Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Những kịch bản định hình hai năm cuối nhiệm kỳ tổng thống Trump

Ngày 3/11/2026, cử tri Mỹ sẽ bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ với một lựa chọn có thể làm thay đổi đáng kể tương quan quyền lực tại Washington: tiếp tục trao cho đảng Cộng hòa quyền kiểm soát Quốc hội, hay tạo điều kiện để đảng Dân chủ giành lại thế chủ động trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Dù không trực tiếp quyết định chiếc ghế tổng thống, cuộc bầu cử lần này có ý nghĩa như một phép thử đối với chương trình nghị sự của Tổng thống Trump, đặt ra những thuận lợi, thách thức và giới hạn riêng cho Nhà Trắng trong hai năm cuối nhiệm kỳ.

Những biến số quyết định cục diện bầu cử

Khác với bầu cử tổng thống, bầu cử giữa kỳ không quyết định ai sẽ đứng đầu Nhà Trắng, mà tập trung vào việc bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện, 35 ghế Thượng viện và thống đốc tại 36 bang. Nhiều chức vụ cấp bang và địa phương cũng được bầu trong dịp này.

Theo Reuters, đảng Cộng hòa hiện nắm đa số sít sao tại cả hai viện, với tỷ lệ 218–214 tại Hạ viện và 53–47 tại Thượng viện. Để giành quyền kiểm soát, đảng Dân chủ cần giành thêm ròng bốn ghế ở mỗi viện. Các cuộc thăm dò đang cho thấy triển vọng thuận lợi hơn cho Dân chủ tại Hạ viện, trong khi cuộc đua ở Thượng viện vẫn khó dự đoán hơn. Sự khác biệt này khiến kết quả bầu cử không đơn thuần là câu chuyện đảng nào giành được nhiều phiếu hơn trên toàn quốc, mà phụ thuộc vào tương quan tại từng khu vực bầu cử và từng bang.

Các cuộc thăm dò sát ngày bầu cử cho thấy đảng Cộng hòa đang đối mặt với sức ép đáng kể. Khảo sát Reuters/Ipsos hoàn tất ngày 26/10 ghi nhận tỷ lệ ủng hộ Trump ở mức 32%; trong khi đó, đảng Dân chủ dẫn trước Cộng hòa 47%–36% trong lựa chọn của cử tri đăng ký đối với cuộc bầu cử Quốc hội. Có tới 73% người được hỏi cho rằng chi phí sinh hoạt đang đi sai hướng. Kinh tế, giá cả và vấn đề nhập cư vì thế trở thành những thách thức lớn đối với đảng cầm quyền.

Tuy nhiên, lợi thế trong thăm dò toàn quốc chưa bảo đảm chiến thắng cho Dân chủ. Đảng này phải chuyển sự bất mãn của cử tri thành số ghế thực tế, trong bối cảnh các cuộc đua phân hóa theo từng địa hạt và bang. Đặc biệt, dù triển vọng giành lại Hạ viện tương đối thuận lợi, Dân chủ vẫn phải vượt qua những trở ngại lớn hơn tại Thượng viện, nơi kết quả phụ thuộc vào các cuộc đua riêng lẻ và tương quan đảng phái ở từng bang.

Chính sự không đồng đều giữa các cuộc đua ở hai viện mở ra nhiều kịch bản chính trị khác nhau. Và mỗi kịch bản sẽ đặt Nhà Trắng trước một tương quan quyền lực riêng: từ tiếp tục có Quốc hội hậu thuẫn đến phải đối mặt với sự giám sát và sức ép ngày càng lớn từ phe đối lập.

Các kịch bản có thể xảy ra

Kịch bản thứ nhất: Dân chủ giành lại Hạ viện, Cộng hòa giữ Thượng viện.

Đây là một trong những khả năng đáng chú ý nhất của cuộc bầu cử, khi lợi thế của Đảng Dân chủ tại Hạ viện rõ ràng hơn so với Thượng viện.

Nếu kịch bản này xảy ra, Washington sẽ bước vào tình trạng Quốc hội bị chia rẽ giữa hai đảng. Đang Dân chủ có thể nắm quyền điều hành các ủy ban tại Hạ viện, mở rộng hoạt động giám sát và điều tra chính quyền Tổng thống Donald Trump, đồng thời thúc đẩy các dự luật về chi phí sinh hoạt, y tế và nhà ở. Tuy nhiên, khi Đảng Cộng hòa vẫn kiểm soát Thượng viện, phần lớn sáng kiến của Dân chủ khó vượt qua cửa ải lập pháp, chưa kể quyền phủ quyết của tổng thống. Vì vậy, thay đổi lớn nhất trước mắt sẽ nằm ở hoạt động giám sát và sức ép chính trị đối với Nhà Trắng, hơn là một sự đảo chiều nhanh chóng trong chính sách liên bang.

Kịch bản thứ hai: Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện.

Đây là khả năng có thể tạo ra bước ngoặt lớn hơn đối với hai năm cuối nhiệm kỳ của tổng thống Trump. Đảng Dân chủ không chỉ có cơ hội tăng cường điều tra và giám sát chính quyền tại Hạ viện mà còn có thể chi phối chương trình nghị sự, hoạt động của các ủy ban và tiến trình xem xét nhân sự tại Thượng viện. Những cuộc thương lượng về ngân sách liên bang, trần nợ công và các ưu tiên chi tiêu vì thế có thể trở nên căng thẳng hơn, khi hai nhánh quyền lực lập pháp và hành pháp do hai đảng đối lập kiểm soát. Reuters cũng lưu ý rằng việc Dân chủ nắm cả hai viện sẽ làm gia tăng sức ép đối với chương trình nghị sự của tổng thống Trump, dù không đồng nghĩa với việc đảng này có thể dễ dàng biến các cam kết tranh cử thành luật.

