Không gian văn hóa Thái trên đất Vạn Xuân

Đồng bào dân tộc Thái xã Vạn Xuân chiếm khoảng 60% dân số của cả xã. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, những nét đẹp truyền thống của đồng bào dân tộc Thái vẫn được gìn giữ vẹn nguyên và trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân nơi đây.

Nhân dân xã Vạn Xuân tham gia lễ hội Nàng Han.

Ghé thăm vùng đất Vạn Xuân, khám phá không gian văn hóa đặc sắc của người Thái, du khách không thể bỏ qua đền Cửa Đặt (Khu Di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh đền Cầm Bá Thước và Bà Chúa Thượng Ngàn). Nơi đây là nơi sinh hoạt tâm linh của đồng bào các dân tộc trên địa bàn trong, ngoài xã Vạn Xuân và du khách thập phương. Theo tài liệu lưu giữ tại Trung tâm cung ứng dịch vụ công xã Vạn Xuân, Cầm Bá Thước (dân tộc Thái) sinh năm 1858, trong một gia đình lang đạo nhiều đời, ở bản Lùm Nưa, tổng Trịnh Vạn (nay là xã Vạn Xuân). Từ nhỏ đã thông minh, chăm chỉ học chữ, đọc sách. Lớn lên, Cầm Bá Thước kế nghiệp cha mình trở thành thổ ty và được triều đình nhà Nguyễn phong chức Bang biện trông coi hai châu Thường Xuân và Lang Chánh.

Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, Cầm Bá Thước đã chiêu mộ binh sĩ, đứng lên kháng chiến chống Pháp. Là một trong những thủ lĩnh cốt cán của cuộc khởi nghĩa Hùng Lĩnh bên cạnh Tống Duy Tân, ông trực tiếp chỉ huy nghĩa quân tại vùng núi phía tây Thanh Hóa. Sau nhiều năm chiến đấu kiên cường, ông bị thực dân Pháp bắt giữ và sát hại vào năm 1895 khi mới 37 tuổi. Cho đến hơi thở cuối cùng, ông vẫn giữ vững khí tiết, không chịu khuất phục trước kẻ thù. Ngày nay, tên tuổi ông gắn liền với Khu Di tích đền Cửa Đặt - điểm đến du lịch tâm linh nổi tiếng, nơi ông được Nhân dân thờ phụng cùng Bà Chúa Thượng Ngàn".

Anh Cầm Bá Thành, thôn Công Thương, xã Vạn Xuân - người có nhiều đóng góp trong bảo vệ di tích đền Cửa Đặt chia sẻ: "Đền Cửa Đặt là điểm tựa tâm linh, niềm tự hào của đồng bào dân tộc Thái nói riêng và Nhân dân, du khách thập phương nói chung. Những năm qua, đền được tu bổ, tôn tạo, đáp ứng nguyện vọng của Nhân dân. Để gìn giữ và phát huy giá trị của di tích, tôi sẽ tiếp tục vận động gia đình, dòng họ cùng cộng đồng tích cực tham gia chỉnh trang cảnh quan, giữ gìn vệ sinh môi trường, tạo không gian sạch đẹp, trang nghiêm, phục vụ tốt nhu cầu sinh hoạt tâm linh của Nhân dân".

Đặc sắc trong không gian văn hóa Thái trên đất Vạn Xuân, không thể không nhắc tới lễ hội Nàng Han được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội gắn với truyền thuyết về nữ Anh hùng Nàng Han - người đã chiêu mộ trai tráng trong bản đứng lên đánh giặc, bảo vệ mường, mang lại cuộc sống bình yên cho Nhân dân. Hình tượng Nàng Han là biểu tượng của tinh thần yêu nước, vị thế của người phụ nữ trong đời sống cộng đồng người Thái. Hằng năm, vào ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch, Nhân dân xã Vạn Xuân lại long trọng tổ chức lễ hội Nàng Han. Đây là dịp để tưởng nhớ công lao to lớn của bà và cầu mong mưa thuận gió hòa, mọi nhà ấm no, bình an. Trong lễ hội Nàng Han còn có phần hội với nhiều trò chơi dân gian truyền thống như: múa hát quanh cây hoa, ném còn, tò lẹ, đẩy gậy, khua luống, nhảy sạp, đánh cồng chiêng...

Cùng với đền thờ Cầm Bá Thước, lễ hội Nàng Han, hiện nay, đồng bào dân tộc Thái ở Vạn Xuân còn gìn giữ và phát huy nhiều giá trị văn hóa truyền thống, như: ẩm thực, nếp nhà sàn truyền thống, tiếng nói, chữ viết, các trò chơi dân gian, các làn điệu dân ca dân vũ; nghề dệt thổ cẩm; di tích lịch sử - văn hóa Cầm Bá Hiển...

Ông Cầm Bá Huyến, Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Xuân chia sẻ: Việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa Thái đã góp phần làm phong phú thêm bức tranh bản sắc của vùng đất Vạn Xuân. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh bảo tồn di tích, đặc biệt là tổ chức các hoạt động văn hóa tại đền thờ Cầm Bá Hiển và lễ hội Nàng Han nhằm tôn vinh bản sắc dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết. Quan tâm tới công tác giáo dục để thế hệ trẻ nói chung, đồng bào dân tộc Thái nói riêng biết trân quý những giá trị truyền thống của ông cha. Chú trọng gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng, góp phần thúc đẩy kinh tế- xã hội xã Vạn Xuân phát triển.

Bài và ảnh: Nguyễn Anh