồng, chị dần ngại giao tiếp với mọi người xung quanh. Mỗi ngày trôi qua đều là cảm giác mệt mỏi, áp lực và bất an.

Những câu chuyện như của chị M. hay H.A. cho thấy một thực tế đáng lo ngại: bạo lực tinh thần đang tồn tại dưới nhiều hình thức nhưng thường khó nhận diện hơn bạo lực thể chất.

Theo ghi nhận của Ban Chỉ đạo công tác gia đình tỉnh, 2 năm qua toàn tỉnh ghi nhận 545 vụ bạo lực tinh thần. Tuy nhiên, số liệu này chưa phản ánh đầy đủ thực trạng bạo lực tinh thần bởi còn nhiều trường hợp âm thầm trong gia đình, khó được phát hiện.

Cần nhiều hơn sự thấu hiểu và sẻ chia

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Kim Chi, Trưởng Khoa khám bệnh Bệnh viện Tâm thần, nhiều bệnh nhân đến khám không có thương tích trên cơ thể nhưng lại gặp các vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe tinh thần như mất ngủ, rối loạn lo âu, trầm cảm. Phần lớn là họ từng trải qua thời gian dài bị xúc phạm, kiểm soát hoặc sống trong môi trường gia đình căng thẳng".

TS. Hoàng Thị Kim Oanh, Trưởng bộ môn Quản lý Văn hóa, Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, cho biết: "Bạo lực tinh thần không chỉ là những lời chửi mắng, xúc phạm mà còn bao gồm các hành vi kiểm soát, cô lập, đe dọa, phủ nhận cảm xúc hoặc tạo áp lực tâm lý kéo dài. Điều đáng lo ngại là nhiều người không nhận ra mình đang gây tổn thương cho người thân. Nhiều cha mẹ cho rằng việc thường xuyên so sánh con cái là để con tiến bộ hơn, nhiều người chồng nghĩ việc kiểm soát vợ là biểu hiện của sự quan tâm, nhưng những hành vi ấy đều có thể trở thành bạo lực tinh thần. Bạo lực tinh thần không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người bị bạo lực mà còn ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình và sự gắn kết xã hội”.

Để ngăn chặn tình trạng bạo lực tinh thần, điều quan trọng là thay đổi nhận thức của mỗi người, mỗi gia đình. Mỗi người cần học cách lắng nghe, chia sẻ và kiểm soát cảm xúc khi giải quyết mâu thuẫn. Các thành viên trong gia đình cần gìn giữ những giá trị văn hóa ứng xử trong gia đình như: tôn trọng, bình đẳng, yêu thương, chia sẻ. Cha mẹ cần đồng hành với con bằng sự động viên thay vì so sánh, chỉ trích. Vợ chồng cần đối thoại trên tinh thần tôn trọng và thấu hiểu thay vì dùng lời nói để gây áp lực hoặc hạ thấp nhau.

Bên cạnh đó, nhà trường, các tổ chức đoàn thể và chính quyền địa phương cần tăng cường tuyên truyền về phòng chống bạo lực, kỹ năng ứng xử, kỹ năng làm cha mẹ và chăm sóc sức khỏe tinh thần.

Bạo lực tinh thần là những vết thương khó nhìn thấy bằng mắt thường nhưng lại âm thầm bào mòn niềm vui sống, sự tự tin và hạnh phúc của con người. Nhận diện đúng, lên tiếng kịp thời và xây dựng văn hóa ứng xử tôn trọng, nhân văn chính là cách để ngăn chặn những tổn thương vô hình ấy ngay từ mỗi gia đình và cộng đồng.

Bài và ảnh: Quỳnh Chi