Người góp sức hồi sinh lễ tục Kin Chiêng Boọc Mạy

Sau ba lần về thôn Rộc Răm (xã Yên Thọ), tôi mới gặp được ông Lục Văn Hương. Người dân trong bản bảo, mấy bận trước ông đi nằm viện. Bước qua tuổi 75, người cựu chiến binh dân tộc Thái ấy đang chạy đua với thời gian, dành trọn vẹn tâm huyết để trao truyền tinh hoa di sản Kin Chiêng Boọc Mạy cho thế hệ kế tiếp.

Ông Lục Văn Hương (giữa) cùng các thành viên Câu lạc bộ Bản sắc dân tộc thôn Rộc Răm.

Rời tay súng sau hai cuộc chiến đấu khốc liệt tại chiến trường miền Đông Nam bộ (1972) và biên giới (1979), ông Lục Văn Hương xuất ngũ trở về quê hương Rộc Răm và được địa phương tin tưởng giao nhiều trọng trách như Bí thư Đoàn thanh niên, Thư ký Ủy ban và Phó Chủ tịch UBND xã Yên Thọ.

Rót mời tôi cốc nước chè tán ma nóng hổi, ông Hương chậm rãi kể: “Chứng kiến lễ tục Kin Chiêng Boọc Mạy bị gián đoạn do chiến tranh, lòng tôi buồn lắm. Những bô lão biết cúng, biết khặp cứ lần lượt khuất núi; nếu không làm ngay, kho tàng văn hóa của bản làng sẽ bị chôn vùi vĩnh viễn”. Không cam lòng nhìn di sản quê hương chìm vào quên lãng, năm 1989 ông Hương đứng ra vận động, tập hợp 20 người già tâm huyết để bắt tay vào hành trình hồi sinh nét đẹp văn hóa này.

Cái khó là ông Hương không thạo nghi lễ, còn thầy mo Lô Đình Ước thuộc lòng nghi thức nhưng không biết chữ phổ thông. Nhiệm vụ của ông Hương lúc này là làm chiếc cầu nối tư liệu quan trọng. Ông Ước nói đến đâu, ông Hương tỉ mẩn chép lại, dịch nghĩa sang tiếng phổ thông đến đó, rồi mời các bậc bô lão trong bản đến thảo luận, bổ sung. Từ nghi thức cúng lễ cho đến các trò diễn dân gian, tất cả đều được ông Hương hệ thống hóa một cách bài bản, khoa học thành văn bản để lưu giữ lâu dài.

Gần 40 năm trôi qua, nhóm 20 người tiên phong ngày ấy giờ đây đều đã khuất núi. Bản Rộc Răm nay chỉ còn lại ông Lục Văn Hương và bà Quách Thị Nhữ là những thành viên còn nắm giữ trọn vẹn cách thức tổ chức lễ tục cổ. Tuy nhiên nhờ có tài liệu ghi chép lại và khả năng dàn dựng của ông Hương, nét độc đáo riêng biệt của lễ tục Kin Chiêng Boọc Mạy thôn Rộc Răm đã được định hình rõ nét, không bị hòa lẫn với bất kỳ vùng nào.

Năm 2017, Lễ hội Kin Chiêng Boọc Mạy được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Để di sản sống mãi, ông Hương thành lập CLB Bản sắc dân tộc thôn Rộc Răm quy tụ gần 70 hội viên với quy chế: mỗi gia đình trong thôn vận động ít nhất một người tham gia, không phân biệt độ tuổi. Chủ nhật hàng tuần, các thành viên CLB tụ họp tại ngôi nhà sàn của ông Hương để cùng luyện tập các điệu múa, lời khặp. Dù xuất phát từ lễ tục của người Thái, nhưng dưới sự chèo lái của ông Hương, CLB đã trở thành mái nhà chung của cả người Kinh, người Mường trong thôn, thắt chặt tình làng, nghĩa xóm bằng vòng xòe đoàn kết.

Ông cũng đã trao lại toàn bộ tư liệu ghi chép nghi thức lễ hội mà ông sưu tầm được cho anh Lô Đình Gấm - người kế tục nhà mo đời thứ 10.

Việc làm ý nghĩa của cựu chiến binh Lục Văn Hương không chỉ góp phần khôi phục một lễ tục cấp quốc gia, mà quan trọng hơn, đã truyền được ý thức và trách nhiệm tiếp nối cho thế hệ trẻ thôn Rộc Răm hôm nay.

Bài và ảnh: Minh Quyên