Nghệ nhân tâm huyết truyền dạy chữ Thái

Mặc dù tuổi cao, sức yếu nhưng Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Hà Công Mậu (sinh năm 1946), ở xã Bá Thước vẫn miệt mài với chữ viết của đồng bào dân tộc Thái. Những đóng góp của ông đã góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Ưu tú Hà Công Mậu luôn tâm huyết với việc giữ gìn và phát huy bản sắc đồng bào dân tộc Thái.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống tại thôn Đôn, xã Thành Lâm cũ, ông Hà Công Mậu sớm kế thừa niềm đam mê văn hóa từ người cha. Năm 10 tuổi, ông đã được cha dạy học chữ Thái. Với sự đam mê, ham học hỏi, năm 14 tuổi, ông đã đọc thông, viết thạo chữ Thái.

Sau khi tốt nghiệp Trường Trung cấp Nông nghiệp miền núi, năm 1968 ông Mậu công tác tại Ban Dân tộc và Định canh, định cư tỉnh Thanh Hóa (nay là Sở Dân tộc và Tôn giáo) và Văn phòng UBND tỉnh. Đến năm 1992, ông được điều động về Huyện ủy Bá Thước công tác cho đến khi nghỉ hưu vào năm 2005.

Dù còn công tác hay nghỉ hưu, ông Mậu luôn "giữ lửa” đam mê văn hóa và chữ viết của đồng bào dân tộc Thái. Đặc biệt, trong thời gian công tác tại Huyện ủy Bá Thước cũ, ông đã tích cực phối hợp với ngành văn hóa để tuyên truyền, vận động Nhân dân bài trừ mê tín dị đoan và khôi phục chữ viết của dân tộc Thái. Năm 1994, được sự quan tâm của Nhà nước, ông mở lớp học chữ Thái đầu tiên tại thị trấn Cành Nàng (nay là xã Bá Thước). Học viên của lớp là các đồng chí ủy viên Ban Thường vụ Huyện ủy và cán bộ, công chức Huyện ủy, UBND huyện Bá Thước cũ và các cơ quan ban ngành đóng trên địa bàn. Sau đó, ông Mậu tiếp tục mở các lớp học ở một số xã trên địa bàn huyện Bá Thước cũ. Những lớp học này đã đặt “nền móng” thúc đẩy phong trào học chữ Thái ở huyện Bá Thước cũ phát triển.

Khi phong trào học chữ Thái phát triển tại các xã miền núi Thanh Hóa, ông Mậu được mời giảng dạy tại các lớp bồi dưỡng tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái cho cán bộ, công chức và giáo viên do Sở Nội vụ, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Trường Đại học Hồng Đức tổ chức. Để dạy cho các học viên biết đọc, biết viết và hiểu ý nghĩa của từng từ, từng câu, ông đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, soạn những bài giảng mang nội dung gắn với đời sống sinh hoạt hàng ngày, giúp học viên tiếp thu dễ dàng và hiệu quả.

Cùng với việc dạy chữ Thái, ông Hà Công Mậu còn phối hợp với NNƯT Hà Nam Ninh, nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Bá Thước cũ, nghiên cứu, sưu tầm, dịch ra tiếng phổ thông những cuốn sách cổ của người Thái: Lịch sử của Nhà phủ Mường Khoòng, Truyện thơ Khăm Panh, Khun Lú - Nàng Ủa... Ngoài ra, ông còn dành thời gian đến nhiều thôn, bản của người Thái ở miền Tây xứ Thanh để sưu tầm những tư liệu về các lễ hội cổ truyền, tác phẩm văn học cổ, bản chữ cổ, phong tục, tập quán của người Thái.

Với những thành tích đã đạt được trong công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc ở loại hình tiếng nói, chữ viết, năm 2015, ông Hà Công Mậu vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu NNƯT. Dù đã ở tuổi 80, ông Hà Công Mậu vẫn say mê nghiên cứu văn hóa dân tộc Thái và miệt mài dạy chữ. Vừa qua, ông cùng với một số nghệ nhân đã hoàn thành lớp dạy chữ Thái tại thôn Chiềng Lau, xã Bá Thước. Học viên Hà Văn Giáo (dân tộc Thái), thôn Chiềng Lau, xã Bá Thước cho biết: "Tham gia học lớp chữ Thái, tôi không chỉ được ông Mậu dạy viết chữ mà còn được truyền dạy về bản sắc văn hóa dân tộc Thái. Nhờ đó, tôi nhận thấy được trách nhiệm của bản thân và có hành động thiết thực tham gia, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc".

Ông Hà Công Mậu chia sẻ: "Tôi luôn nghĩ rằng mất đi tiếng nói và chữ viết chẳng khác nào đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc. Vì vậy, tôi tự hứa với bản thân phải nỗ lực, cố gắng, góp phần công sức nhỏ bé của mình vào công cuộc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống".

“Bằng tình yêu văn hóa truyền thống và lòng tâm huyết, NNƯT Hà Công Mậu đã góp phần quan trọng gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Thái trong thế hệ trẻ. Những nỗ lực của ông không chỉ được các cấp, ngành ghi nhận mà còn được bà con Nhân dân trong xã tin yêu, kính trọng. Ông Mậu thực sự là tấm gương tiêu biểu để mọi người học tập” - bà Nguyễn Thị Trang, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Bá Thước, cho biết.

Bài và ảnh: Nguyễn Xuân