Linh thiêng đền thờ Mẫu trên đất Vân Du

Đền thờ Phố Cát nằm trong di tích thắng cảnh Phố Cát thuộc thôn Phố Cát, xã Vân Du. Đây là nơi sinh hoạt tâm linh của Nhân dân trong, ngoài xã Vân Du và du khách thập phương.

Cổng tam quan đền Phố Cát được xây dựng khang trang.

Theo tài liệu lý lịch di tích lịch sử thắng cảnh Phố Cát còn lưu giữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Vân Du, có ghi: Đền Phố Cát được xây dựng dưới triều vua Lê Cảnh Hưng (1740 - 1786), là nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh - một nữ thần trong quan niệm Tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian người Việt. Tương truyền, Thánh Mẫu Liễu Hạnh là Tiên chúa Quỳnh Nương, con gái của Ngọc hoàng Thượng đế, xinh đẹp, tài giỏi, vì làm rơi chén ngọc trong một buổi lễ chầu thiên đình nên bị phạt xuống trần gian trải qua kiếp người với 3 lần giáng sinh. Bà được các triều đại phong kiến từ thời Hậu Lê đến nhà Nguyễn ban nhiều sắc phong, tôn là “Mẫu nghi thiên hạ - Mẹ của muôn dân”, “Chế Thắng bảo hòa Diệu Đại vương”, “Mã Hoàng công chúa”, “Dực bảo Trung hưng các đẳng thần”.

Cấu trúc của đền thờ Phố Cát, gồm: nghi môn, sân, nhà che bia, đền chính, trong đền chính có các cung đệ nhất, đệ nhị và đệ tam. Từ khi đền Phố Cát được xây dựng, nhiều lần vua Khải Định ghé thăm và đề thơ ngâm vịnh. Năm Thành Thái thứ 8 (năm 1896), tri phủ Nguyễn Đình Quang đứng ra tu bổ, tôn tạo tiền đường, làm giải vũ... đền Mẫu. Trong khoảng thời gian từ năm 1990 - 1995, chính quyền địa phương, Nhân dân, các nhà hảo tâm đã đóng góp công đức tôn tạo lại đền Phố Cát. Hiện nay, đền Phố Cát thuộc di tích thắng cảnh Phố Cát là một trong 3 trung tâm thờ Mẫu lớn nhất cả nước. Hằng năm, lễ hội đền Phố Cát diễn ra từ ngày 15/1 đến ngày 3/3 âm lịch.

Đền Phố Cát nằm ở lưng chừng núi, cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, tĩnh lặng. Phía trước đền có 3 ngọn núi gọi là tam thai án ngữ. Gần đền có một dòng suối nhỏ, có những hòn non bộ và các thác nước nhỏ chảy qua. Cách đền thờ Phố Cát khoảng 300m là thác Voi. Đây là thác nước đẹp, cảnh quan nơi đây vẫn giữ được vẻ nguyên sơ. Từ trên cao nước đổ xuống tung bọt trắng xóa đẹp như dải lụa trắng. Đến nơi đây, du khách không chỉ được hòa mình vào không gian thoáng đãng mà còn được thưởng thức các món ăn truyền thống của đồng bào dân tộc Mường.

Đến thăm đền Phố Cát vào 18/2 âm lịch (ngày chính lễ), du khách được dự lễ hội đền Phố Cát. Đây là lễ hội đặc sắc với các hoạt động, như: lễ bái, thượng đồng và các trò chơi dân gian. Nhưng đặc sắc nhất trong lễ hội là lễ rước bóng Thánh Mẫu. Với sự linh thiêng, vị thế đẹp, kiến trúc hoa văn trang trí độc đáo, cảnh quan thiên nhiên thơ mộng, đền Mẫu thuộc di tích thắng cảnh Phố Cát thu hút nhiều khách du lịch trong và ngoài tỉnh đến tham quan, chiêm bái.

Anh Lê Văn Hùng (phường Hạc Thành) - du khách đến tham quan, vãn cảnh di tích thắng cảnh Phố Cát, cho biết: "Cảnh quan của đền Phố Cát rất đẹp, có đồi, có núi, có suối bao quanh. Đến đây, tôi cảm thấy bình yên, tĩnh lặng, mọi buồn phiền, lo âu đều tan biến. Có điều kiện nhất định tôi sẽ quay trở lại nơi đây để tham quan, chiêm bái thêm nhiều lần nữa".

Ông Mai Văn Cường, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Vân Du, cho biết: Ngoài công trình kiến trúc đền Mẫu, đền Quan Giám Sát, tháp Vọng Ngu, cầu đá, cổng Tam Quan là điểm nhấn tạo nên sự bề thế, uy nghi của di tích thắng cảnh Phố Cát. Hiện nay, Dự án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích thắng cảnh Phố Cát đang được xã Vân Du triển khai thực hiện. Sau khi dự án hoàn thành, đưa vào sử dụng là điều kiện quan trọng để xã phát huy giá trị di tích thắng cảnh Phố Cát nói chung và đền thờ Phố Cát nói riêng. Qua đó, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, chiêm bái, góp phần quảng bá tiềm năng du lịch, đất và con người Vân Du, tạo sinh kế bền vững cho người dân sinh sống xung quanh di tích.

Bài và ảnh: Nguyễn Anh