Houthi - Ả Rập Xê Út: Mặt trận mới trong vòng xoáy xung đột Trung Đông

Căng thẳng giữa lực lượng Houthi và Ả Rập Xê Út đang nóng lên từng ngày, làm dấy lên nguy cơ một mặt trận mới tại Trung Đông. Những bước tiến quân sự của Houthi dọc bờ Biển Đỏ, cùng các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng dầu mỏ và thủ đô Riyadh, đang đặt an ninh khu vực và dòng chảy năng lượng toàn cầu trước những rủi ro mới. Trong khi đó, trước đề nghị hỗ trợ từ đồng minh Ả Rập Xê Út, Washington lại đứng trước một thế khó: can dự có thể kéo Mỹ vào một cuộc xung đột mới tại Trung Đông, nhưng không hành động cũng có nguy cơ để khoảng trống chiến lược mở rộng cho Iran. Giữa lúc cuộc đối đầu Mỹ - Iran vẫn chưa tìm được lối thoát, cách Washington xử lý sức ép từ Riyadh có thể tác động đáng kể đến cục diện an ninh khu vực trong thời gian tới.

Từ cuộc chiến Yemen đến cuộc đối đầu khu vực

Để hiểu vì sao căng thẳng hiện nay nhanh chóng leo thang, cần nhìn lại nguồn gốc của cuộc đối đầu.

Houthi chiếm thủ đô Sanaa năm 2014, khiến Ả rập Xê Út cùng các đồng minh can thiệp quân sự vào Yemen từ năm 2015 để hỗ trợ chính phủ được quốc tế công nhận. Sau nhiều năm chiến sự, các bên đạt được lệnh ngừng bắn do Liên hợp quốc thúc đẩy vào năm 2022, giúp giảm đáng kể giao tranh trên nhiều mặt trận.

Tuy nhiên, lệnh ngừng bắn không giải quyết được những vấn đề cốt lõi của cuộc xung đột. Houthi vẫn kiểm soát phần lớn miền Bắc Yemen, trong khi Ả rập Xê Út tiếp tục hậu thuẫn chính quyền được quốc tế công nhận.

Trong những tuần gần đây, giao tranh tại Yemen lại gia tăng. Houthi đã mở rộng kiểm soát dọc bờ biển phía Tây, trong khi các lực lượng chính phủ Yemen tìm cách giữ những tuyến đường chiến lược dẫn tới Taiz. Liên hợp quốc ước tính hơn 700 người đã thiệt mạng và hàng nghìn người bị thương trong đợt giao tranh mới; gần 130.000 người đã phải rời bỏ nhà cửa.

Điều này cho thấy xung đột đang diễn ra trên hai tầng.

Một tầng là cuộc nội chiến Yemen, với tranh chấp về quyền kiểm soát lãnh thổ và tương lai chính trị của đất nước.

Tầng còn lại là cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc và lực lượng khu vực. Houthi duy trì quan hệ với Iran và Tehran bị Ả rập Xê Út coi là một đối thủ chiến lược. Trong khi đó, Riyadh là một đồng minh quan trọng của Mỹ tại Trung Đông.

Chính sự đan xen này khiến bất kỳ cuộc tấn công nào giữa Houthi và Ả rập Xê Út cũng có nguy cơ vượt ra ngoài phạm vi Yemen.

Biển Đỏ trở thành điểm nghẽn chiến lược

Yếu tố làm tình hình hiện nay đặc biệt đáng chú ý là vị trí địa lý.

Trong bối cảnh Eo biển Hormuz bị gián đoạn, Ả rập Xê Út cần những tuyến đường thay thế để đưa dầu ra thị trường. Hệ thống đường ống Đông - Tây nối các khu vực sản xuất dầu với cảng Yanbu trên Biển Đỏ vì thế có ý nghĩa lớn hơn.

Đường ống này từng phải ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hồi tháng 9. Đến ngày 22/9, Ả rập Xê Út đã khôi phục hoạt động đường ống và chuẩn bị nối lại xuất khẩu qua Yanbu. Nhưng chỉ hai ngày sau, Yanbu lại trở thành một trong những mục tiêu trong loạt tên lửa Houthi bị Ả rập Xê Út đánh chặn.

Điều này tạo ra một vòng xoáy rủi ro rất rõ: Hormuz bị gián đoạn khiến Ả rập Xê Út cần Biển Đỏ hơn; Biển Đỏ càng trở nên quan trọng thì các hoạt động của Houthi tại khu vực này càng có tác động lớn hơn đối với Riyadh và thị trường năng lượng.

