Khơi thông nguồn lực, tối ưu hóa giá trị nguồn tài nguyên khoáng sản

Tài nguyên khoáng sản là một trong những nguồn lực quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh mẽ hướng tới sự bền vững và tuần hoàn, việc chuyển đổi từ tư duy “khai thác tối đa” sang “sử dụng thông minh” trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm khơi thông nguồn lực, tối ưu hóa giá trị nguồn tài nguyên khoáng sản.

Hoạt động tận thu khoáng sản theo cấp phép của Công ty TNHH Mạnh Nguyễn Tiến tại xã Triệu Lộc.

Thanh Hóa được đánh giá là địa phương có nguồn tài nguyên khoáng sản đa dạng và phong phú với 601 khu mỏ các loại được đưa vào quy hoạch. Trong đó có 237 mỏ đất, diện tích khoảng 2.563ha, trữ lượng khoảng 242 triệu m3; 208 khu vực mỏ đá, diện tích 4.381ha, trữ lượng và tài nguyên dự báo khoảng 687 triệu m3; 143 mỏ cát xây dựng, diện tích 807ha, trữ lượng khoảng 25,8 triệu m3 và 8 khu mỏ khoáng sản phân tán nhỏ lẻ do Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phân cấp cho tỉnh quản lý, diện tích 146ha, trữ lượng khoảng 649.351 tấn.

Ghi nhận từ thực tiễn cũng như đánh giá của Phòng Địa chất và Khoáng sản, Sở NN&MT, việc thăm dò và khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh luôn tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch chiến lược của quốc gia, tránh tình trạng khai thác tự phát, manh mún làm cạn kiệt tài nguyên. Hoạt động cấp phép được thực hiện theo hình thức đấu giá quyền khai thác khoáng sản bảo đảm tính cạnh tranh lành mạnh, chống thất thoát tài nguyên và tăng nguồn thu cho ngân sách... Hiện, số lượng mỏ khoáng sản đã được UBND tỉnh cấp phép đang còn hiệu lực là 327 mỏ với tổng diện tích 2.051ha, trữ lượng khoảng 268 triệu m3. Trong đó có 85 mỏ đất, diện tích 593ha, trữ lượng khoảng 63 triệu m3; 27 mỏ cát, diện tích 322ha, trữ lượng khoảng 11 triệu m3; 215 mỏ đá, diện tích 1.110ha, trữ lượng 194 triệu m3. Tuy nhiên, phần lớn các khu vực khoáng sản được cấp phép với quy mô khai thác còn nhỏ lẻ, chưa phát huy tối đa hiệu quả hoạt động khai thác. Trong khi số mỏ thực tế đi vào khai thác chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu sử dụng trên địa bàn tỉnh, đặc biệt đối với các mỏ đất san lấp và cát xây dựng phục vụ các dự án đầu tư.

Hoạt động khai thác khoáng sản theo cấp phép của Công ty TNHH Cúc Khang tại xã Tống Sơn.

Nhằm khơi thông nguồn lực, tối ưu hóa giá trị khoáng sản, từ cuối năm 2025 đến nay, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp, đáng chú ý là việc cấp phép cho nhiều mỏ đất san lấp theo cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP của Chính phủ với tổng trữ lượng hàng triệu m3 phục vụ trực tiếp các dự án đầu tư công. Ngoài ra, tỉnh đã cấp hàng chục giấy xác nhận thu hồi khoáng sản trong quá trình thi công dự án với khối lượng 25,3 triệu m3. Trong đó có 0,34 triệu m3 đất sét làm gạch; 3,39 triệu m3 cát nhiễm mặn; 17,73 triệu m3 đất san lấp; 3,77 triệu m3 đá xây dựng. Đầu năm 2026, UBND tỉnh đã cấp phép cho Công ty TNHH Mạnh Nguyễn Tiến thu hồi khoáng sản trong phạm vi diện tích thi công Khu A, B của dự án Nhà máy sản xuất, lắp ráp ô tô, máy xây dựng tại xã Triệu Lộc với diện tích trên 17ha. Thời gian khai thác đến hết ngày 31/12/2026 với tổng khối lượng đất được thu hồi phục vụ san lấp hơn 2,1 triệu m3. Theo bà Nguyễn Thị Cẩm Lệ, Quản lý dự án, Công ty TNHH Mạnh Nguyễn Tiến, sau khi được UBND tỉnh cấp phép, công ty đã tập trung khai thác đáp ứng nhu cầu nhiều dự án trọng điểm trên địa bàn tỉnh, góp phần tăng nguồn cung, phục vụ các dự án đang triển khai.

Những năm gần đây, tỉnh đã ban hành cơ chế hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ, thiết bị sản xuất cát nhân tạo nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này đáp ứng nguồn cung cát xây dựng. Theo thống kê của ngành chức năng, đến nay, toàn tỉnh có 23 đơn vị đã, đang đầu tư dây chuyền sản xuất cát nhân tạo với tổng công suất thiết kế khoảng 2,3 triệu m3/năm, ước có thể cung ứng khoảng 11,65 triệu m3 trong giai đoạn 2026-2030 nếu hoạt động ổn định theo công suất thiết kế.

Với sự vào cuộc quyết liệt từ tỉnh và ngành chức năng cùng những giải pháp mang tính chiến lược được thực thi, nguồn tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã, đang được quản lý, khai thác và phát huy tối đa giá trị, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Bài và ảnh: Phong Sắc