Thói quen trì hoãn ở người trẻ

Dù hiểu rõ giá trị của thời gian, không ít người trẻ vẫn thường xuyên chần chừ trước những việc quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của chính họ. Trì hoãn không còn là hiện tượng cá biệt mà đang trở thành thói quen phổ biến, âm thầm tạo nên áp lực trong học tập, công việc và cả những bước ngoặt của tuổi trẻ.

Khi “để mai làm” trở thành thói quen

Ở tuổi 22, L.P.A., sinh viên năm cuối của một trường đại học tại Hà Nội, đang đứng trước một cột mốc quan trọng: hoàn thành chứng chỉ IELTS để đủ điều kiện xét tốt nghiệp. Tuy nhiên, kế hoạch ấy liên tục bị lùi lại. Khi bước sang năm thứ ba, lịch học dày đặc, thực tập và công việc làm thêm khiến việc học ngoại ngữ bị gác lại. Mỗi lần nghĩ đến việc ôn IELTS, cô lại tự nhủ rằng cần chuẩn bị kỹ hơn rồi mới bắt đầu. “Ban đầu em nghĩ cứ từ từ ôn cũng được, vì vẫn còn khá lâu mới đến lúc tốt nghiệp. Sau đó thì việc này nối tiếp việc kia, lúc nào cũng cảm thấy chưa phải thời điểm phù hợp để học nghiêm túc”, P.A. kể.

Trong suốt những năm đại học, P.A. vẫn hoàn thành các môn học đúng hạn và duy trì kết quả học tập ổn định. Nhưng với một mục tiêu dài hạn như kỳ thi ngoại ngữ, việc bắt đầu lại trở nên khó khăn hơn dự tính. Cô thường chờ đợi một khoảng thời gian “thật rảnh” để học tập trung, trong khi khoảng thời gian ấy hiếm khi xuất hiện. Chỉ đến khi bước vào học kỳ cuối, P.A. mới nhận ra mình chỉ còn vài tháng để hoàn thành chứng chỉ nếu muốn kịp xét tốt nghiệp. Cô buộc phải đăng ký một khóa luyện thi cấp tốc vào buổi tối sau giờ thực tập. Ban ngày đi làm, buổi tối đi học, về nhà lại tranh thủ làm bài tập và luyện đề. Nhịp sinh hoạt trở nên dày đặc hơn nhiều so với dự định ban đầu.“Lúc đó em mới thấy nếu mình bắt đầu sớm hơn thì mọi thứ đã nhẹ nhàng hơn rất nhiều”, P.A. thừa nhận.

L.P.A vẫn đang loay hoay với việc sắp xếp thời gian để hoàn thành chứng chỉ Tiếng Anh.

Áp lực không chỉ đến từ kỳ thi, mà còn từ cảm giác tiếc nuối vì đã để thời gian trôi qua quá lâu. Việc phải chạy đua với thời gian khiến quá trình học trở nên căng thẳng hơn, dù mục tiêu ban đầu hoàn toàn có thể đạt được theo cách nhẹ nhàng hơn.

P.A.T, sinh viên năm 3 của một trường đại học tại Thanh Hoá, bước vào kì thực tập với tinh thần uể oải. Thay vì chủ động liên hệ với cơ quan thực tập để bắt tay ngay vào công việc, P.A.T lại có tâm lý “để từ từ rồi tính”. Kì thực tập kéo dài 3 tháng, tuy nhiên hơn 2 tháng đầu, cậu không lên cơ quan để gặp người hướng dẫn hay triển khai đề tài. Mỗi lần bị bố mẹ nhắc nhở, A.T chỉ cười trừ và cho rằng “vẫn còn nhiều thời gian”. Chỉ đến khi nhìn lại lịch và nhận ra hạn nộp chỉ còn chưa đầy 1 tháng, cậu mới thực sự sốt sắng. Khối lượng công việc khiến cậu trở nên rối bời, từ việc liên hệ lại với cơ quan thực tập đến việc xây dựng đề cương và hoàn thiện tác phẩm... tất cả đều phải làm trong thời gian gấp rút. Để rồi đến chính A.T phải thừa nhận rằng “giá như em bắt đầu sớm hơn thì có lẽ mọi chuyện đã khác”.

Câu chuyện của P.A. và A.T không phải là trường hợp hiếm gặp trong môi trường đại học. Với nhiều sinh viên, các mục tiêu như chứng chỉ ngoại ngữ, kỹ năng nghề nghiệp hay kế hoạch nghề nghiệp thường được đặt ra từ rất sớm, nhưng việc bắt đầu thực hiện lại liên tục bị trì hoãn.

Trì hoãn đôi khi bắt đầu từ những quyết định rất nhỏ: hôm nay nghỉ một buổi học vì cảm thấy mệt, tuần này tạm gác kế hoạch vì bận việc khác... Những lựa chọn tưởng chừng không đáng kể ấy, khi lặp lại nhiều lần, dần tạo thành một vòng lặp quen thuộc: biết việc cần làm – trì hoãn – áp lực tăng lên – rồi chạy đua với thời gian.

Trì hoãn dưới góc nhìn tâm lý

Trong nhịp sống hiện đại, khi người trẻ đứng trước nhiều lựa chọn, nhiều mục tiêu và cũng nhiều áp lực, việc chần chừ trước những nhiệm vụ quan trọng dường như trở nên phổ biến hơn. Tuy nhiên, phía sau mỗi lần trì hoãn là một cái giá nhất định: áp lực dồn nén, chất lượng công việc giảm sút, và đôi khi là những cơ hội bị bỏ lỡ.