Trở ngại lớn nhất vẫn là cơ chế quyền lực của Mỹ. Tổng thống có thể phủ quyết các dự luật, còn nhiều dự luật tại Thượng viện cần đạt ngưỡng 60 phiếu để vượt qua thủ tục cản trở tranh luận. Do đó, ngay cả khi Dân chủ chiếm đa số ở cả hai viện, những thay đổi sâu rộng về thuế, nhập cư hay thương mại vẫn khó được thông qua nếu thiếu sự ủng hộ từ một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa hoặc không có đủ phiếu để vượt qua quyền phủ quyết. Kịch bản này sẽ làm gia tăng tình trạng đối đầu giữa Nhà Trắng và Quốc hội, nhưng không tự động chuyển quyền điều hành đất nước sang tay Dân chủ.

Kịch bản thứ ba: Đảng Cộng hòa giữ được cả Hạ viện và Thượng viện.

Dù đối mặt với sức ép từ tỷ lệ ủng hộ tổng thống và những lo ngại của cử tri về chi phí sinh hoạt, Đảng Cộng hòa vẫn chưa thể bị loại khỏi cuộc đua. Reuters dẫn nhận định của các nhà phân tích rằng số địa hạt Hạ viện thực sự cạnh tranh không nhiều, trong khi ưu thế về nguồn lực vận động và sự phân hóa trong lựa chọn của cử tri có thể khiến Dân chủ không chuyển được lợi thế thăm dò thành chiến thắng đủ lớn. Tại Thượng viện, bản đồ bầu cử cũng tạo ra những trở ngại riêng cho Dân chủ, bởi đảng này cần giành thêm bốn ghế ròng để chiếm đa số.

Nếu giữ được cả hai viện, tổng thống Trump và Đảng Cộng hòa sẽ có thêm cơ sở chính trị để khẳng định cử tri vẫn ủng hộ chương trình nghị sự của chính quyền. Nhà Trắng có thể tiếp tục thúc đẩy các ưu tiên về thuế, nhập cư, chi tiêu quốc phòng và bổ nhiệm nhân sự với ít trở ngại hơn từ Quốc hội. Tuy nhiên, chiến thắng không đồng nghĩa mọi bất mãn của cử tri đã được giải tỏa; những sức ép về giá cả, ngân sách và hiệu quả điều hành vẫn có thể tiếp tục tác động đến vị thế của đảng cầm quyền khi cuộc đua tổng thống năm 2028 dần định hình.

Điểm mấu chốt là kết quả Hạ viện và Thượng viện không nhất thiết đi cùng một hướng. Một cuộc bầu cử có thể phản ánh làn sóng ủng hộ Dân chủ trên toàn quốc nhưng vẫn để Cộng hòa giữ Thượng viện, bởi các ghế được bầu nằm ở những bang khác nhau và chịu tác động của tương quan đảng phái tại từng địa bàn. Thậm chí, nếu Thượng viện chia đều 50–50, Phó Tổng thống JD Vance vẫn có thể bỏ phiếu phá thế hòa, giúp Đảng Cộng hòa duy trì quyền kiểm soát trên thực tế. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi đảng nào thắng trên phạm vi toàn quốc, cần theo dõi sát các cuộc đua quyết định tại từng bang và từng địa hạt - nơi chỉ một vài ghế có thể làm thay đổi cục diện quyền lực ở Washington.

Cán cân quyền lực và cuộc đua năm 2028

Dù kết quả nghiêng về kịch bản nào, bầu cử giữa kỳ cũng sẽ định hình cách Tổng thống Donald Trump điều hành đất nước trong hai năm cuối nhiệm kỳ. Nếu đảng Cộng hòa giữ được cả hai viện, Nhà Trắng có thêm điều kiện thúc đẩy chương trình nghị sự. Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện, tổng thống Trump sẽ phải đối mặt với hoạt động giám sát quyết liệt hơn, những cuộc thương lượng khó khăn hơn về ngân sách và trở ngại trong việc phê chuẩn nhân sự cấp cao.

Không chỉ tác động đến hoạt động điều hành, kết quả bầu cử còn là phép thử đối với sức mạnh chính trị của cả hai đảng trước cuộc đua tổng thống năm 2028. Nếu Dân chủ giành được những thắng lợi đáng kể, đảng này có thể củng cố niềm tin của cử tri, tạo đà cho các ứng viên tiềm năng và gia tăng sức ép lên tổng thống Trump. Ngược lại, nếu Cộng hòa giữ được Quốc hội bất chấp những bất lợi trong thăm dò, chiến thắng sẽ giúp đảng này duy trì thế chủ động và củng cố lập luận rằng chương trình nghị sự của tổng thống vẫn nhận được sự ủng hộ.

Dẫu vậy, kết quả bầu cử giữa kỳ không phải bản dự báo chắc chắn cho cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo. Hai năm là khoảng thời gian đủ để kinh tế, các vấn đề đối ngoại và những biến động chính trị làm thay đổi lựa chọn của cử tri. Điều quan trọng hơn là cuộc bầu cử ngày 3/11 sẽ cho thấy mức độ ủng hộ thực tế dành cho chính quyền tổng thống Trump, đồng thời xác định giới hạn quyền lực của Nhà Trắng trong chặng cuối nhiệm kỳ. Với cả hai đảng, đây không chỉ là cuộc tranh giành ghế tại Quốc hội, mà còn là bước khởi đầu cho cuộc cạnh tranh quyền lực năm 2028.

Bích Hồng