Tảo hôn và những hệ lụy

Hơn 12 năm sau ngày về chung sống, một người đàn ông ở xã Pù Nhi phải chấp hành án tù vì quan hệ tình dục với người chưa đủ 16 tuổi. Vụ việc cho thấy tảo hôn không chỉ kéo theo những hệ lụy về học tập, sức khỏe, con cái, mà còn có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự, đòi hỏi chính quyền cơ sở phải phát hiện và ngăn chặn từ sớm.

Công an xã Pù Nhi tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người dân tại bản Pha Đén, năm 2025.

Lá đơn sau 12 năm chung sống

Ngày 19/6/2026, Công an xã Pù Nhi vận động H.V.V., sinh năm 1990, trú tại bản Cơm, đi chấp hành án sau khi hết thời gian được hoãn thi hành án. V. từng bị Tòa án Nhân dân (TAND) huyện Mường Lát cũ tuyên phạt 36 tháng tù về tội “Giao cấu với trẻ em”. Người bị hại trong vụ án chính là người phụ nữ đã làm lễ cưới, sinh hai con và chung sống với V. như vợ chồng trong nhiều năm.

Theo hồ sơ, cuối năm 2011, H.V.V. quen và nảy sinh tình cảm với T.T.T., sinh ngày 2/2/1998. Trong thời gian tìm hiểu, V. nhiều lần đến nhà T. chơi, ngủ lại và quan hệ tình dục. Tháng 2/2012, V. chấm dứt quan hệ rồi đi làm thuê tại tỉnh Lào Cai. Cuối tháng 3 cùng năm, khi được thông báo T. đã mang thai, V. trở về, xin phép hai bên gia đình và tổ chức đám cưới vào tháng 4/2012. Hai người không đăng ký kết hôn do T. chưa đủ tuổi. Tháng 12/2012, người con đầu chào đời. Tháng 9/2014, họ có thêm người con thứ hai. Kết quả giám định cả hai là con của V. Hồ sơ vụ án cũng xác định tại thời điểm quan hệ dẫn đến hai lần mang thai, T. đều chưa đủ 16 tuổi. Khi sinh người con đầu, T. mới 14 tuổi 10 tháng, còn V. đã 22 tuổi.

Cuộc sống chung sau đó phát sinh mâu thuẫn. T. rời đi, V. trực tiếp chăm sóc hai con. Ngày 8/5/2024, từ đơn khởi kiện của người phụ nữ, TAND huyện Mường Lát cũ thụ lý vụ án tranh chấp hôn nhân và gia đình. Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, tòa án nhận thấy dấu hiệu tội phạm nên chuyển vụ việc sang cơ quan điều tra. Hành vi của V. xảy ra khi Bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009 đang có hiệu lực. Do thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự vẫn còn, V. bị xét xử theo điểm a, d khoản 2 Điều 115 và bị tuyên phạt 36 tháng tù.

Sau khi bản án có hiệu lực, V. được hoãn chấp hành án do là lao động chính, trực tiếp nuôi hai con; cha đã mất, mẹ có gia đình riêng, anh chị em đều khó khăn. Khi thời gian hoãn kết thúc, V. vẫn phải thi hành bản án. Hiện hai người con của V. sống tại nhà, được người chú họ chăm sóc và chính quyền địa phương hỗ trợ. Việc thi hành bản án khép lại một phần trách nhiệm của người lớn, nhưng chưa khép lại những hệ quả đối với con trẻ.

Luật Hôn nhân và Gia đình quy định nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi mới đáp ứng điều kiện về tuổi kết hôn. Nam, nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký thì không phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng; quyền, nghĩa vụ đối với con vẫn được giải quyết theo quan hệ giữa cha mẹ và con. Không phải mọi trường hợp tảo hôn đều cấu thành tội phạm. Việc xử lý phải căn cứ vào độ tuổi của từng người, thời điểm và tính chất hành vi. Tuy nhiên, người từ đủ 18 tuổi trở lên quan hệ tình dục với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Sự “tự nguyện”, đồng ý của gia đình hoặc lễ cưới theo phong tục không loại trừ trách nhiệm này.

Người tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi cũng có thể bị xử phạt. Theo quy định có hiệu lực từ ngày 18/5/2026, hành vi tổ chức tảo hôn bị phạt từ 1 đến 3 triệu đồng; tiếp tục duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi sau khi đã có bản án, quyết định của tòa án bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng.

Phát hiện sớm, can thiệp kịp thời

Từ năm 2025 đến nay, Pù Nhi phát hiện 62 trường hợp liên quan đến tảo hôn. Qua nắm địa bàn và tiếp nhận phản ánh, Công an xã đã phối hợp ngăn chặn 30 trường hợp, tham mưu UBND xã xử lý 32 trường hợp; 20 em được vận động trở lại trường. Việc phát hiện thường bắt đầu từ những dấu hiệu rất cụ thể, đó là một học sinh nghỉ học, đôi trẻ chuẩn bị về ở cùng nhau hoặc gia đình đi xem ngày tổ chức cưới. Cán bộ phụ trách địa bàn trực tiếp xác minh tuổi, hoàn cảnh và mức độ của từng vụ việc để lựa chọn biện pháp can thiệp.

Khó khăn lớn nhất là một bộ phận phụ huynh vẫn xem kết hôn sớm là chuyện riêng của gia đình, thậm chí lo con có phản ứng tiêu cực nếu bị ngăn cản. Vì vậy, Công an xã tham mưu Đảng ủy, UBND xã huy động nhà trường, trạm y tế, MTTQ, các tổ chức hội, ban quản lý bản và người có uy tín cùng vào cuộc. Nhà trường kịp thời báo học sinh nghỉ học; trạm y tế tư vấn sức khỏe sinh sản; các tổ chức hội tiếp cận gia đình; trưởng bản, người thân và người được đôi trẻ tin tưởng trực tiếp thuyết phục. Quá trình vận động gắn với phân tích hậu quả đối với sức khỏe, học tập, sinh kế và trách nhiệm pháp lý; trường hợp có dấu hiệu xâm hại trẻ em được xác minh, xử lý theo quy định.

Vụ việc của H.V.V. cho thấy hậu quả pháp lý có thể xuất hiện sau nhiều năm, khi cuộc sống chung đã đổ vỡ và con cái đã lớn. Bởi vậy, hiệu quả phòng ngừa không chỉ nằm ở số buổi tuyên truyền, mà phải được thể hiện bằng những lễ cưới được ngăn lại, những học sinh trở về lớp và những vụ việc được phát hiện trước khi hậu quả xảy ra.

Bài và ảnh: Tăng Thúy