Theo các chuyên gia, hiện tượng trì hoãn ở người trẻ không đơn thuần xuất phát từ sự lười biếng hay thiếu trách nhiệm, mà là một vấn đề có liên quan đến yếu tố tâm lý và khả năng quản lý bản thân. ThS. Phạm Thị Thu Hòa, giảng viên Khoa Giáo dục, Trường Đại học Hồng Đức, cho rằng: “Trì hoãn là hiện tượng tâm lý phổ biến, biểu hiện qua việc chần chừ, chậm trễ trong thực hiện một nhiệm vụ hoặc đưa ra quyết định, khiến công việc bị kéo dài, thậm chí dang dở so với mục tiêu ban đầu. Nhiều người trẻ hiện nay không phải không có mục tiêu. Họ thường có những định hướng khá rõ ràng về học tập, nghề nghiệp và tương lai. Tuy nhiên, giữa mục tiêu và hành động vẫn tồn tại một khoảng cách không nhỏ”.

Cũng theo ThS. Phạm Thị Thu Hòa, các nghiên cứu tâm lý học hiện đại cho thấy, nguyên nhân của tình trạng này không chỉ nằm ở kỹ năng quản lý thời gian, mà còn liên quan đến việc quản lý cảm xúc của mỗi cá nhân. Một nhiệm vụ mới, đặc biệt là những công việc mang tính thử thách hoặc có áp lực cao, thường khiến người trẻ nảy sinh những cảm xúc tiêu cực như lo âu, chán nản hoặc sợ thất bại. Khi phải đối diện với những cảm xúc này, nhiều người có xu hướng trì hoãn việc bắt đầu công việc như một cách để tránh cảm giác khó chịu trước mắt. Việc trì hoãn trong thời điểm đó có thể mang lại cảm giác nhẹ nhõm tạm thời, nhưng về lâu dài lại khiến áp lực gia tăng khi công việc bị dồn lại, thời hạn đến gần và khối lượng nhiệm vụ ngày càng lớn.

ThS. Phạm Thị Thu Hoà cho rằng thói trì hoãn về lâu dài lại khiến áp lực gia tăng khi công việc bị dồn lại .

Bên cạnh đó, nỗi sợ thất bại cũng là một trong những nguyên nhân khiến không ít người trẻ chần chừ khi bắt tay vào công việc. Trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi kỳ vọng từ gia đình, nhà trường và xã hội ngày càng cao, nhiều bạn trẻ cảm thấy áp lực phải đạt được thành công hoặc những chuẩn mực nhất định. Sự lo lắng về việc bản thân có thể không đáp ứng được những kỳ vọng đó khiến họ do dự, thiếu tự tin khi bắt đầu một nhiệm vụ mới hoặc khi theo đuổi mục tiêu dài hạn.

Một nguyên nhân khác được các chuyên gia chỉ ra là việc xác định mục tiêu chưa thực sự phù hợp với khả năng và điều kiện của bản thân. Không ít người trẻ đặt ra những mục tiêu lớn trong tương lai nhưng lại chưa xác định được các bước đi cụ thể để đạt được mục tiêu đó. Khi thiếu những mục tiêu ngắn hạn rõ ràng, cá nhân dễ rơi vào trạng thái mơ hồ, không biết nên bắt đầu từ đâu, bắt đầu vào thời điểm nào và cần chuẩn bị những gì. Điều này khiến quá trình hành động bị trì hoãn hoặc gián đoạn.

Ngoài ra, khả năng tự kỷ luật và quản lý bản thân cũng đóng vai trò quan trọng. Theo ThS. Phạm Thị Thu Hòa, thiếu kỷ luật cá nhân là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng trì hoãn ở người trẻ. Khi không duy trì được thói quen làm việc đều đặn, nhiều người dễ bị cuốn vào các hoạt động giải trí hoặc những yếu tố gây xao nhãng, khiến kế hoạch ban đầu không được thực hiện đúng tiến độ.

Không chỉ vậy, xã hội hiện đại với nhiều cơ hội và lựa chọn cũng khiến quá trình ra quyết định trở nên khó khăn hơn. Người trẻ ngày nay có thể đứng trước nhiều phương án khác nhau về ngành học, nghề nghiệp, nơi làm việc hay định hướng phát triển. Khi có quá nhiều lựa chọn, họ phải cân nhắc nhiều yếu tố cùng lúc như lợi ích, rủi ro, chi phí và cơ hội. Điều này dễ dẫn đến cảm giác bối rối, do dự và kéo dài thời gian đưa ra quyết định.

Tình trạng trì hoãn kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả học tập và công việc, mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của người trẻ. Việc thường xuyên để công việc dồn vào phút cuối dễ khiến cá nhân rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu và mệt mỏi. Lâu dần, những thất bại lặp lại trong việc hoàn thành nhiệm vụ có thể làm giảm niềm tin vào bản thân, ảnh hưởng đến động lực phấn đấu và quá trình phát triển nghề nghiệp trong tương lai.

“Việc khắc phục thói quen trì hoãn không chỉ đơn giản là sắp xếp lại thời gian làm việc, mà còn đòi hỏi người trẻ phải học cách quản lý cảm xúc, nâng cao kỷ luật cá nhân và xác định những mục tiêu phù hợp với khả năng của mình. Đây cũng là một trong những kỹ năng quan trọng giúp mỗi người thích nghi tốt hơn với môi trường học tập và làm việc ngày càng năng động, cạnh tranh của xã hội hiện đại”, ThS. Phạm Thị Thu Hòa chia sẻ.

Nam Phương (CTV)