Khi môi trường rừng trở thành nguồn sinh kế

Trong những năm qua, Ban Quản lý Quỹ Bảo vệ, phát triển rừng (BVPTR), môi trường và phòng chống thiên tai Thanh Hóa đã nỗ lực huy động mọi nguồn lực để tham gia thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (MTR). Nguồn kinh phí từ chi trả dịch vụ MTR không chỉ tác động đến công tác BVPTR, mà còn góp phần cải thiện sinh kế cho người dân các địa phương miền núi trong tỉnh.

Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bản Tình, xã Tam Lư tuần tra, bảo vệ rừng mùa nắng nóng. Ảnh: Mai Ngọc

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến hết năm 2025 toàn tỉnh có hơn 648 nghìn ha rừng, trong đó có trên 399 nghìn ha rừng tham gia cung ứng dịch vụ MTR. Nhờ mở rộng đối tượng và đôn đốc sát sao các đơn vị sử dụng dịch vụ MTR, giai đoạn 2020-2025 Quỹ BVPTR, môi trường và phòng chống thiên tai Thanh Hóa đã thu được trên 200 tỷ đồng; số tiền chi trả dịch vụ MTR hàng năm từ 30 - 35 tỷ đồng. Đối tượng chi trả bao gồm 22 chủ rừng tổ chức, 5 UBND xã được giao tạm quản lý, 626 cộng đồng, nhóm đại diện cộng đồng và 1.731 hộ gia đình trên địa bàn tỉnh. Nhờ nguồn kinh phí từ chi trả dịch vụ MTR, nhiều thôn, bản miền núi đã hình thành quỹ để giúp các hộ dân vay vốn phát triển kinh tế hộ, vươn lên thoát nghèo.

Gia đình ông Ngân Xuân Lương ở thôn Cốc, xã Nam Tiến có 16ha diện tích được chi trả dịch vụ MTR. Trung bình mỗi năm gia đình ông được nhận từ 4 - 5 triệu đồng chi trả từ dịch vụ MTR. Ngoài ra, khi tham gia vào tổ bảo vệ rừng cộng đồng, ông còn có thêm thu nhập từ ngày công tuần tra rừng. Nhờ có nguồn thu ổn định từ dịch vụ MTR ông đã đầu tư mua phân bón, chăm sóc và mở rộng diện tích trồng luồng, mỗi năm có thu nhập từ 60 - 70 triệu đồng.

Ông Lương cho biết: “Đối với tổ bảo vệ rừng cộng đồng, nguồn chi trả dịch vụ MTR đã góp phần mua sắm trang thiết bị, tiền xăng xe đi lại cho người dân. Vì vậy, mỗi tháng chúng tôi tổ chức tuần tra rừng định kỳ 2 lần, vào thời điểm nắng nóng thì tăng cường tuần tra rừng 1 lần/tuần nên an ninh rừng được giữ vững”.

Năm 2025 các chủ rừng là cộng đồng thôn/bản, hộ gia đình trên địa bàn xã Quang Chiểu được chi trả hơn 580 triệu đồng để bảo vệ trên 5.231ha rừng được nghiệm thu từ năm 2024. Trong những năm qua, nguồn kinh phí chi trả dịch vụ MTR đã được trích để xây dựng thí điểm mô hình “Nhóm tiết kiệm phụ nữ tự quản” tại thôn Pọng. Hiện nay, trung bình mỗi chị em thôn Pọng được vay với định mức cao nhất là 20 triệu đồng, thấp nhất là 5 triệu đồng. Từ nguồn vốn trên, nhiều gia đình phụ nữ đã đầu tư phát triển sinh kế như chăn nuôi theo mô hình VAC, kinh doanh tạp hóa, mua con giống, thức ăn chăn nuôi..., góp phần tăng thu nhập, giảm nghèo.

Chị Hà Thị Nhung ở thôn Pọng cho biết: "Nhờ nguồn kinh phí từ dịch vụ MTR, gia đình tôi được vay 20 triệu đồng từ “Nhóm tiết kiệm phụ nữ tự quản” để đầu tư phát triển chăn nuôi. Sau khi trừ chi phí, mỗi năm gia đình tôi lãi 30 triệu đồng từ chăn nuôi. Nguồn vốn vay lãi suất thấp đã góp phần kích cầu phát triển kinh tế cho chị em phụ nữ nghèo trong thôn, từ đó tác động đến ý thức và trách nhiệm bảo vệ rừng của người dân chúng tôi”.

Kinh phí được chi trả từ dịch vụ MTR ngoài chi trả trực tiếp cho hoạt động bảo vệ rừng, số còn lại từ 40 - 50% đã góp thêm kinh phí xây dựng các công trình phục vụ dân sinh như nhà văn hóa, trường mầm non, đường giao thông liên thôn, bản...

Với nguồn kinh phí ổn định được chi trả từ dịch vụ MTR hàng năm từ 350 - 400 triệu đồng, thôn Thác Làng, xã Vạn Xuân đã xây dựng quy chế sử dụng nguồn kinh phí rõ ràng, minh bạch. Trong đó, thôn trích 60% kinh phí phục vụ các hoạt động bảo vệ rừng và hội họp; 40% còn lại dành để chi cho các hoạt động chung của cộng đồng như đầu tư hạ tầng, công tác đền ơn đáp nghĩa, từ thiện nhân đạo. Đến nay, nhờ có nguồn kinh phí từ hoạt động chi trả dịch vụ MTR, cơ sở hạ tầng của thôn cơ bản được cải thiện, đáp đứng đời sống và sản xuất của Nhân dân.

Ông Nguyễn Văn Bình, trưởng thôn Thác Làng, cho biết: “Trong những năm qua, nguồn lực từ chi trả dịch vụ MTR đã giúp cộng đồng thôn Thác Làng có nguồn lực để đầu tư cải tạo nhà văn hóa, làm đường liên thôn, xây cầu nhỏ... Nhờ có nguồn lực đầu tư ấy mà diện mạo thôn khang trang hơn, tạo động lực để người dân tham gia bảo vệ rừng”.

Chính sách chi trả dịch vụ MTR từng bước đi vào cuộc sống, tạo nên một nguồn lực mới ngoài ngân sách, mang tính ổn định, bền vững. Ông Nguyễn Đức Vụ, Phó trưởng Phòng Quản lý rừng, Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, Chi cục Kiểm lâm Thanh Hóa, khẳng định: “Để thực hiện có hiệu quả hoạt động chi trả dịch vụ MTR, chi cục đã phối hợp với Quỹ BVPTR, môi trường và phòng chống thiên tai Thanh Hóa làm tốt công tác rà soát đối tượng, đảm bảo danh sách chi trả công khai và đúng đối tượng được thụ hưởng. Thông qua chương trình chi trả dịch vụ MTR giúp lực lượng kiểm lâm giảm bớt gánh nặng về kinh phí đầu tư bảo vệ rừng cũng như nâng cao đời sống cho người dân nhờ giữ rừng”.

Nhờ làm tốt chính sách chi trả dịch vụ MTR, an ninh rừng trên địa bàn khu vực chi trả dịch vụ MTR được giữ ổn định, từ đó tăng độ che phủ rừng toàn tỉnh lên 53,91%, đưa Thanh Hóa trở thành tỉnh có độ che phủ rừng xếp thứ 5 trên cả nước.

Mai Ngọc