Nâng cao giá trị nông sản bằng “hộ chiếu” mã số vùng trồng

Không còn cảnh “được mùa mất giá”, nhiều nông sản của tỉnh đã được tiêu thụ qua những hệ thống tiêu dùng hiện đại hoặc xuất khẩu, mang lại giá trị kinh tế vượt trội - nhờ được cấp mã số vùng trồng (MSVT). Đây được xem là “chìa khóa” giúp nông nghiệp Thanh Hóa chuyển mình từ sản xuất manh mún sang chuỗi giá trị bền vững.

Sau khi được cấp mã số vùng trồng, diện tích sản xuất ớt ngọt tại xã Nga Sơn được nâng cao giá trị kinh tế.

Về các vùng chuyên canh sản xuất nông nghiệp của tỉnh như: Hoa Lộc, Nga Sơn, Hồ Vương, Yên Định, Thọ Xuân... thời gian gần đây, việc đăng ký MSVT không còn xa lạ với người nông dân. Đó không chỉ đơn thuần là một dãy số, mà là minh chứng cho việc sản phẩm được quản lý chặt chẽ từ quy trình canh tác, ghi chép nhật ký, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đến khi thu hoạch - mở cánh cửa để nông sản thuận lợi chinh phục các thị trường khác nhau.

Nhận thức rõ MSVT là điều kiện tiên quyết để chuyên nghiệp hóa sản xuất và mở rộng kênh tiêu thụ, từ tháng 10/2023, ông Mai Thế Lực ở thôn Tây Sơn, xã Hồ Vương đã bố trí vùng sản xuất theo MSVT trên diện tích 1ha trồng cây dưa vàng. Toàn bộ diện tích đều tuân thủ các quy định sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP; được các cơ quan chuyên môn giám sát quy trình kỹ thuật, hướng dẫn thực hiện ghi chép các công đoạn chăm sóc, thu hoạch. Mỗi năm, diện tích cây dưa vàng được canh tác 4 vụ, sản lượng thu hoạch khoảng 40 tấn; doanh thu đạt 800 triệu đồng. Sản phẩm dưa vàng đang được tiêu thụ tại chuỗi cửa hàng thực phẩm tiện lợi cũng như các siêu thị trong và ngoài tỉnh.

Ông Lực cho biết: "Trước đây, thương lái mua sản phẩm nông nghiệp nói chung và dưa vàng nói riêng của chúng tôi nhưng giá thành không ổn định. Khi vào chính vụ, sản lượng nhiều, việc tiêu thụ khó khăn. Từ khi có MSVT, sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu, giá bán cao hơn 15 - 20%. Đồng thời, được tiêu thụ ở nhiều kênh tiêu dùng hiện đại như siêu thị, bếp ăn tập thể... nên người trồng được bảo đảm quyền lợi, giá trị kinh tế, nhất là không lo rơi vào cảnh được mùa mất giá”.

Theo thông tin từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa, đến nay, toàn tỉnh đã cấp và duy trì hơn 121 MSVT cho các tổ chức, cá nhân với tổng diện tích 1.125ha; trong đó cây lúa hơn 800ha, cây ăn quả hơn 100ha. Điều đáng ghi nhận là toàn tỉnh có 80 MSVT chuyên phục vụ xuất khẩu, mở đường cho nông sản Thanh Hóa sang các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản, Trung Quốc. Nhờ MSVT việc tiêu thụ sản phẩm thuận lợi, giá trị kinh tế cao hơn, nhất là tại các vùng chuyên canh nông sản chủ lực.

Tiêu biểu như vùng vải Ngọc tại xã Nguyệt Ấn của Công ty TNHH Nông nghiệp công nghệ cao Hồ Gươm Sông Âm, nhờ được cấp MSVT phục vụ xuất khẩu, sản xuất theo quy trình chặt chẽ nên quả vải đạt chuẩn về kích thước, màu sắc và an toàn vệ sinh thực phẩm. Năm 2025, công ty đã xuất khẩu được khoảng 15 tấn quả đến Nhật Bản, Canada, châu Âu, mang lại giá trị vượt trội. Theo kế hoạch, công ty mở rộng diện tích cây vải Ngọc lên 40ha; đồng thời tiếp tục xây dựng MSVT cho 80ha cây bơ Israel để hướng tới các thị trường xuất khẩu chính ngạch.

Đối với cây trồng chủ lực là lúa, ngành nông nghiệp đã khuyến khích người dân đưa những giống lúa mới năng suất, chất lượng cao vào sản xuất, được thị trường quốc tế lựa chọn nhập khẩu như: ST24, ST25, J02 cho thị trường Nhật Bản; các giống Q5, BC, TBR1 cho thị trường Trung Quốc... Đồng thời, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, tập trung thâm canh, chú trọng xây dựng tiêu chuẩn chất lượng VietGAP cho các vùng sản xuất lúa và xây dựng MSVT cho khoảng 800ha lúa tại các vùng sản xuất lúa tập trung để hướng tới xuất khẩu.

Mặc dù những kết quả bước đầu từ việc cấp MSVT cho diện tích sản xuất nông nghiệp đã được ghi nhận, song vẫn còn tồn tại tình trạng các tổ chức, cá nhân đăng ký MSVT nhưng không phát huy được hiệu quả, dẫn đến sự lãng phí nguồn lực và danh hiệu. Một số vi phạm trong việc quản lý, sử dụng MSVT trên địa bàn tỉnh được ngành chức năng chỉ rõ, như: ở một số vùng sản xuất không ghi chép, lưu trữ hồ sơ về truy xuất nguồn gốc theo quy định (nhật ký canh tác); một số chủ sở hữu vùng trồng chưa có ý thức bảo vệ mã số, để xảy ra tình trạng chưa liên kết sản xuất theo quy trình chung; chất lượng sản phẩm không đồng đều...

Trước thực trạng trên, từ năm 2025 đến nay, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa đã rà soát, đánh giá và tham mưu thu hồi 7 MSVT không duy trì chất lượng, vi phạm các quy định về cấp MSVT theo Quyết định số 3156/QĐ-BNN-TT ngày 19/8/2022 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhằm đảm bảo uy tín nông sản Thanh Hóa trên thị trường trong nước và quốc tế.

Tỉnh Thanh Hóa đặt mục tiêu chuyển đổi tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” do đó, việc đẩy mạnh duy trì, cấp mới MSVT là một trong những yếu tố quan trọng. Ông Nguyễn Đức Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa đã khẳng định tại Hội nghị kết nối cung cầu nông sản, thực phẩm an toàn năm 2025: “Bên cạnh việc quy hoạch vùng trồng, áp dụng khoa học - kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng thì việc sản xuất theo quy định để nông sản được cấp mã số định danh là một trong những yếu tố quan trọng cần các địa phương, người sản xuất bắt tay thực hiện. Thông qua các MSVT, nông sản xứ Thanh sẽ có sức cạnh tranh, khẳng định được thương hiệu trên thị trường trong và ngoài nước”.

Bài và ảnh: Lê Hòa