Tầm nhìn mới - Động lực mới - Không gian mới cho Thanh Hóa phát triển bứt phá (Bài 4): Cơ hội mới cho khu vực miền núi phía Tây

Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (gọi tắt điều chỉnh Quy hoạch) không chỉ mở ra những tuyến đường mới, những công trình mới, mà còn mở ra những cơ hội phát triển mới cho các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh. Từ đây, khoảng cách phát triển đang được kỳ vọng rút ngắn bằng những chính sách mang tính nhân văn và tầm nhìn dài hạn.

Cơ sở hạ tầng thiết yếu của xã biên giới Mường Lát được đầu tư ngày càng đồng bộ.

Quyết tâm thu hẹp khoảng cách vùng miền

Nếu như trước đây, miền núi phía Tây của tỉnh thường được nhắc đến với những cung đường quanh co, những bản làng xa xôi còn nhiều khó khăn, thì nay vùng đất này đang đứng trước cơ hội phát triển mới. Điều chỉnh Quy hoạch đã xác định khu vực trung du và miền núi phía Tây là một trong ba không gian phát triển kinh tế của tỉnh, cùng với khu vực đồng bằng và ven biển. Đây không chỉ là sự thay đổi trong tư duy quy hoạch mà còn thể hiện quyết tâm tạo lập một cực tăng trưởng mới, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi với các vùng động lực của tỉnh.

Từ Mường Lát, Quan Sơn, Quan Hóa, Bá Thước, Linh Sơn, Thường Xuân đến Ngọc Lặc, Cẩm Thủy... điều người dân mong mỏi suốt nhiều năm qua không chỉ là những chính sách hỗ trợ giảm nghèo mà còn là hệ thống hạ tầng đủ mạnh để kết nối với các trung tâm kinh tế, mở rộng cơ hội giao thương, thu hút đầu tư và tạo sinh kế bền vững. Chính vì vậy, điều chỉnh Quy hoạch đã dành nhiều nội dung cho phát triển khu vực miền núi, xác định nơi đây không còn là “vùng đệm” mà sẽ trở thành không gian kinh tế quan trọng gắn với hành lang kinh tế Đông - Tây, kinh tế cửa khẩu, kinh tế rừng, du lịch sinh thái và giao thương quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, hạ tầng giao thông được xem là khâu đột phá. Theo đó, tỉnh sẽ rà soát, bổ sung hệ thống đường tỉnh, đồng thời nâng cấp nhiều tuyến đường liên xã đủ điều kiện thành đường tỉnh nhằm tăng cường kết nối giữa các xã vùng cao với các trung tâm kinh tế. Nếu như quy hoạch trước đây chỉ có 63 tuyến đường tỉnh thì lần điều chỉnh này nâng lên 90 tuyến, cùng với 87 tuyến đường liên xã được định hướng nâng cấp trong thời gian tới. Qua đó, mở ra kỳ vọng về những tuyến giao thông mới kết nối Mường Lát với Quan Hóa, Quan Sơn với vùng trung tâm, Bá Thước với tuyến cao tốc Bắc - Nam và các vùng nguyên liệu lâm nghiệp, dược liệu với hệ thống logistics, khu công nghiệp và thị trường tiêu thụ.

Điều chỉnh Quy hoạch còn nghiên cứu phát triển mô hình logistics tầm thấp bằng thiết bị bay không người lái (UAV) tại khu vực Pù Luông - Pù Hu để phục vụ vận chuyển hàng hóa, cứu hộ, cứu nạn và quản lý tài nguyên rừng. Đây là hướng đi mới, cho thấy tư duy quy hoạch không chỉ giải quyết những hạn chế về địa hình mà còn hướng tới ứng dụng khoa học công nghệ, tạo động lực phát triển cho vùng cao trong tương lai. Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, những tiềm năng vốn còn “ngủ quên” của miền Tây Thanh Hóa sẽ có điều kiện bứt phá mạnh mẽ.

Quy hoạch không chỉ tăng cường kết nối nội tỉnh mà còn mở rộng không gian phát triển qua các hành lang kinh tế Đông - Tây và hệ thống cửa khẩu Việt Nam - Lào. Sau năm 2030, Thanh Hóa sẽ hình thành Khu kinh tế cửa khẩu Na Mèo, nâng cấp các cửa khẩu trên tuyến biên giới. Khi hạ tầng giao thông và cửa khẩu được đầu tư đồng bộ, khu vực phía Tây sẽ trở thành cửa ngõ giao thương với các tỉnh Hủa Phăn, Xiêng Khoảng (Lào), thúc đẩy logistics, thương mại, dịch vụ và thu hút đầu tư.

Theo ông Lê Huy Việt, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Thanh Hóa: “Điểm khác biệt lớn nhất của lần điều chỉnh này là thay đổi cách nhìn về miền núi. Nếu trước đây khu vực này chủ yếu được tiếp cận dưới góc độ an sinh xã hội thì nay được xác định là một không gian kinh tế có nhiều lợi thế riêng. Cùng với quy hoạch giao thông, hệ thống hạ tầng xã hội cũng được quy hoạch theo hướng đồng bộ nhằm tạo nền tảng phát triển lâu dài. Qua đó, không chỉ nhằm cải thiện đời sống người dân mà còn tạo điều kiện để miền núi tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của tỉnh thông qua phát triển kinh tế cửa khẩu, kinh tế rừng, nông nghiệp đặc sản và du lịch sinh thái”.

