Nhật Bản, châu Âu đảo chiều chính sách điện hạt nhân

Trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng kéo dài do tình hình quốc tế bất ổn và nhu cầu điện tăng mạnh bởi sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), chính phủ Nhật Bản đang thúc đẩy các biện pháp nhằm bảo đảm nguồn cung điện ổn định với việc xây dựng kế hoạch tái thiết tối đa 5 nhà máy điện hạt nhân cũ vào những năm 2040, qua đó nâng tỷ trọng điện hạt nhân trong cơ cấu sản xuất điện lên khoảng 20%. Không chỉ Nhật Bản, nhiều quốc gia châu Âu cũng đang chứng kiến xu hướng từ bỏ chính sách loại bỏ điện hạt nhân và quay trở lại sử dụng nguồn năng lượng này.

Nhật Bản, Châu Âu đảo chiều chính sách từ bỏ điện hạt nhân trước khủng hoảng năng lượng và nhu cầu AI gia tăng. Ảnh: Inspenet.

Ngày 5/6, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản thông báo đã chuẩn bị kế hoạch tái thiết tối đa 5 lò phản ứng hạt nhân cũ vào những năm 2040 và xây dựng thêm 9 lò phản ứng mới vào những năm 2050, nâng tổng số lò phản ứng mới được xây dựng lên 14. Đây là lần đầu tiên Chính phủ Nhật Bản đưa ra các mục tiêu định lượng cụ thể về việc tái thiết các lò phản ứng hạt nhân kể từ sau thảm họa hạt nhân Fukushima Daiichi năm 2011.

Ngay sau thảm họa Fukushima, Nhật Bản đã ngừng hoạt động toàn bộ 54 lò phản ứng tại 17 nhà máy điện hạt nhân trên cả nước. Từ năm 2015, nước này bắt đầu cho phép một số lò phản ứng đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn hoạt động trở lại. Đến năm 2022, Nhật Bản trên thực tế đã chuyển hướng chính sách theo hướng thúc đẩy sử dụng điện hạt nhân trở lại. Hiện có 15 lò phản ứng đang vận hành, song điện hạt nhân chỉ chiếm khoảng 9,4% tổng sản lượng điện của nước này trong năm 2024.

Theo kế hoạch, Chính phủ Nhật Bản sẽ áp dụng phương thức “thay thế”, theo đó các lò phản ứng đã hết vòng đời hoạt động sẽ được dừng vận hành và các lò phản ứng mới sẽ được xây dựng ngay tại địa điểm cũ.

Tại châu Âu, xu hướng đảo ngược chính sách loại bỏ điện hạt nhân cũng đang lan rộng. Ngày 4/6 (giờ địa phương), Hạ viện Italy đã thông qua dự luật do chính phủ trình nhằm khôi phục hoạt động sản xuất điện hạt nhân với 155 phiếu thuận và 86 phiếu chống. Đây là bước ngoặt sau gần 40 năm kể từ khi nước này chấm dứt điện hạt nhân thông qua cuộc trưng cầu ý dân năm 1987 sau thảm họa hạt nhân Chernobyl. Italy, quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu khí đốt tự nhiên, dễ bị tác động bởi biến động giá năng lượng quốc tế và được xếp vào nhóm các nước có giá điện cao tại châu Âu.

Nhà máy điện hạt nhân Doel, tại Doel, Bỉ. Ảnh: Reuters.

Gần đây, Bỉ cũng đang thúc đẩy quá trình quốc hữu hóa các tài sản liên quan đến các lò phản ứng hạt nhân do tập đoàn năng lượng đa quốc gia hàng đầu của Pháp, Engie vận hành trong nước thông qua việc tiếp quản toàn bộ nhân sự và các công ty con liên quan. Trước đó, Bỉ từng đặt mục tiêu chấm dứt hoàn toàn điện hạt nhân vào năm 2025, song đã thay đổi chính sách vào năm ngoái.

Trong khi đó, Thụy Điển đã khởi công xây dựng các lò phản ứng hạt nhân mới vào năm ngoái, lần đầu tiên sau 45 năm. Hà Lan cũng cho biết sẽ tiếp tục triển khai kế hoạch xây dựng hai lò phản ứng mới, được công bố từ năm 2022.

Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Điện hạt nhân tư nhân diễn ra hồi tháng 3, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen, nhận định rằng việc châu Âu xem nhẹ các nguồn điện phát thải carbon thấp, có độ tin cậy cao và chi phí hợp lý là một sai lầm mang tính chiến lược.

Thúy Hà