Tiếng hát từ trái tim

Căn phòng trên tầng ba của Trung tâm Giáo dục dạy nghề cho người mù Thanh Hóa hướng ra khoảng sân rộng. Nhìn từ ngoài vào, nơi đây chẳng khác mấy so với những văn phòng công sở thông thường, ngoại trừ tiếng đàn, nhịp phách và giọng hát văn thánh thót lách qua ô cửa khép hờ. Trong phòng, bảy học viên ngồi cạnh nhau, mắt hướng về khoảng không vô định. Nhưng khi tiếng đập phách của nghệ nhân ưu tú Thiên Hương cất lên, cả nhóm lập tức bắt nhịp, say sưa cùng nhau cất lên tiếng hát ngọt ngào. Đây là lớp học nghệ thuật truyền thống dành cho người khiếm thị, nơi trong bốn năm qua, nhiều thế hệ học viên đã nương theo câu hát chầu văn để tự tin hòa nhập với cuộc đời.

Thành viên lớp học say mê luyện tập dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân ưu tú Thiên Hương.

Năm 2022, khi lãnh đạo Hội Người mù tỉnh đưa ra ý tưởng thành lập một lớp học hát chầu văn, không ít người tỏ ra e ngại. Tẩm quất, bấm huyệt hay làm các công việc thủ công từ lâu đã thành công việc quen thuộc, an toàn cho người khiếm thị. Còn âm nhạc dân tộc, đặc biệt là chầu văn, một loại hình nghệ thuật đòi hỏi kỹ thuật thanh nhạc phức tạp, tính lề lối khắt khe vốn là bài toán khó ngay cả với người sáng mắt. Thế nhưng, những người làm công tác hội lại có một góc nhìn khác, nghề thủ công, hay các công việc quen thuộc là lời giải cho bài toán thu nhập, còn sự tự tin và khả năng tự chủ lâu dài phải đến từ sự giải phóng về tâm lý.

Nói về định hướng này, bà Nguyễn Thị Mão, Phó chủ tịch Hội Người mù tỉnh Thanh Hóa, chia sẻ: “Xuất phát từ mong muốn giúp các cháu nuôi dưỡng tâm hồn và mở mang hiểu biết về nghệ thuật truyền thống, nên chúng tôi chọn hát chầu văn, một nét đẹp văn hóa độc đáo của dân tộc. Khi được học, được đứng trên sân khấu biểu diễn, không chỉ tìm thấy niềm vui hay sự tự tin, mà còn khẳng định được giá trị của mình. Có thời điểm sĩ số lớp học lên đến 20 cháu, đó thực sự là điều bất ngờ và là niềm hạnh phúc lớn với những người làm công tác hội như chúng tôi”.

Dạy hát truyền thống vốn đã nhiều gian nan, truyền nghề cho người khiếm thị đòi hỏi phương pháp hoàn toàn khác biệt. Không thể chép lời lên bảng, không thể hướng dẫn khẩu hình, cũng chẳng thể chỉ tay vào từng nốt nhạc. Tất cả đều phải truyền khẩu, ghi nhớ và cảm nhận bằng trái tim.

Cơ duyên đã đưa lãnh đạo Hội Người mù tìm đến gặp nghệ nhân ưu tú Thiên Hương. Nhận lời đứng lớp giảng dạy lớp học đặc biệt này, nghệ nhân Thiên Hương xác định đây là một hành trình vắt cạn sự kiên nhẫn. Những ngày đầu, việc dạy một câu hát văn kéo dài gấp nhiều lần so với lớp học thông thường. Cô phải ngồi sát bên từng trò, nắm lấy tay uốn từng nhịp phách, hát đi hát lại hàng chục lần để học trò lắng nghe mà sửa từng nốt chênh phô. Khi tôi ghé qua chơi, cả đội đang tập trung luyện tập tác phẩm hát chầu văn “Người mù sáng trong tim" do nghệ nhân ưu tú Thiên Hương soạn lời.

Đảm nhận vai trò hát chính trong bài hát văn này, em La Thái Hòa xúc động: “Hát chầu văn rất khó, nhất là với những người không nhìn thấy ánh sáng như chúng em. Nhưng nhờ sự kiên nhẫn, tận tụy của cô Thiên Hương, em đã cảm nhận được cái hay, cái đẹp của làn điệu truyền thống. Bài hát “Người mù sáng trong tim” như nói hộ nỗi lòng của chúng em”.

Không chỉ có giọng hát, sự ăn ý của đội ngũ nhạc công khiếm thị cũng làm nên sức hút đặc biệt cho mỗi tiết mục. Em Lê Văn Tự, người phụ trách phần nhạc cụ của lớp, chia sẻ: “Người bình thường nhìn phím đàn, nhìn tay người chỉ huy để đánh nhạc, còn chúng em phải học thuộc lòng từng nốt, cảm nhận nhịp gõ qua đôi tai. Mất rất nhiều thời gian uốn nắn nhưng giờ em đã làm chủ được nhạc cụ rồi".

Trước đây, các thành viên của lớp chủ yếu biểu diễn trong sinh hoạt nội bộ hoặc một vài sự kiện giao lưu địa phương. Đợt tập luyện cao điểm lần này là để chuẩn bị cho hội thi cấp quốc gia, cũng là lần đầu tiên mô hình lớp học chầu văn của người khiếm thị Thanh Hóa bước ra tranh tài ở một sân chơi quy mô Trung ương.

Nắng chiều chếch qua ô cửa sổ tầng ba, thả vài vệt sáng ấm áp lên gò má của những người học trò đặc biệt. Tiếng đàn, nhịp phách hòa cùng đốm nắng nhảy nhót trên khoảng sân rộng, mang theo niềm vui và nguồn năng lượng tích cực trong nụ cười và nét mặt rạng rỡ của mỗi học viên.

Ngày mai, khi bước ra sân khấu lớn, điều các em gửi tới khán giả không chỉ làn điệu chầu văn truyền thống mà còn là nghị lực, tình yêu đời và khát vọng hòa nhập. Tiếng hát cất lên từ căn phòng nhỏ này sẽ còn ngân xa, bởi đó là thanh âm được cất lên từ những mảnh đời cảm nhận cuộc sống bằng ánh sáng ấm áp nơi ngực trái.

Bài và ảnh: Minh Quyên