Đây cũng là lý do căng thẳng Ả rập Xê Út - Houthi không còn chỉ là vấn đề an ninh song phương.

Bài toán khó đối với Riyadh

Tuy nhiên, Ả rập Xê Út lại đang đứng trước một lựa chọn phức tạp. Nếu đáp trả quân sự mạnh hơn, Riyadh có thể tìm cách ngăn Houthi tiếp tục mở rộng năng lực quân sự và kiểm soát các vị trí chiến lược ở Yemen. Nhưng một chiến dịch quy mô lớn cũng có nguy cơ phá vỡ những tiến triển ngoại giao đạt được từ năm 2022, đồng thời kéo Ả rập Xê Út trở lại một cuộc chiến mà nước này từng tìm cách thoát ra.

Sau nhiều năm can thiệp tại Yemen, Riyadh đã chuyển trọng tâm sang phát triển kinh tế trong nước, thu hút đầu tư và thực hiện chương trình Tầm nhìn 2030. Một cuộc chiến kéo dài sẽ buộc Ả rập Xê Út phải tiếp tục phân bổ nguồn lực cho an ninh thay vì tập trung hoàn toàn vào chương trình chuyển đổi kinh tế.

Nhưng lựa chọn ngược lại cũng không đơn giản.

Nếu Ả rập Xê Út không phản ứng đủ mạnh, Houthi có thể tiếp tục gây sức ép lên các tuyến vận tải và cơ sở năng lượng quan trọng. Điều đó không chỉ ảnh hưởng đến an ninh của Ả rập Xê Út mà còn tác động tới vị thế của nước này trong hệ thống năng lượng toàn cầu.

Vì vậy, vấn đề của Riyadh không đơn thuần là lựa chọn giữa “đánh” hay “không đánh”. Câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để khôi phục sức răn đe mà không biến một cuộc đối đầu có giới hạn thành một cuộc chiến Yemen mới.

Washington sẽ đi xa đến đâu?

Nếu Riyadh phải cân nhắc giới hạn của phản ứng quân sự, Washington cũng phải đối mặt với một bài toán tương tự.

Mỹ đang tập trung nguồn lực cho cuộc đối đầu với Iran và tìm kiếm một lối thoát ngoại giao cho cuộc chiến kéo dài nhiều tháng. Việc Houthi mở rộng các cuộc tấn công nhằm vào Ả rập Xê Út vì thế tạo thêm một mặt trận có liên hệ trực tiếp với cuộc đối đầu Mỹ- Iran.

Can dự sâu hơn để bảo vệ Ả rập Xê Út có thể khiến Washington phải phân tán nguồn lực và đối mặt với nguy cơ mở rộng chiến tranh. Nhưng nếu không phản ứng, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng và tuyến hàng hải quan trọng có thể tiếp tục gây sức ép lên thị trường dầu mỏ và thương mại quốc tế.

Ngày 23/9, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định Washington sẽ thực hiện các cam kết quốc phòng với Ả rập Xê Út và đang theo dõi sát tình hình khu vực. Tuy nhiên, ông không công bố cụ thể các biện pháp quân sự tiếp theo mà Tổng thống Donald Trump có thể thực hiện.

Theo ông Abdulaziz Sager, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Vùng Vịnh, điều Riyadh kỳ vọng trước mắt tập trung vào ba lĩnh vực: trang thiết bị quân sự, năng lực tác chiến và tình báo. Điều này cho thấy một điểm quan trọng: cam kết an ninh của Mỹ không nhất thiết đồng nghĩa với việc quân đội Mỹ sẽ trực tiếp tham chiến bên cạnh Ả rập Xê Út. Theo ông Sager, những phát biểu của Ngoại trưởng Rubio nên được hiểu trước hết là cam kết tiếp tục hỗ trợ quốc phòng, trong đó có lập kế hoạch, xác định mối đe dọa, chia sẻ thông tin tình báo và hình ảnh vệ tinh.

Ông Neil Quilliam, chuyên gia thuộc Chatham House, cũng cho rằng những tuyên bố của ông Rubio chủ yếu nhằm trấn an Riyadh, nhưng vẫn để ngỏ mức độ hỗ trợ của Mỹ nếu khủng hoảng tại Hormuz và Biển Đỏ tiếp tục nghiêm trọng hơn. Đáng chú ý, Washington chưa đưa ra cam kết rằng Mỹ sẽ tự động can thiệp quân sự nếu hai tuyến hàng hải chiến lược này rơi vào một cuộc khủng hoảng lớn hơn.

