Xây dựng “lá chắn số” cho trẻ em

Cùng với những cơ hội học tập, kết nối và khám phá tri thức, không gian số cũng đặt trẻ em trước nhiều nguy cơ, cạm bẫy khó lường. Khi internet và mạng xã hội trở thành một phần của tuổi thơ, việc trang bị kỹ năng số để trẻ biết nhận diện rủi ro, ứng xử an toàn và tự bảo vệ mình không còn là câu chuyện của riêng mỗi gia đình, mà đòi hỏi sự chung tay của nhà trường, các tổ chức xã hội và cả cộng đồng.

Buổi tập huấn về kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn hiệu quả.

Những chiếc điện thoại thông minh, máy tính bảng và mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của nhiều trẻ em. Tuy nhiên, sự thành thạo trong sử dụng công nghệ không đồng nghĩa với việc các em đã có đủ kỹ năng để nhận diện và phòng tránh những rủi ro trên không gian mạng.

Là phụ huynh có con học lớp 6, chị Nguyễn Thị H. (phường Hạc Thành) từng khá yên tâm khi con chủ yếu sử dụng Ipad để học trực tuyến. "Chỉ sau một thời gian, tôi thấy con dành nhiều thời gian hơn cho mạng xã hội, vô tư nhắn tin với người lạ và chia sẻ hình ảnh, thông tin cá nhân trên mạng xã hội. Các con rất nhanh nhạy với công nghệ nhưng lại chưa đủ kỹ năng để nhận diện nguy cơ trên không gian mạng. Giờ cấm con sử dụng mạng xã hội cũng không phải giải pháp. Tôi chỉ mong con được trang bị kỹ năng để biết tự bảo vệ mình”, chị H. chia sẻ.

Từ những trăn trở ấy, việc trang bị kiến thức và kỹ năng số cho trẻ em đang được nhiều cơ quan, đơn vị quan tâm bằng những cách làm thiết thực. Tại Trại hè kỹ năng sống - Nghiệp vụ Ban Chỉ huy Liên đội tỉnh Thanh Hóa năm 2026, chuyên đề “Ứng dụng AI và sử dụng mạng xã hội an toàn” thu hút sự tham gia sôi nổi của các học viên. Thay vì những bài giảng một chiều, các em được hóa thân vào những tình huống gần gũi như: xử lý khi nhận được lời mời kết bạn từ người lạ, cách bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện tin giả hay ứng xử trước các bình luận tiêu cực trên mạng xã hội. Mỗi tình huống đều được các em cùng nhau thảo luận, đưa ra cách xử lý và lắng nghe sự phân tích của báo cáo viên.

Em Nguyễn Hà Linh (phường Sầm Sơn) chia sẻ: "Trước đây em nghĩ ai kết bạn cũng được, nhiều khi còn đăng ảnh lên mạng để mọi người vào bình luận cho vui. Sau buổi học, em mới biết không nên chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân và phải cẩn trọng khi trò chuyện với người lạ trên mạng”.

Trại hè được tổ chức cho 1.200 học viên là cán bộ Ban Chỉ huy Liên đội khối tiểu học và THCS trên địa bàn tỉnh. Chương trình đã đưa chuyên đề về ứng dụng AI và sử dụng mạng xã hội an toàn vào nội dung huấn luyện, giúp các em hình thành kỹ năng ứng xử văn minh và tự bảo vệ mình trên không gian số. Ông Nguyễn Xuân Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Thanh thiếu nhi và Cộng đồng tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Bảo vệ trẻ em trên môi trường số là nhiệm vụ quan trọng. Vì vậy, trung tâm đã lồng ghép nội dung này vào các lớp tập huấn, trại hè nhằm trang bị cho các em kiến thức, kỹ năng nhận diện rủi ro, sử dụng internet an toàn, có trách nhiệm và tự bảo vệ mình”.

Song song với các hoạt động tập huấn, tổ chức đoàn các cấp còn đẩy mạnh truyền thông về an toàn số thông qua các video ứng dụng AI, infographic và pano tuyên truyền về nhận diện rủi ro, bảo vệ thông tin cá nhân và sử dụng mạng xã hội an toàn.

Việc xây dựng “lá chắn số” còn được các ngành, đơn vị lồng ghép vào các chương trình chăm sóc, bảo vệ trẻ em. Trong năm qua, Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh đã truyền thông cho 600 học sinh THCS về sử dụng mạng xã hội an toàn, hiệu quả; truyền thông cho 770 người dân về kỹ năng ứng phó với thông tin xấu, độc trên môi trường mạng. Các hoạt động trao học bổng, quà tặng cho trẻ em cũng được kết hợp với giáo dục kỹ năng số.

Trước tốc độ phát triển của công nghệ, không một “lá chắn” nào có thể phát huy hiệu quả nếu thiếu sự đồng hành của gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội. Gia đình cần đồng hành, định hướng để con sử dụng internet đúng mục đích; nhà trường và các tổ chức đoàn thể tiếp tục đổi mới hoạt động truyền thông, trải nghiệm, giúp trẻ hình thành kỹ năng tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Khi đó, không gian số sẽ thực sự trở thành môi trường học tập, sáng tạo và phát triển an toàn đối với trẻ em.

Bài và ảnh: Thùy Linh