Người “giữ lửa” hát bội ở Mường Đòn

Giữa nhịp sống hiện đại, nghệ nhân Bùi Thị Phiêu, Chủ tịch Câu lạc bộ Hát bội xã Thành Vinh vẫn lặng lẽ gìn giữ mạch nguồn văn hóa của đất Mường Đòn. Bà coi việc kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa từ thế hệ đi trước là sứ mệnh và trách nhiệm tự thân.

Nghệ nhân Bùi Thị Phiêu, Chủ tịch Câu lạc bộ Hát bội xã Thành Vinh trong một buổi tập.

Qua câu chuyện, nghệ nhân Bùi Thị Phiêu như được sống lại những năm tháng theo cha rong ruổi cùng gánh hát bội ở khắp các bản Mường trong vùng. Khi ấy, hát bội trên đất Mường Đòn được duy trì chủ yếu bởi những gánh hát rong. Không rạp hát cố định, những nhóm nghệ nhân mang theo trang phục, nhạc cụ, đạo cụ, dựng sân khấu tạm ở sân đình, bãi đất trống để biểu diễn mỗi dịp hội làng, lễ tết phục vụ Nhân dân. Những tích tuồng dựng lại hình tượng anh hùng hào kiệt, với lời ca hào sảng, động tác oai phong đã nhanh chóng chinh phục người dân Mường Đòn vốn có truyền thống yêu võ nghệ và trọng nghĩa khí.

Với bà, hát bội không chỉ là một môn nghệ thuật, mà là “hơi thở” của bản Mường, những tích tuồng cổ về lòng trung quân ái quốc, về tình nghĩa con người đã thấm sâu vào máu thịt. Mỗi dịp lễ hội, tết đến, xuân về, bên cạnh hát đúm, hát đang và tiếng cồng chiêng rộn rã, những làn điệu tuồng cổ như: Nam Bình, Nam Ai, tẩu mã, hát khách... lại vang lên, nhắc nhớ về cội nguồn và đạo lý của dân tộc. Trải qua bao biến thiên, hát bội đã trở thành nét đẹp văn hóa của người dân thôn Vân Đình nói riêng và người dân xã Thành Vinh nói chung.

Từng có thời điểm nghệ thuật hát bội ở Mường Đòn đứng trước nguy cơ mai một khi các nghệ nhân cao tuổi dần vắng bóng. Không đành lòng thấy di sản của cha ông bị lãng quên, bà Phiêu cùng các nghệ nhân tâm huyết trong xã Thành Vinh đã miệt mài tập hợp dân làng, phục dựng lại các trích đoạn tuồng cổ. Bà không quản ngại tuổi tác, tận tình hướng dẫn cho thế hệ trẻ từ cách luyến láy, điệu bộ cử chỉ đến ý nghĩa của từng vai diễn. Hằng ngày, trong ngôi nhà nhỏ ở thôn Vân Đình, bà kiên trì, miệt mài truyền dạy lại những làn điệu, câu hát cho lớp trẻ. Ở thôn Vân Đình người biết nhiều dạy cho người biết ít, người đi trước dìu dắt người theo sau, để hát bội không chỉ nằm trong ký ức, mà tiếp tục sống trong đời sống cộng đồng hôm nay. Nhờ nỗ lực của những người như bà Phiêu, đến nay hát bội không chỉ được người dân thôn Vân Đình lưu giữ, mà còn lan tỏa trên khắp đất Mường Đòn.

Sự đóng góp của bà Bùi Thị Phiêu và cộng đồng người Mường nơi đây không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của Lễ hội Mường Đòn, mà còn là “cầu nối” đưa những giá trị văn hóa cổ xưa hòa vào dòng chảy hiện tại.

Bài và ảnh: Khắc Công