Hormuz và Bab el-Mandeb: Hai đầu của một bài toán

Điểm then chốt của vấn đề nằm ở mối liên hệ giữa Eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb.

Hormuz là cửa ngõ quan trọng đối với dòng chảy năng lượng từ Vùng Vịnh. Trong khi đó, Bab el-Mandeb kết nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, đóng vai trò quan trọng đối với vận tải biển giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu. Nếu một tuyến bị gián đoạn, áp lực có thể chuyển sang tuyến còn lại.

Theo ông Sager, một phép thử quan trọng đối với quan hệ quốc phòng Mỹ-Ả rập Xê Út là liệu Washington có nhìn nhận Hormuz và Bab el-Mandeb như hai phần của cùng một thách thức an ninh hay không. Nếu Mỹ tập trung bảo vệ Vùng Vịnh trong khi Biển Đỏ tiếp tục bị đe dọa, vấn đề an ninh của Ả rập Xê Út sẽ chỉ được giải quyết một phần.

Trong khi đó, ông Quilliam đưa ra hai kịch bản có thể kiểm chứng mức độ cam kết của Washington: một cuộc tấn công quy mô lớn của Iran hoặc Houthi gây thiệt hại đáng kể cho hạ tầng năng lượng hoặc gây thương vong lớn; hoặc một chiến dịch kéo dài nhằm vào hoạt động vận tải biển ở Biển Đỏ, làm gián đoạn xuất khẩu của Ả rập Xê Út và tác động tới thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh hiện nay, những tuyên bố về cam kết quốc phòng của Washington đang được đặt dưới sự quan sát chặt chẽ. Thỏa thuận Quốc phòng Chiến lược Mỹ-Ả rập Xê Út được ký tháng 11/2025, trên nền tảng hơn 8 thập kỷ hợp tác quốc phòng giữa hai nước. Hai bên cũng mở rộng hợp tác sang lĩnh vực hạt nhân dân sự với thỏa thuận ký hồi tháng 7. Tuy nhiên, những khuôn khổ hợp tác này chưa tự động xác định thời điểm Washington sẽ đưa lực lượng trực tiếp tham gia một chiến dịch quân sự mới.

Phép thử đối với cả Riyadh và Washington

Cuối cùng, câu hỏi lớn nhất không nằm ở việc căng thẳng có tiếp tục hay không, mà là giới hạn của mỗi bên nằm ở đâu.

Đối với Ả rập Xê Út, thách thức là duy trì an ninh lãnh thổ và các tuyến xuất khẩu năng lượng mà không bị cuốn trở lại một cuộc chiến Yemen kéo dài.

Đối với Mỹ, thách thức là bảo đảm an ninh cho một đối tác chiến lược mà không mở thêm một mặt trận khiến cuộc đối đầu khu vực ngày càng khó kiểm soát.

Trong khi đó, Houthi có thể tiếp tục tận dụng vị trí địa lý của Yemen để gây sức ép lên các tuyến hàng hải và hạ tầng năng lượng. Nếu các cuộc tấn công chuyển từ những mục tiêu quân sự sang các mắt xích trọng yếu của chuỗi năng lượng và vận tải, tác động của xung đột sẽ không còn giới hạn trong phạm vi Yemen hay Ả rập Xê Út.

Bởi vậy, phép thử thực sự đối với quan hệ Mỹ-Ả rập Xê Út lúc này không chỉ là Washington có thực hiện cam kết hay không, mà là cam kết ấy sẽ được chuyển hóa thành năng lực phòng thủ cụ thể đến mức nào.

Riyadh cần thông tin tình báo, trang thiết bị và năng lực tác chiến để bảo vệ lãnh thổ. Nhưng trong một môi trường mà Hormuz và Biển Đỏ ngày càng gắn kết về chiến lược, câu hỏi rộng hơn là liệu các năng lực đó có đủ để bảo vệ đồng thời các thành phố, cơ sở năng lượng và hai tuyến đường thủy then chốt hay không.

Nếu câu trả lời vẫn còn bỏ ngỏ, thì vòng xoáy Houthi- Ả rập Xê Út sẽ tiếp tục là một trong những điểm có khả năng làm phức tạp thêm toàn bộ cấu trúc an ninh Trung Đông.

Thúy Hà