Bên cạnh đó, điều chỉnh Quy hoạch cũng dành nhiều nội dung cho phát triển điện, nước sạch, viễn thông, y tế, giáo dục và chuyển đổi số tại khu vực miền núi. Tỉnh sẽ tiếp tục đầu tư các công trình thiết yếu bằng nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn lực hợp pháp khác. Đồng thời, mở rộng hạ tầng viễn thông, cáp quang và hạ tầng số để người dân vùng cao có điều kiện tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến, thương mại điện tử, giáo dục và khám chữa bệnh từ xa. Đây được xem là những yếu tố quan trọng để thu hẹp khoảng cách phát triển và khoảng cách số giữa miền núi với khu vực đồng bằng.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Tam Lư, Chu Đình Trọng, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa đã mở ra định hướng phát triển rõ ràng cho các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa. Trên cơ sở định hướng của điều chỉnh quy hoạch, xã sẽ chủ động rà soát quy hoạch địa phương, xây dựng kế hoạch phát triển phù hợp với tiềm năng và lợi thế sẵn có.

Đánh thức tiềm năng, tạo sinh kế bền vững

Nếu hạ tầng được xem là “chìa khóa” mở cánh cửa phát triển thì tài nguyên rừng, cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa chính là những lợi thế để miền núi Thanh Hóa bứt phá trong giai đoạn mới. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, toàn tỉnh có 78 xã vùng đồng bào dân tộc và miền núi thuộc khu vực khó khăn và đặc biệt khó khăn. Vì vậy, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa còn đặt mục tiêu khai thác hiệu quả các nguồn lực sẵn có, tạo sinh kế bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân. Với tỷ lệ che phủ rừng hơn 54%, tập trung chủ yếu ở các địa phương, như: Mường Lát, Quan Sơn, Quan Hóa, Bá Thước, Lang Chánh và Thường Xuân, khu vực này được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng bền vững.

Khu Du lịch Pù Luông được quy hoạch phát triển thành khu du lịch quốc gia tiềm năng sau năm 2030.

Trong bối cảnh kinh tế xanh và giảm phát thải trở thành xu thế toàn cầu, giá trị của rừng không còn chỉ nằm ở khai thác gỗ mà đang mở rộng sang các lĩnh vực như dịch vụ môi trường rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển du lịch sinh thái và đặc biệt là thị trường tín chỉ carbon. Bên cạnh đó, vùng miền núi Thanh Hóa đang hướng tới phát triển các cây dược liệu giá trị như sa nhân, ba kích, đẳng sâm, hà thủ ô, nghệ đen. Việc quy hoạch vùng trồng gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu và thị trường sẽ giúp người dân tham gia chuỗi giá trị, phát triển sản phẩm OCOP, dược liệu chế biến và du lịch trải nghiệm, tạo sinh kế bền vững, gắn với bảo vệ rừng và kinh tế xanh.

“Đây là thời điểm để khu vực miền núi Thanh Hóa chuyển mạnh từ tư duy “khai thác tài nguyên” sang “phát triển kinh tế dưới tán rừng". Điều chỉnh quy hoạch hướng tới phát huy giá trị từ thị trường tín chỉ carbon dựa trên quỹ rừng tự nhiên, văn hóa và con người, biến những tiềm năng lâu nay chưa được khai thác tương xứng thành động lực tăng trưởng mới cho khu vực miền núi”, ông Lê Huy Việt, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Thanh Hóa cho biết thêm.

Đặc biệt, kho tàng văn hóa của đồng bào Thái, Mường, Mông, Dao, Khơ Mú... với nhà sàn, lễ hội, khặp của đồng bào Thái; cồng chiêng của đồng bào Mường, dệt thổ cẩm và ẩm thực bản địa... là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng. Quy hoạch tiếp tục định hướng phát triển Khu Du lịch Pù Luông và Khu Du lịch Bến En thành các khu du lịch quốc gia tiềm năng sau năm 2030, đồng thời xây dựng cụm thiết chế văn hóa - thể thao tại Ngọc Lặc, góp phần bảo tồn văn hóa và thúc đẩy du lịch. Thực tế những năm gần đây, mô hình du lịch cộng đồng các xã Pù Luông, Cổ Lũng, Nam Xuân, Yên Thắng... đã mang lại hiệu quả rõ nét.

Theo Chủ tịch UBND xã Nam Xuân, Ninh Văn Đông, nhiều hộ dân trong xã đã chuyển từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang kinh doanh homestay, dịch vụ lưu trú, hướng dẫn du lịch, bán sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương. Qua đó cho thấy, phát triển du lịch chỉ thực sự bền vững khi người dân địa phương trở thành chủ thể của quá trình phát triển, trực tiếp hưởng lợi từ việc bảo tồn thiên nhiên và gìn giữ bản sắc văn hóa.

Có thể thấy, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh đã mở ra cách tiếp cận mới đối với khu vực miền núi phía Tây, không chỉ kiến tạo một không gian phát triển mới cho miền Tây xứ Thanh mà còn tạo nền tảng để đồng bào các dân tộc thiểu số phát huy nội lực, làm giàu từ chính tài nguyên, văn hóa và khát vọng vươn lên của mình, góp phần xây dựng Thanh Hóa phát triển nhanh, bền vững.

Bài và ảnh: Lê Hợi

(Còn nữa)