Ứng dụng khoa học - công nghệ để nâng sức cạnh tranh của làng nghề truyền thống

Để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất ở làng nghề truyền thống tại Thanh Hóa đã tích cực ứng dụng khoa học - công nghệ vào quá trình sản xuất. Qua đó, giúp làng nghề nâng cao sức cạnh tranh, giảm giá thành sản phẩm và mang lại thu nhập cao cho người làm nghề.

Nhờ đầu tư mua máy dệt chiếu đã giúp người làm nghề xã Quảng Ngọc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Nghề làm bánh đa ở phường Đông Tiến (trước đây là xã Tân Châu, huyện Thiệu Hóa cũ) đã tồn tại hàng trăm năm tuổi. Trải qua bao biến cố thăng trầm, người làm nghề ngoài nhanh nhạy, nắm bắt nhu cầu thị hiếu người tiêu dùng, còn tích cực đầu tư mua sắm máy móc hiện đại thay thế dần phương thức sản xuất thủ công truyền thống, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Hiện trong làng nghề có hơn 200 hộ tham gia tráng bánh và 100% hộ đã đầu tư mua sắm máy nghiền bột, nồi hơi tráng bánh. Cá biệt, có hộ còn đầu tư mua sắm máy tráng bánh như hộ gia đình ông Nguyễn Bích Phương ở khu phố Phú Văn...

Việc đầu tư trang thiết bị, công nghệ không chỉ giúp cho việc làm nghề được chuyên môn hóa hơn mà còn giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm gấp hàng chục lần so với làm thủ công truyền thống. Nhờ đầu tư máy móc vào quá trình làm bánh, nhiều hộ trong làng nghề đã xây dựng, phát triển thành công sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh như bánh đa Quang Thu của hộ gia đình bà Phùng Thị Thu ở khu phố Đắc Châu 1, bánh đa nem Phương Nhàn của hộ gia đình ông Nguyễn Bích Phương ở khu phố Phú Văn... Qua đó, sản phẩm làng nghề hiện đã có mặt hầu khắp các địa phương trên cả nước. Ngoài ra, bánh đa nem bước đầu xuất khẩu sang Lào, Thái Lan,... thông qua các đại lý và các kênh bán hàng như shopee, lazada, facebook, tiktok. Nghề làm bánh đa nem phát triển, không chỉ đem lại doanh thu hàng trăm triệu đồng/năm cho người làm nghề mà còn tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương, với mức thu nhập ổn định từ 6 - 8 triệu đồng/người/tháng.

Cơ sở sản xuất bánh đa nem, miến gạo Phương Nhàn của hộ gia đình ông Nguyễn Bích Phương ở tổ dân phố Phú Văn, phường Đông Tiến đang tạo việc làm, thu nhập ổn định cho gần 10 lao động. Ông Phương cho biết: "Tôi biết nghề từ nhỏ nhưng chuyên tâm làm nghề được hơn chục năm nay. Trước đây, nghề làm bánh đa nem và làm miến của gia đình hoàn toàn bằng thủ công nên dù làm cật lực, chỉ chế biến được khoảng 20kg gạo/ngày. Năm 2013, tôi mạnh dạn đầu tư mua sắm máy nghiền bột, máy tráng bánh, máy cắt miến..., với giá trị hơn 1 tỷ đồng. Có máy móc tham gia vào quá trình sản xuất giúp nâng công suất, sản lượng bánh, miến đạt trên 2,5 tạ/ngày. Năng suất, sản lượng tăng lên, không chỉ góp phần đem lại doanh thu cho gia đình khoảng 150 triệu đồng/năm mà còn tạo việc làm ổn định cho 7 - 8 lao động, với ngày công 200 nghìn đồng/người/ngày.

Trước đây, nghề dệt chiếu cói xã Quảng Ngọc được làm hoàn toàn bằng thủ công, năng suất không cao. Thêm vào đó, trên thị trường xuất hiện nhiều loại chiếu với mẫu mã bắt mắt như nhựa, trúc... khiến chiếu cói của địa phương rất khó cạnh tranh. Bắt nhịp xu hướng mới, nhiều hộ làm nghề đã mạnh dạn đầu tư, mua sắm máy móc, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, phù hợp với nhu cầu thị trường. Đặc biệt, việc làng nghề được công nhận làng nghề truyền thống năm 2021 và sản phẩm chiếu cói đạt OCOP năm 2022 đã tạo điều kiện để chiếu cói xã Quảng Ngọc phát triển và mở rộng thị trường tiêu thụ tại nhiều tỉnh thành trong cả nước, với số lượng tiêu thụ khoảng 2,5 triệu chiếc/năm. Lượng chiếu cói tiêu thụ không chỉ giúp các hộ làm nghề có thu nhập hàng trăm triệu đồng/năm mà còn tạo việc làm, thu nhập cho hơn 3 nghìn lao động trong xã, với mức thu nhập từ 5,5 - 7,5 triệu đồng/người/tháng.

Đến thăm cơ sở sản xuất chiếu cói của gia đình ông Nguyễn Văn Thắng ở thôn Ngọc Bình, hàng chục chiếc máy dệt chiếu đang làm việc hết công suất. Ông Thắng cho biết: "Trước đây, nghề dệt chiếu cói của gia đình được làm hoàn toàn bằng thủ công nên năng suất và thu nhập đem lại không nhiều. Từ năm 2006, gia đình tôi đã mạnh dạn đầu tư nhiều tỷ đồng để mua máy dệt, máy bìa và máy đánh dây... phục vụ cho quá trình dệt chiếu của gia đình. Từ khi sử dụng máy móc, việc sản xuất được thực hiện theo dây chuyền, mỗi chiếc chiếu dệt bằng máy chỉ mất khoảng 20 phút, rút ngắn hàng chục lần so với dệt thủ công truyền thống. Hiện tại, gia đình tôi đang có 20 máy dệt chiếu. Trung bình một máy sử dụng 2 lao động, với công suất đạt khoảng 50 đôi chiếu/ngày, sau khi trừ các khoản chi phí đem lại thu nhập 30 triệu đồng/tháng, tạo việc làm ổn định cho 30 lao động, với mức thu nhập từ 5 - 7 triệu đồng/người/tháng".

Thanh Hóa hiện có khoảng hơn 100 nghề, làng nghề được tỉnh công nhận nghề, làng nghề và làng nghề truyền thống. Nhiều làng nghề sau khi được công nhận đã mạnh dạn đổi mới, ứng dụng khoa học - công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Qua đó, giúp làng nghề nâng cao sức cạnh tranh, giảm giá thành sản phẩm và mang lại thu nhập cao cho người làm nghề.

Bài và ảnh: Minh Lý