Gỡ khó để nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm OCOP miền núi

Khu vực miền núi Thanh Hóa sở hữu nguồn tài nguyên nông, lâm sản phong phú cùng kho tàng văn hóa bản địa độc đáo của đồng bào các dân tộc Thái, Mường, Dao, Thổ... Đây là dư địa thuận lợi để phát triển các sản phẩm OCOP. Tuy nhiên, để các sản phẩm OCOP vùng cao “vượt núi”, đủ sức cạnh tranh bền vững trên thị trường vẫn còn nhiều “nút thắt” cần sớm tháo gỡ.

Sản phẩm OCOP 3 sao bánh gai Thiên Dương, xã Cẩm Tú tham gia trưng bày, giới thiệu sản phẩm tại sự kiện của Liên minh HTX tỉnh.

Là một trong những sản phẩm OCOP 4 sao “đời đầu” của tỉnh Thanh Hóa, ống hút tre của Công ty TNHH Vibabo, xã Tân Thành đã khai thác được lợi thế về nguồn nguyên liệu tự nhiên để tạo sản phẩm đặc trưng. Sau khi được công nhận OCOP 4 sao năm 2019, sản phẩm đã có lượng tiêu thụ mạnh ở thị trường trong nước và từng là một trong hàng chục sản phẩm OCOP của tỉnh tham gia xuất khẩu. Tuy nhiên, phát triển nhanh không đi cùng với sự bền vững đã khiến sản phẩm “hụt hơi” trên thị trường.

Giám đốc Công ty TNHH Vibabo Lê Xuân Lâm, cho biết: "Nhờ “sức mạnh” của Chương trình OCOP và sự hỗ trợ của các cấp, ngành, địa phương, từ năm 2019, sản phẩm ống hút tre của chúng tôi được tiêu thụ rộng rãi ở trong và ngoài tỉnh, được một số công ty trung gian lựa chọn để xuất khẩu sang thị trường các nước Anh, Nhật, Hàn Quốc... với sản lượng khoảng 6 triệu sản phẩm/năm. Tuy nhiên, do sản phẩm tận dụng nguồn nguyên vật liệu có sẵn ở địa phương như: cây tre, cây nứa tép để sản xuất mà không phát triển được vùng nguyên liệu bền vững nên vài năm gần đây, chúng tôi thiếu nguyên liệu để sản xuất. Việc cung ứng sản phẩm ra thị trường thường xuyên bị gián đoạn”.

Tương tự, sản phẩm thịt xông khói Minh Hương của xã Cẩm Tú vốn được người tiêu dùng tại địa phương ưa chuộng, có sức tiêu thụ ổn định. Điểm đặc biệt của sản phẩm này là tất cả các khâu từ chăn nuôi, giết mổ đến chế biến đều được thực hiện theo một quy trình khép kín. Năm 2024, khi được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, sản phẩm được kỳ vọng sẽ tạo “cú hích” để nâng tầm đặc sản địa phương và nâng cao giá trị kinh tế, thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, sau 2 năm, sản phẩm vẫn chưa thể đưa vào các hệ thống bán lẻ, chưa có thị trường rộng mở. Theo chủ thể sản xuất Cao Thị Vân, nguyên nhân khiến sản phẩm chưa thể vươn tầm tới các thị trường lớn là do nguồn nguyên liệu tự cung tự cấp nên không đủ khả năng để cung cấp đều đặn cho những đơn hàng lớn; chưa xây dựng được tiêu chuẩn chất lượng mà những hệ thống tiêu thụ hiện đại yêu cầu. Hơn nữa, do quy mô sản xuất nhỏ nên sản phẩm chưa được đầu tư về công nghệ, mẫu mã, bao bì, marketing để cạnh tranh được với những sản phẩm cùng loại trên thị trường.

Theo thống kê của Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM Thanh Hóa, tính đến tháng 8/2026, khu vực miền núi của tỉnh phát triển được khoảng 170 sản phẩm OCOP. Hầu hết các sản phẩm được phát triển từ đặc sản địa phương nên đều có thị trường tiêu thụ, tệp khách hàng riêng. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm OCOP của khu vực vẫn sản xuất theo quy mô hộ gia đình, phương thức thủ công; việc áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và sản xuất hàng hóa còn hạn chế. Công nghệ chế biến, bảo quản chưa đáp ứng yêu cầu khiến nhiều sản phẩm phụ thuộc vào mùa vụ, khó duy trì nguồn cung ổn định và đáp ứng các đơn hàng lớn.

Xác định Chương trình OCOP là động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội khu vực miền núi, tỉnh Thanh Hóa đang đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất. Cùng với đó, các sở, ngành, địa phương cũng thường xuyên phối hợp tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng quản trị kinh doanh, hướng dẫn xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với bản sắc văn hóa dân tộc để tạo lợi thế cạnh tranh. Đồng thời, hỗ trợ các chủ thể OCOP xây dựng kênh tiêu thụ hiện đại, đưa sản phẩm OCOP miền núi lên các sàn thương mại điện tử (Shopee, PostMart, TikTok Shop); kết nối vào hệ thống siêu thị lớn và lồng ghép quảng bá qua các điểm đến du lịch cộng đồng (Pù Luông, Bến En...).

Bài và ảnh: Lê Hòa