Sức sống của nghệ thuật tuồng trên đất Thành Vinh

Những năm qua, xã Thành Vinh không chỉ tập trung phát triển kinh tế mà còn chú trọng phát huy di sản văn hóa truyền thống. Trong đó, nghệ thuật hát tuồng đã được bao thế hệ đồng bào dân tộc Mường gìn giữ vẹn nguyên, trở thành nét đẹp đặc trưng trên vùng đất này.

Những người dân xã Thành Vinh tâm huyết với nghệ thuật hát tuồng.

Được biết, nghệ thuật hát tuồng vốn là di sản văn hóa đặc sắc của người Kinh. Tuy nhiên, trải qua những biến động lịch sử, bộ môn này đã du nhập và bám rễ tại vùng đất Thành Vinh, trở thành nét văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc Mường. Chính sự giao thoa này đã giúp những điển tích và điệu hát cung đình xưa trở nên gần gũi, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân nơi đây.

Tài liệu lưu giữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Thành Vinh ghi: Mường Đòn gồm các thôn Vân Phú, Vân Phong, Vân Đình, Vân Tiến của xã Thành Vinh. Nơi đây thờ danh tướng Vũ Duy Dương và em gái Vũ Thị Cao, là những người có công khai khẩn vùng đất này. Thời Lê Trung Hưng, ông được vua Lê Trang Tông phong chức Tổng trấn, cai quản vùng Tây Thanh Hóa - Nghệ An. Sau khi mất, nhà Lê đã sắc phong ông Vũ Duy Dương là “Bạch Mã Linh Lang Thượng đẳng thần” và bà Vũ Thị Cao là Thổ Nương Thành hoàng. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, công trạng của ông Vũ Duy Dương và bà Vũ Thị Cao vẫn được các thế hệ người Mường Đòn tôn vinh, ghi nhớ. Hằng năm, từ ngày 17 đến 19 tháng Giêng, tại đình Mường Đòn lại diễn ra lễ hội Mường Đòn để tri ân công lao to lớn của ông, bà đối với vùng đất Thành Vinh.

Đầu thế kỷ XX, có một gánh hát tuồng của ông Hai Hoạt từ Phát Diệm (tỉnh Ninh Bình) lên đất Mường Đòn biểu diễn. Sức sống của bộ môn nghệ thuật này đã chinh phục con cháu danh tướng Vũ Duy Dương, khiến họ say mê tập luyện. Đến nay, hát tuồng không chỉ trở thành nghi thức trong lễ hội Mường Đòn để tri ân danh tướng Vũ Duy Dương, mà còn là món ăn tinh thần không thể thiếu của đồng bào Mường tại xã Thành Vinh.

Để gìn giữ và phát huy giá trị của nghệ thuật tuồng, ngoài việc tập luyện các vở diễn cũ, các nghệ nhân trên vùng đất Thành Vinh còn cùng nhau truyền nghề cho thế hệ trẻ và sáng tác các bài hát, trích đoạn tuồng gắn liền với đời sống hiện đại như ca ngợi sự đổi thay của quê hương, đất nước; khuyên răn con người sống đoàn kết; ngợi ca công lao của các vị anh hùng dân tộc... Nhờ đó mà nghệ thuật hát tuồng có sức sống bền bỉ trong đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc nơi đây.

Đến thôn Vân Đình, xã Thành Vinh vào những ngày lễ, tết của đất nước, không khó để bắt gặp hình ảnh những người nông dân hăng say tập luyện các tiết mục tuồng cổ để phục vụ các sự kiện chính trị của thôn, xã. Qua tìm hiểu được biết, để duy trì bộ môn nghệ thuật này, thôn Vân Đình đã thành lập Câu lạc bộ (CLB) văn hóa dân gian Vân Đình. Các thành viên trong CLB có độ tuổi khác nhau, nhưng có điểm chung là đam mê hát tuồng và mong muốn gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của ông cha. Từ khi thành lập, ngoài việc biểu diễn các tiết mục văn nghệ phục vụ địa phương, CLB còn trao truyền cách hát và biểu diễn nghệ thuật tuồng cho thế hệ trẻ. Từ CLB, nhiều hạt nhân văn nghệ đã được bồi dưỡng, truyền nghề, trở thành thế hệ tiếp nối, “giữ lửa” cho nghệ thuật hát tuồng.

Trò chuyện với chúng tôi, bà Trương Thị Ly, thành viên CLB văn hóa dân gian thôn Vân Đình, cho biết: "Lòng say mê nghệ thuật cổ truyền là yếu tố then chốt giúp các thành viên trong CLB kiên trì theo đuổi đam mê. Thông qua hoạt động của CLB, các thành viên hy vọng quảng bá rộng rãi nét đẹp văn hóa địa phương, góp phần giáo dục ý thức bảo tồn di sản cho thế hệ trẻ".

Còn ông Trương Văn Long, bí thư chi bộ, trưởng thôn Vân Đình thì cho biết: "Hoạt động của CLB văn hóa dân gian Vân Đình luôn được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm, tạo điều kiện và được đông đảo quần chúng Nhân dân ủng hộ. Thông qua các hoạt động văn hóa, văn nghệ, các giá trị truyền thống được giữ gìn và phát huy, góp phần thúc đẩy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” của thôn ngày càng phát triển".

Về phía chính quyền, ông Nguyễn Văn Vĩnh, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Thành Vinh, nêu định hướng: "Thời gian tới, xã sẽ tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy và chính quyền đối với hoạt động văn hóa cơ sở, trọng tâm là gìn giữ, phát huy nghệ thuật hát tuồng của người Mường. Xã sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, vận động và nghiên cứu cơ chế khuyến khích để các CLB, đội văn nghệ tuồng hoạt động ngày càng hiệu quả".

Bài và ảnh: Hải Anh