Sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa

Sau mỗi cuộc sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố (TDP) là những thay đổi về địa giới, quy mô và tổ chức cộng đồng dân cư. Nhằm gìn giữ giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ, nhiều địa phương đã quan tâm các yếu tố lịch sử, văn hóa và phong tục tập quán vào quá trình sắp xếp để mỗi đơn vị dân cư mới không chỉ tinh gọn về tổ chức mà còn giữ được bản sắc và sự gắn kết cộng đồng.

Đền thờ Bia ký (phường Nguyệt Viên) vẫn là nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của người dân TDP Từ Minh sau sắp xếp.

TDP Từ Minh, phường Nguyệt Viên được hình thành trên cơ sở sắp xếp TDP 3 Long Anh và TDP 4 Long Anh. Theo người dân địa phương, Từ Minh là tên ngôi làng xưa, gắn với đền thờ Bia Ký, Lễ hội Kỳ Phúc và những giá trị văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Sau sắp xếp, địa danh ấy được sử dụng trở lại, nhận được sự đồng thuận của người dân bởi không chỉ khơi dậy ký ức về vùng đất mà còn tiếp nối sự gắn kết của cộng đồng.

Ông Lê Công Thoát, Bí thư kiêm tổ trưởng TDP Từ Minh, cho biết: “Khi biết địa phương lựa chọn tên Từ Minh cho TDP mới, nhiều người dân rất phấn khởi. Đây là tên gọi đã gắn với vùng đất từ lâu đời. Quan trọng hơn, sau sắp xếp, bà con vẫn được sinh hoạt trong một cộng đồng có nhiều nét tương đồng về lịch sử, phong tục, tín ngưỡng”.

Trong quá trình xây dựng phương án sắp xếp từ 32 xuống còn 14 TDP, phường Nguyệt Viên không chỉ căn cứ vào quy mô dân số và địa giới hành chính mà còn chú trọng các yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán. Nhờ đó, nhiều địa danh truyền thống như Yên Vực, Tào Trụ, Quan Nội... được khôi phục, góp phần giữ gìn ký ức vùng đất và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, phường Nguyệt Viên, Dương Minh Anh cho biết: “Địa phương ưu tiên sắp xếp những cộng đồng có sự tương đồng về lịch sử, địa danh, lễ hội và phong tục tập quán; đồng thời nghiên cứu khôi phục các địa danh truyền thống phù hợp. Qua đó, các giá trị văn hóa truyền thống và đời sống cộng đồng tiếp tục được gìn giữ, phát huy trong không gian mới”.

Việc coi trọng yếu tố lịch sử, văn hóa trong sắp xếp đơn vị dân cư không chỉ là câu chuyện của vùng đồng bằng. Ở xã Thạch Lập, nơi đồng bào Mường sinh sống lâu đời, nhiều địa danh truyền thống như: Thạch Yến, Lập Thắng, Đô Sơn, Quang Hợp, Quang Trung... tiếp tục được sử dụng sau sắp xếp. Đằng sau mỗi tên gọi là sự tiếp nối của những cộng đồng có chung lịch sử, phong tục tập quán và đời sống văn hóa.

Một trong những minh chứng rõ nét là thôn Thạch Yến, được thành lập trên cơ sở sắp xếp các thôn Lương Thiện, Xuân Chính và Thạch Yến - đều thuộc vùng Mường Yến xưa. Sự tương đồng về lịch sử, phong tục tập quán và đời sống văn hóa đã tạo sự đồng thuận cao trong Nhân dân.

Ông Phạm Văn Hùng, Bí thư Chi bộ thôn Thạch Yến cho biết: “Các thôn sau sắp xếp đều có chung lễ hội truyền thống tổ chức vào ngày 15 tháng Giêng hằng năm, cùng gìn giữ nhiều nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mường như: cồng chiêng, múa Pồn Pôông, lễ làm vía, ném còn... Nhờ đó, sau sắp xếp, bà con nhanh chóng hòa nhập, các hoạt động cộng đồng vẫn được duy trì”.

Bà Bùi Thị Quyên, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, xã Thạch Lập cho biết: “Khi xây dựng phương án sắp xếp, địa phương ưu tiên các cộng đồng có sự tương đồng về lịch sử hình thành, phong tục tập quán và đời sống văn hóa để người dân dễ hòa nhập, giữ được sự gắn kết cộng đồng. Sau sắp xếp xã sẽ tiếp tục bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mường; duy trì các lễ hội, câu lạc bộ văn hóa dân gian, đội cồng chiêng và nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa ở cơ sở, để bản sắc văn hóa tiếp tục được gìn giữ trong các cộng đồng dân cư mới”.

Thực tiễn ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh cho thấy, khi yếu tố lịch sử, văn hóa và phong tục tập quán được coi trọng trong quá trình sắp xếp thôn, bản, TDP, chủ trương tinh gọn tổ chức không chỉ tạo thuận lợi cho công tác quản lý mà còn góp phần giữ gìn bản sắc và củng cố sự gắn kết cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được bảo tồn, phát huy, trở thành nguồn lực nội sinh trong quá trình xây dựng và phát triển.

Bài vả ảnh: Thùy Linh